Polska Akademia Nauk to państwowa instytucja naukowa będąca z jednej strony korporacją najwybitniejszych polskich uczonych, na wzór Francuskiej Akademii Nauk, a z drugiej - siecią wspólnie zarządzanych państwowych instytutów naukowych, których celem jest prowadzenie badań naukowych o możliwie najwyższym poziomie naukowym.

Historia PAN

Polska Akademia Nauk powstała w 1951 roku na I. Kongresie Polskiej Nauki, z połączenia Polskiej Akademii Umiejętności (istniejącej od 1896 roku) oraz Warszawskiego i Krakowskiego Towarzystwa Naukowego. Początkowo była tylko korporacją uczonych, jednak w 1960 roku została przekształcona w rządową instytucję centralną, sprawującą ogólną pieczę na nauką w Polsce i zarządzającą siecią instytutów. W 1990 roku PAN straciła status instytucji rządowej, stając się ponownie zarówno korporacją uczonych i siecią instytutów. Funkcję sprawowania kontroli nad nauką na poziomie rządu przejął Komitet Badań Naukowych.

PAN jako korporacja uczonych

Jako korporacja uczonych PAN skupia w swoim składzie najwybitniejszych polskich uczonych, którzy noszą tytuły członków rzeczywistych,. Ich liczba jest ograniczona do 350. Istnieją także członkowie korespendenci.
Członkostwo w korporacji jest dożywotnie. Prawo zgłaszania kandydatów na członków korespondentów mają członkowie rzeczywiści oraz rady naukowe uczelni wyższych i instytutów PAN. Członkowie rzeczywiści są, w miarę zwalniania miejsc, wybierani spośród członków korespondentów przez wszystkich członków rzeczywistych.
Członkami rzeczywistymi i korespondentami PAN są nie tylko polscy uczeni, ale także liczna grupa uczonych zagranicznych (ok. 30% składu).
Członkowie rzeczywiści i krajowi członkowie korespondenci tworzą zgromadzenie ogólne PAN, które wybiera prezesa, prezydium, szefów wydziałów tematycznych, komitetów normalizacyjno-nazewniczych oraz akceptuje przewodniczących oddziałów terenowych.

PAN jako sieć instytutów

Polska Akademia Nauk to także sieć kilkudziesięciu instytutów naukowych. Instytuty te podlegają formalnie szefom wydziałów tematycznych PAN-u i są finansowane bezpośrednio przez Komitet Badań Naukowych. Instytuty zatrudniają ok. 2000 pracowników naukowych, a ich koszty utrzymania stanowią ok. 1/3 kosztów budżetu państwa na badania (0,5%). Instytuty nie kształcą studentów na poziomie podstawowym, ale prowadzą studia doktoranckie - większość z nich ma prawo nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego.
Głównym zadaniem instytutów jest prowadzenie badań podstawowych na najwyższym poziomie światowym. Wiele placówek PAN-u wykonuje zadania naukowe dające wymierne korzyści.

Oddziały PAN

  • Oddział PAN w Gdańsku
  • Oddział PAN w Katowicach
  • Oddział PAN w Krakowie
  • Oddział PAN w Lublinie
  • Oddział PAN w Łodzi
  • Oddział PAN w Poznaniu
  • Oddział PAN we Wrocławiu

Wydział Nauk Społecznych

  • Instytut Archeologii i Etnologii PAN
  • Instytut Badań Literackich PAN
  • Instytut Filozofii i Socjologii PAN
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN
  • Instytut Historii Nauki PAN
  • Instytut Języka Polskiego PAN
  • Instytut Nauk Ekonomicznych PAN
  • Instytut Nauk Prawnych PAN
  • Instytut Psychologii PAN
  • Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN
  • Instytut Slawistyki PAN
  • Instytut Studiów Politycznych PAN
  • Instytut Sztuki PAN
  • Zakład Archeologii Śródziemnomorskiej PAN
  • Zakład Badań Narodowościowych PAN
  • Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN
  • Centrum Badań Przedsiębiorczości i Zarządzania PAN
  • Zakład Badań Statystyczno-Ekonomicznych PAN-GUS

