Oliwa
Liczba ludności
Powierzchnia km²
Gęstość zaludnienia os/km²
19 824
18,23
1087

Oliwa_(miejscowość) -
(zbud. 1754-1756)
Oliwa_(miejscowość) -

Oliwa (kaszb:Olëwô, łac. i niem.: Oliva) to obecnie dzielnica Gdańska - od wschodu granicząca z Przymorzem i Żabianką, od północy - z Sopotem, od południa - z dzielnicami Strzyża, VII Dwór i Brętowo, od zachodu z Matarnią i Osową. Jest otoczona od zachodu wzgórzami morenowymi porośniętymi lasem tworzacym park krajobrazowy.

Podstawowe dane

  • Liczba mieszkańców (2004): 19,8 tys. (94,6 tys. w granicach z 1926 r.)
  • Powierzchnia: 18,2 km² (29,3 km² w granicach z 1926 r.)
  • Położenie: 54°24' N 18°33' E
  • Kod pocztowy: 80-300 do 80-399
  • Telefon kierunkowy: 0-58

Etymologia nazwy

Istnieją dwie hipotezy dotyczące pochodzenia nazwy. Pierwsza z nich wskazuje na Oławę - słowiańską nazwę przepływającego przez Oliwę potoku. Druga wywodzi jej pochodzenie od Góry Oliwnej bądź drzewka oliwnego, jako symbolu nadanego przez cystersów. Bezspornym faktem jest, że po raz pierwszy nazwę w formie Olyua wymienia dokument z 1188 r.

