PZP -
PZP -

Armia Krajowa (AK) - zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką i radziecką na obszarze państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi.

Kryptonimy: Polski Związek Powstańczy (PZP), Siły Zbrojne w Kraju (SZK).

Rodowód:

Wywodziła się z Związku Walki Zbrojnej i Polskiego Związku Powstańczego, ale w skład jej weszło wiele mniejszych organizacji np: Głównym jej zadaniem było prowadzenie oporu zbrojnego przeciwko okupantowi hitlerowskiemu i przygotowanie mającego wybuchnąć w sposobnej chwili ogólnokrajowego powstania.
Składała się z siedmiu oddziałów: Informacyjnego, Organizacyjno-Wywiadowczego, Szkoleniowego, Kwatermistrzostwa, Łączności, Informacji i Propagandy oraz Finansowego, miała też własnych duszpasterzy. Jako odrębną jednostkę utworzono w styczniu 1943 Kedyw, przeprowadzający akcje dywersyjne i specjalne.
W momencie maksymalnej zdolności bojowej (lato 1944) siły AK liczyły ok. 380 tys. osób, w tym 10 tys. oficerów. Kadrę oficerską sprzed wojny uzupełniano absolwentami tajnych kursów oraz przerzucanymi do kraju cichociemnymi.
AK zaopatrywała się w sprzęt na drodze akcji bojowych (wyposażenie niemieckie) i własnej produkcji.
Straty w walce: około 100 tys. poległych, 50 tys. wywiezionych do ZSRR i uwięzionych.
Po zakończeniu wojny część akowców odmówiła dokonania demobilizacji i kontynuowała walkę w ramach Delegatury Sił Zbrojnych, Ruchu Oporu Armii Krajowej, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, Konspiracyjnym Wojsku Polskim, Narodowej Organizacji Wojskowej, Narodowych Siłach Zbrojnych i innych. Masowe ich prześladowania trwały przez cały okres stalinowski.

Komendanci AK

Komendant AK podlegał Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych na obczyźnie. Funkcję tę pełnili:
  1. od 14 lutego 1942 do aresztowania 30 czerwca 1943 - gen. Stefan Rowecki "Grot"
  2. od 30 czerwca 1943 do upadku powstania warszawskiego 2 października 1944 - gen. Tadeusz Komorowski "Bór"
  3. od 2 października 1944 do rozwiązania AK 19 stycznia 1945 - gen. Leopold Okulicki "Niedźwiadek"

Struktura

Organizacja terenowa dzieliła się na obszary (białostocki, lwowski, warszawski prawo- i lewobrzeżny oraz zachodni), oraz samodzielne okręgi dla większych miast. Mniejszymi jednostkami były podokręgi, obwody i inspektoraty. AK miała też struktury na Węgrzech i w Berlinie.
Na początku 1944 struktura AK przedstawiała się następująco:
  • Obszar Warszawski
      • kryptonim: "Cegielnia", "Woda", "Rzeka"
      • Komendant: płk Albin Skroczyński "Łaszcz"
    • Podokręg Wschodni
      • kryptonim: "Struga", "Krynica", "Gorzelnia"
      • Komendant: płk Hieronim Suszczyński "Szeliga"
    • Podokręg Zachodni
      • kryptonim: "Hallerowo", "Hajduki", "Cukrownia"
      • Komendant: płk Franciszek Jachieć "Roman"
    • Podokręg Północny
      • kryptonim: "Olsztyn", "Tuchola", "Królewiec", "Garbarnia"
      • Komendant ppłk Zygmunt Marszewski "Kazimierz"
  • Obszar Południowo-Wschodni
      • kryptonim: "Lux", "Lutnia", "Orzech"
      • Komendant: płk. Wł. Filipkowski "Janka"
    • Okręg Lwów
      • kryptonim: "Dukat", "Lira", "Promień"
      • Komendant: płk Stefan Czerwiński "Luśnia"
    • Okręg Stanisławów
      • kryptonim: "Karaś", "Struga", "Światła"
      • Komendant: kpt. Władysław Herman "Żuraw"
    • Okręg Tarnopol
      • kryptonim: "Komar", "Tarcza", "Ton"
      • Komendant: mjr Bronisław Zawadzki
  • Obszar Zachodni
      • kryptonim: "Zamek"
      • Komendant: płk Zygmunt Miłkowski "Denhoff"
    • Okręg Pomorze
      • kryptonim: "Borówki", "Pomnik"
      • Komendant: płk Janusz Pałubicki "Piorun"
    • Okręg Poznań
      • kryptonim: "Pałac", "Parcela"
      • Komendant: płk Henryk Kowalówka
  • Okręg samodzielny Wilno
  • Okręg samodzielny Nowogródek
      • kryptonim: "Cyranka", "Nów"
      • Komendant: ppłk Janusz Szlaski "Borsuk"
  • Okręg samodzielny Warszawa
      • kryptonim: "Drapacz" "Przystań" "Wydra" "Prom"
      • Komendant: płk. dypl. Antoni Chruściel "Monter"
  • Okręg samodzielny Polesie
      • kryptonim: "Kwadra", "Twierdza", "Żuraw"
      • Komendant: płk Henryk Krajewski "Leśny"
  • Okręg samodzielny Białystok
      • kryptonim: "Lin", "Czapla", "Pełnia"
      • Komendant: płk Władysław Liniarski "Mścisław"
  • Okręg samodzielny Lublin
      • kryptonim: "Len", "Salon", "Żyto"
      • Komendant: płk Kazimierz Tumidajski "Marcin"
  • Okręg samodzielny Kraków AK
      • kryptonim: "Gobelin", "Godło", "Muzeum"
      • Komendanci (kolejno): płk dypl. Julian Filipowicz "Róg", płk dypl. Zygmunt Miłkowski "Wrzos", płk dypl. Józef Spychalski "Luty", ppłk dypl. Wojciech Wayda "Odwet", płk dypl. Edward Godlewski "Garda", płk Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski "Kruk II"
  • Okręg samodzielny Śląsk AK
      • kryptonim: "Kilof","Komin", "Kuźnia, "Serce"
      • Komendanci (kolejno): ppor. Józef Korol "Hajducki", "Starosta", ppor. Józef Szmechta "Hutnik", ppłk Henryk Kowalówka "Topola", ppłk dypl. Paweł Zagórowski "Maciej", mjr dypl.(od maja 1944 ppłk dypl.) Zygmunt Janke "Walter"
  • Okręg samodzielny Kielce-Radom
      • kryptonim: "Jodła", "Rolnik"
      • Komendant płk Jan Zientarski "Mieczysław"
  • Okręg samodzielny Łódź
      • kryptonim: "Arka", "Barka", "Łania"
      • Komendant: płk Michał Stempkowski "Grzegorz"