Komitety Wydziału Nauk Społecznych

  • Komitet Badania Polonii PAN
  • Komitet Historii Nauki i Techniki PAN
  • Komitet Językoznawstwa PAN
  • Komitet Nauk Demograficznych PAN
  • Komitet Nauk Ekonomicznych PAN
  • Komitet Nauk Etnologicznych PAN
  • Komitet Nauk Filozoficznych PAN
  • Komitet Nauk Historycznych PAN
  • Komitet Nauk o Kulturze PAN
  • Komitet Nauk o Kulturze Antycznej PAN
  • Komitet Nauk o Literaturze PAN
  • Komitet Nauk o Pracy i Polityce Społecznej PAN
  • Komitet Nauk Organizacji i Zarządzania PAN
  • Komitet Nauk Orientalistycznych PAN
  • Komitet Nauk o Sztuce PAN
  • Komitet Nauk Pedagogicznych PAN
  • Komitet Nauk Politycznych PAN
  • Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN
  • Komitet Nauk Prawnych PAN
  • Komitet Nauk Psychologicznych PAN
  • Komitet Nauk Teologicznych PAN
  • Komitet Słowianoznawstwa PAN
  • Komitet Socjologii PAN
  • Komitet Statystyki i Ekonometrii PAN

Wydział Nauk Biologicznych

  • Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
  • Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN
  • Instytut Botaniki im. Władysława Szafera PAN
  • Instytut Dendrologii PAN
  • Instytut Ochrony Przyrody PAN
  • Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN
  • Instytut Parazytologii im. Witolda Stefańskiego PAN
  • Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
  • Centrum Badań Ekologicznych PAN
  • Międzynarodowe Centrum Ekologii PAN
  • Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej
  • Muzeum i Instytut Zoologii PAN
  • Zakład Antropologii PAN
  • Zakład Badania Ssaków PAN
  • Zakład Biologii Antarktyki PAN
  • Zakład Ichtiobiologii i Gospodarki Rybackiej PAN
  • Zakład Ornitologii PAN

Komitety Wydziału Nauk Biologicznych

  • Komitet Antropologii PAN
  • Komitet Biochemii i Biofizyki PAN
  • Komitet Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN
  • Komitet Botaniki PAN
  • Komitet Cytobiologii PAN
  • Komitet Ekologii PAN
  • Komitet Mikrobiologii PAN
  • Komitet Neurobiologii PAN
  • Komitet Ochrony Przyrody PAN
  • Komitet Parazytologii PAN
  • Komitet Zoologii PAN

Wydział Nauk Matematycznych, Fizycznych i Chemicznych

  • Instytut Chemii Bioorganicznej PAN
  • Instytut Chemii Fizycznej PAN
  • Instytut Chemii Organicznej PAN
  • Instytut Fizyki PAN
  • Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego PAN
  • Instytut Fizyki Molekularnej PAN
  • Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN
  • Instytut Matematyczny PAN
  • Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych im. Włodzimierza Trzebiatowskiego PAN
  • Instytut Wysokich Ciśnień PAN
  • Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
  • Centrum Badań Kosmicznych PAN
  • Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN
  • Centrum Chemii Polimerów PAN
  • Centrum Fizyki Teoretycznej PAN
  • Zakład Karbochemii PAN

Komitety Wydziału Nauk Matematycznych, Fizycznych i Chemicznych

  • Komitet Astronomii PAN
  • Komitet Chemii PAN
  • Komitet Chemii Analitycznej PAN
  • Komitet Fizyki PAN
  • Komitet Krystalografii PAN
  • Komitet Matematyki PAN

Wydział Nauk Techniczych

  • Instytut Badań Systemowych PAN
  • Instytut Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN
  • Instytut Budownictwa Wodnego PAN
  • Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN
  • Instytut Inżynierii Chemicznej PAN
  • Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego PAN
  • Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej im. Aleksandra Krupkowskiego PAN
  • Instytut Podstaw Informatyki PAN
  • Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN
  • Centrum Laserowych Technologii Metali im. Henryka Frąckiewicza Politechniki Świętokrzyskiej i PAN
  • Międzynarodowe Centrum Biocybernetyki