Historia Oliwy

Nie wiadomo kiedy powstała Oliwa, choć badania archeologiczne wskazują na osadnictwo na tym terenie już we wczesnej epoce żelaza, a tradycja cysterska (niepotwierdzona przez inne źródła) wspomina o istniejącej w Oliwie siedzibie książąt pomorskich.
Pierwsza wzmianka o Oliwie dotyczy fundacji klasztoru cystersów w 1186 roku. Zakonnicy uzyskali wtedy od pomorskiego księcia Sambora I (akt nadania z 1188 roku) kilka osad - w tym Oliwę, która na długie wieki stała się wsią klasztorną, a jej historia związała się bezpośrednio z historią opactwa cysterskiego.
W wyniku pierwszego rozbioru Polski Oliwa (licząca około 70 zabudowań) znalazła się w państwie pruskim. Pruskie władze skonfiskowały cały majątek cystersów, opatowi oliwskiemu przyznając pensję, a klasztorowi odszkodowanie.
W 1807 roku Oliwę zajęły wojska napoleońskie, które w klasztorze urządziły lazaret. Oliwa znajdowała się w obrębie Wolnego Miasta Gdańska - w praktyce do 1813 roku, kiedy do Oliwy wkroczyły wojska Rosyjskie.
W 1815 roku Oliwa, wraz z Gdańskiem, zostaje przyłączona do Królestwa Prus.
W 1831 zostaje ostatecznie zlikwidowane opactwo cysterskie. Kościół klasztorny staje się katolickim kościołem parafialnym, a dotychczasowy kościół parafialny zostaje oddany na użytek gminy ewangelickiej. Parafia oliwska obejmowała wówczas swym zasięgiem obszar kilkunastu miejscowości m.in.: Sopot, Wrzeszcz, Zaspa, Nowy Port, Wysoka i Rynarzewo.
Pierwszym wójtem Oliwy zostaje mianowany w 1852 r. Gustaw Schilling.
W 1864 roku do Oliwy przyłączono Polanki i Dolinę Schwabego (Schwabenthal) czyli część dzisiejszej Doliny Radości. W roku 1907 przyłączono do Oliwy gminę Jelitkowo (Glettkau) i osady: Żabianka (Poggenkrug) oraz Konradshammer (w miejscu dawnej osady Przymorze).
W 1870 r. wybudowano połączenie kolejowe z Gdańskiem i Koszalinem, zaś w 1874 r. Oliwa staje się gminą miejską, której pierwszym naczelnikiem zostaje Georg Czachowski. W tym czasie wybrukowano pierwszą ulicę (obecnie ul. Opata Rybińskiego) oraz założono pierwszą linię tramwaju konnego w Oliwie.
Wybudowanie linii tramwajowych do Wrzeszcza (1901) oraz Jelitkowa (1908) przyczyniło się do dalszej rozbudowy Oliwy. W 1909 roku zbudowano nowy dom zdrojowy i molo w Jelitkowie. W 1907 roku powstała oliwska gazownia; zaś w 1911 r. do Oliwy doprowadzono bieżącą wodę, choć kanalizacja pojawiła się dopiero dziesięć lat później. W 1912 r. założono w parku oliwskim ogród botaniczny.
Granice utworzonego postanowieniem traktatu wersalskiego z 1919 roku (wszedł w życie w 1920 roku) Wolnego Miasta objęły Oliwę.
W 1920 roku zakończono budowę ewangelickiego Kościoła Pojednania (obecnie - p.w. Matki Bożej Królowej Korony Polskiej, w 1945 przejęty przez cystersów). Lata dwudzieste przyniosły dalszą rozbudowę Oliwy, w tym powstały m.in.: fabryka farb i lakierów "Daol" i fabryka czekolady "Anglas" (fabryki istnieją do dnia dzisiejszego, choć pod innymi nazwami) oraz wytwórnia środków spożywczych "Dr. Oetker" (obecnie funkcjonuje pod starą nazwą).
W 1921 roku burmistrzem Oliwy został Herbert Creutzburg, który doprowadził do bankructwa gminy. Zarządzana komisarycznie Oliwa została włączona do Gdańska (1 lipca 1926) i od tej pory jest dzielnicą tego miasta, pomimo próby odłączenia po II wojnie światowej.
W 1922 roku kościół oliwski stał się siedzibą biskupa Edwarda O'Rourke - najpierw administratora apostolskiego dla Wolnego Miasta Gdańska, a potem pierwszego ordynariusza nowoutworzonej (1925) diecezji gdańskiej.
W 1927 roku w pałacu opatów zostało utworzone muzeum (Staatliches Landesmuseum für Danziger Geschichte). Dyrektorem muzeum został mianowany Erich Keyser.
1 września 1939 r. wybuchła II wojna światowa. Wolne Miasto Gdańsk (w tym Oliwa) oraz polskie województwo pomorskie zostały włączone do Rzeszy jako Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (Reichsgau Danzig-Westpreußen). Zajęta przez wojska radzieckie 25 marca 1945 roku; razem z Gdańskiem wróciła do Polski.
W 1957 r. do Oliwy przeniesiono Technikum Wychowania Fizycznego na bazie którego utworzono Studium Nauczycielskie Wychowania Fizycznego a 12 lat później Wyższą Szkołę Wychowania Fizycznego, przemianowaną w 1981 r. na Akademię Wychowania Fizycznego, obecnie funkcjonuje pod nazwą Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu.
Po utworzeniu Uniwersytetu Gdańskiego (skr.: UG) na jego potrzeby na początku lat siedemdziesiątych w Oliwie powstały dwa nowe budynki - dla Wydziału Humanistycznego i Wydziału Matematyki i Fizyki; wkrótce zbudowano też rektorat, domy studenckie, hotel asystencki i stołówkę, bedące zalążkiem uniwersyteckiego miasteczka.
Dwukrotnie w czasie pobytu w Gdańsku w czerwcu 1987 r. oraz w czerwcu 1999 r. papież Jan Paweł II zamieszkał w specjalnie przygotowanym apartamencie nieopodal oliwskiej archikatedry.
Gdański ośrodek regionalny Telewizji Polskiej 18 grudnia 1996 r. rozpoczął nadawanie programu telewizyjnego ze studia w Oliwie usytuowanego przy ul. Józefa Czyżewskiego 42 (już w 1987 r. z poprzedniego ośrodka we Wrzeszczu przeniosła się część służb technicznych).
XXI wiek Oliwa rozpoczęła otwarciem nowego budynku Wydziału Prawa i Administracji UG oraz planami dalszej rozbudowy kampusu uniwersyteckiego
Ludność:
  • 1772 r. - ok. 500 mieszkańców
  • 1860 r. - ok. 2000 mieszkańców
  • 1890 r. - ponad 4000 mieszkańców
  • 1900 r. - prawie 6500 mieszkańców
  • 1905 r. - ponad 7500 mieszkańców
  • 1910 r. - ponad 9000 mieszkańców
  • 1918 r. - ok. 11000 mieszkańców
  • 1924 r. - prawie 14000 mieszkańców
  • ...
  • 2004 r. - jako dzielnica 19824 mieszkańców (94,6 tys. mieszk. w granicach z 1926 r.)

Muzea

  • Muzeum Diecezjalne - Gdańsk-Oliwa, ul. Cystersów 16
  • Muzeum Narodowe w Gdańsku:
    • Oddział Sztuki Współczesnej - Gdańsk-Oliwa, ul. Cystersów 18 (Pałac Opatów)
    • Muzeum Etnograficzne - Gdańsk-Oliwa, ul. Cystersów 19 (Spichlerz Opacki)
  • Zabytkowa Kuźnia Wodna - Gdańsk-Oliwa, ul. Bytowska 1

Zabytki i atrakcje turystyczne

Szkoły wyższe mieszczące się w Oliwie

Klub sportowy

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.