Psychopatia, osobowość dyssocjalna (ICD-10 F60.2), osobowość antyspołeczna to zaburzenie struktury osobowości o charakterze trwałym, dotyczące 2 – 3% każdej populacji. Zaburzenie to wiąże się z obecnością trzech deficytów psychicznych: lęku, uczenia się i relacji interpersonalnych.
Kazimierz Pospiszyl dzieli zaburzenie na typ impulsywny i typ kalkulatywny.
Pospiszyl wyróżnia w psychopatii:
  • deficyt lęku - defekt emocjonalny polegający na braku przyswajania odruchów moralnych i braku empatii;
  • deficyt uczenia się – dominujące w typie impulsywnym zachowania agresywne;
  • upośledzenie związków – relacje oparte na przydatności innych do własnych celów, płytkie związki – dominujące w typie kalkulatywnym, ignorowanie konwencji społecznych;
  • cierń psychopatyczny – zubożone życie psychiczne, kompensowane przez narcyzm – wyczulenie na przejawy niedoceniania.

Kryteria diagnostyczne:

Aby zdiagnozować psychopatię muszą wystąpić następujace objawy:

Kryteria diagnostyczne ICD-10

  1. nieliczenie się z uczuciami innych
  2. lekceważenie norm
  3. niemożność utrzymania związków
  4. niska tolerancja frustracji i próg wyzwalania agresji
  5. niezdolność przeżywania poczucia winy i uczenia się (kary)
  6. skłonność do obwiniania innych

Kryteria diagnostyczne osobowości dyssocjalnej wg Cleckleya (1985):

  • utrwalone i nieadekwatne zachowania antyspołeczne bez wyraźnej motywacji (przestępstwa sprawiają wrażenie przypadkowych, bezcelowych i impulsywnych, są pospolite – kradzieże, oszustwa),
  • brak poczucia winy, wstydu i odpowiedzialności, skruchy – kontakty płytkie i nastawione na eksploatację,
  • brak lęku,
  • ubóstwo emocjonalne - brak zdolności do przeżywania emocji – brak integracji sfer poznawczej, behawioralnej i emocjonalnej
    • trwała niezdolność do związków uczuciowych z innymi ludźmi,
    • bezosobowy stosunek do życia seksualnego (przedmiotowe traktowanie partnera),
  • nieumiejętność odraczania satysfakcji (dążenie do natychmiastowego zaspokajania popędów i potrzeb),
  • autodestrukcyjny wzorzec życia (np. po okresie dobrego przystosowania niszczenie dotychczasowych osiągnięć z przyczyn niezrozumiałych dla otoczenia),
  • nieumiejętność planowania odległych celów (koncentracja na teraźniejszości),
  • niezdolność przewidywania skutków swojego postępowania,
  • niezdolność wyciągania wniosków z przeszłych doświadczeń (tj. nieefektywność uczenia się),
  • nie dające się logicznie wyjaśnić przerywanie konstruktywnej działalności,
  • w miarę sprawna ogólna inteligencja, formalnie nie zaburzona,
  • nierozróżnianie granicy między rzeczywistością a fikcją, prawdą a kłamstwem,
  • nietypowa lub niezwykła reakcja na alkohol,
  • częste szantażowanie samobójstwem,
  • tendencje do samouszkodzeń.
Skutkami powyższych cech jest niedostateczna adaptacja, zachowania antyspołeczne bez wyraźnej motywacji, brak sumienia i poczucia odpowiedzialności, brak wykształcenia pomimo "dobrej inteligencji", brak zawodu, ubóstwo emocjonalne, brak stałych związków rodzinnych, uleganie nałogom (alkohol, rzadko inne uzależnienia), częste konflikty z porządkiem prawnym, które raczej są drobne i przypadkowe (rzadziej są to przestępstwa złożone, planowane).
Badanie diagnostyczne przeprowadza się: DKO, MMPI, Mach IV i V, skalami kłamstwa.

Przyczyny osobowości nieprawidłowej:

Czynniki:
  • społeczno-kulturowe (proces wychowania i socjalizacji)
    • brak jednego z rodziców w wyniku rozwodu/separacji
    • klimat emocjonalny poprzedzający rozwód,
    • brak zainteresowania ze strony ojca,
    • chwiejność rodzicielska;
  • wczesne doświadczenia
    • zachowania antyspołeczne,
    • ubóstwo materialne rodziny,
    • modelowanie przez ojca o cechach osobowości psychopatycznej,
    • matka nadopiekuńcza lub odrzucająca,
    • ADHD
  • genetyczne
  • fizjologiczne
    • zmiany w EEG (dodatkowa iglica – krótkotrwałe napady aktywności fal mózgowych, wskazujące na pobudzenie, podczas zachowań agresywnych bez poczucia winy i lęku)
    • niedojrzałość mózgu – zmniejszenie liczby zachowań przestępczych po 30 r.ż.,
    • dysfunkcja układu limbicznego (sterującego emocjami i motywacją)
  • psychologiczne
    • niedorozwój superego - niemożność wyciągania wniosków z doświadczeń, w których poniesiono karę,
    • chroniczny niedobór pobudzenia,
  • kulturowe
    • „narcyzm społeczny”

Socjopatia to trwałe zachowania antyspołeczne, pojawiające się w wieku dorastania, trwające w okresie dorosłości, w kilku różnych obszarach.
Udoskonalenie metod badania mózgu spowodowało wydzielenie swoistej kategorii osobowości nieprawidłowej, uwarunkowanej nabytym, zwłaszcza w okresie płodowym, okołoporodowym lub we wczesnym dzieciństwie, uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego. Osobowość nieprawidłową o podłożu organicznym nazywamy encefalopatią lub charakteropatią (tj. organicznymi zaburzeniami charakteru).

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.