Odtwarzanie Sił Zbrojnych w ramach Akcji "Burza"

 
 
'''Wielka Jednostka''' '''Okręg odtwarzający''' '''Skład dywizji'''
2 Dywizja Piechoty Legionów AK "Pogoń" Okręg Radom-Kielce 2 pułk piechoty Leg.
3 pułk piechoty Leg.
4 pułk piechoty Leg.
3 Dywizja Piechoty Legionów AK Okręg Lublin 7 pułk piechoty
8 pułk piechoty
9 pułk piechoty
5 Dywizja Piechoty AK "Dzieci Lwowskich" Okręg Lwów 19 pułk piechoty
26 pułk piechoty
40 pułk piechoty
14 pułk ułanów
6 Dywizja Piechoty AK "Odwet" Okręg Kraków 12 pułk piechoty
16 pułk piechoty
7 Dywizja Piechoty AK "Orzeł" Okręg Radom-Kielce (Łódź) 25 pułk piechoty
27 pułk piechoty
74 pułk piechoty
8 Dywizja Piechoty AK im. Romualda Traugutta Podokręg Warszawa Wschód 13 pułk piechoty
21 pułk piechoty
22 pułk piechoty
32 pułk piechoty
7 pułk ułanów
9 Dywizja Piechoty AK Okręg Lublin 34 pułk piechoty
35 pułk piechoty
10 Dywizja Piechoty AK im. Macieja Rataja Okręg Łódż
11 Karpacka Dywizja Piechoty AK Obszar Lwów Podokręg Stanisławów 48 pułk piechoty
53 pułk piechoty
12 Dywizja Piechoty AK Obszar Lwów Podokręg Tarnopol 51 pułk piechoty
52 pułk piechoty
21 Dywizja Piechoty AK Okręg Kraków 1 pułk strzelców podhalańskich
22 Dywizja Piechoty AK "Jarosławska" Okręg Kraków Podokręg Rzeszów 38 pułk piechoty
39 pułk piechoty
24 Dywizja Piechoty AK "Rzeszowska" Okręg Kraków Podokręg Rzeszów 17 pułk piechoty
25 Dywizja Piechoty AK Okręg Łódź
26 Dywizja Piechoty AK Okręg Łódź 10 pułk piechoty
18 pułk piechoty
37 pułk piechoty
27 WDP|27 Wołyńska Dywizja Piechoty AK
Okręg Wołyń AK
23 pułk piechoty
24 pułk piechoty
43 pułk piechoty
45 pułk piechoty
50 pułk piechoty
19 pułk ułanów
21 pułk ułanów
28 Dywizja Piechoty AK im. Stefana Okrzei Okręg Radom-Kielce (Warszawa Wschód) 15 pułk piechoty
72 pułk piechoty
1 pułk szwoleżerów
29 Dywizja Piechoty AK Okręg Białystok 33 pułk piechoty
41 pułk piechoty
42 pułk piechoty
9 pułk strzelców konnych
30 Dywizja Piechoty AK Okręg Polesie 82 pułk piechoty
84 pułk piechoty
106 Dywizja Piechoty AK Okręg Kraków 112 pułk piechoty "Ziemi Miechowskiej"
116 pułk piechoty "Ziemi Olkuskiej"
120 pułk piechoty "Ziemi Pińczowskiej"
Krakowska Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej AK Okręg Kraków 5 pułk strzelców podhalańskich
6 pułk strzelców pieszych
8 pułk ułanów
Zgrupowanie Okręgu AK Nowogródek Okręg Nowogródek 23 pułk ułanów
27 pułk ułanów
77 pułk piechoty
78 pułk piechoty
85 pułk piechoty

  • Kielecki Korpus AK od 17 lipca do 26 sierpnia
    • 2 DP, 7 DP, 25 pp, 72 pp
  • Warszawski Korpus AK od 20 września
    • 8 DP, 10 DP, 28 DP
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.