Komitety Wydziału Nauk Techniczych

  • Komitet Akustyki PAN
  • Komitet Architektury i Urbanistyki PAN
  • Komitet Automatyki i Robotyki PAN
  • Komitet Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN
  • Komitet Budowy Maszyn PAN
  • Komitet Elektroniki i Telekomunikacji PAN
  • Komitet Elektrotechniki PAN
  • Komitet Informatyki PAN
  • Komitet Inżynierii Chemicznej i Procesowej PAN
  • Komitet Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN
  • Komitet Mechaniki PAN
  • Komitet Metalurgii PAN
  • Komitet Metrologii i Aparatury Naukowej PAN
  • Komitet Nauki o Materiałach PAN
  • Komitet Termodynamiki i Spalania PAN
  • Komitet Transportu PAN

Wydział Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych

  • Instytut Agrofizyki im. Bohdana Dobrzańskiego PAN
  • Instytut Fizjologii i Żywienia Zwierząt im. Jana Kielanowskiego PAN
  • Instytut Fizjologii Roślin im. Franciszka Górskiego PAN
  • Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN
  • Instytut Genetyki Roślin PAN
  • Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN
  • Ogród Botaniczny - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej PAN
  • Stacja Badawcza Rolnictwa Ekologicznego i Hodowli Zachowawczej Zwierząt PAN
  • Zakład Badań Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN

Komitety Wydziału Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych

  • Komitet Agrofizyki PAN
  • Komitet Biologii Rozrodu Zwierząt PAN
  • Komitet Ekonomiki Rolnictwa PAN
  • Komitet Fizjologii, Genetyki i Hodowli Roślin PAN
  • Komitet Gleboznawstwa i Chemii Rolnej PAN
  • Komitet Melioracji i Inżynierii Środowiska Rolniczego PAN
  • Komitet Nauk Leśnych PAN
  • Komitet Nauk o Żywności PAN
  • Komitet Nauk Ogrodniczych PAN
  • Komitet Nauk Weterynaryjnych PAN
  • Komitet Nauk Zootechnicznych PAN
  • Komitet Ochrony Roślin PAN
  • Komitet Techniki Rolniczej PAN
  • Komitet Technologii Drewna PAN
  • Komitet Uprawy Roślin PAN
  • Komitet Zagospodarowania Ziem Górskich PAN

Wydział Nauk Medycznych

  • Instytut Farmakologii PAN
  • Instytut Genetyki Człowieka PAN
  • Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN
  • Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN
  • Centrum Biologii Medycznej PAN

Komitety Wydziału Nauk Medycznych

  • Komitet Epidemiologii i Zdrowia Publicznego PAN
  • Komitet Fizyki Medycznej, Radiobiologii i Diagnostyki Obrazowej PAN
  • Komitet Genetyki Człowieka i Patologii Molekularnej PAN
  • Komitet Immunologii i Etiologii Zakażeń Człowieka PAN
  • Komitet Nauk Fizjologicznych PAN
  • Komitet Nauk Neurologicznych PAN
  • Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka PAN
  • Komitet Patofizjologii Klinicznej PAN
  • Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej PAN
  • Komitet Rozwoju Człowieka PAN
  • Komitet Terapii i Nauk o Leku PAN

Wydział Nauk o Ziemi i Nauk Górniczych

  • Instytut Geofizyki PAN
  • Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN
  • Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN
  • Instytut Mechaniki Górotworu PAN
  • Instytut Nauk Geologicznych PAN
  • Instytut Oceanologii PAN
  • Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN
  • Muzeum Ziemi PAN

Komitety Wydziału Nauk o Ziemi i Nauk Górniczych

  • Komitet Geodezji PAN
  • Komitet Górnictwa PAN
  • Komitet Badań Czwartorzędu PAN
  • Komitet Badań Morza PAN
  • Komitet Geofizyki PAN
  • Komitet Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN
  • Komitet Gospodarki Wodnej PAN
  • Komitet Inżynierii Środowiska PAN
  • Komitet Nauk Geograficznych PAN
  • Komitet Nauk Geologicznych PAN
  • Komitet Nauk Mineralogicznych PAN

Jednostki pozawydziałowe

  • Archiwum Nauki PAN i PAU
  • Archiwum PAN
  • Biblioteka Gdańska PAN
  • Biblioteka Kórnicka PAN
  • Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie
  • Centrum Laserowych Technologii Metali im. Henryka Frąckiewicza Politechniki Świętokrzyskiej i PAN
  • Międzynarodowe Laboratorium Silnych Pól Magnetycznych i Niskich Temperatur
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.