Okręt podwodny - klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potocznie używane określenie łódź podwodna oznacza dzisiaj podwodną jednostkę cywilną, jednakże dawniej było synonimiem nazwy "okręt podwodny").

Konstrukcja i uzbrojenie

Okręty podwodne buduje się na trzy sposoby:
  1. Dwukadłubowe - kadłub naciskotrwały jest całkowicie obudowany drugim kadłubem tzw. lekkim. (np. ORP Orzeł)
  2. Półtorakadłubowe - kadlub naciskotrwały jest tylko cześciowo osłonięty kadłubem lekkim. (ORP Wilk)
  3. Jednokadłubowe. (ORP Dzik)
Są też wyjątki, np. okręty atomowe - nosiciele pocisków balistycznych, klasy Typhoon (radziecki typ "Projekt 941") zbudowane na bazie dwóch równoległych kadłubów naciskotrwałych obudowanych wspólnym kadłubem lekkim.
Kadłub naciskotrwały (sztywny) jest zasadniczą częścią okrętu. Zbudowany z grubych blach i podzielony na kilka przedziałów wodoszczelnych zawiera w sobie wszystkie główne mechanizmy okretowe oraz załogę. Od grubości jego poszycia i wytrzymałości zależy głębokość, na jaką będzie zdolny zanurzyć się okręt. Na kadłubie zabudowana jest mała nadbudówka, nazywana kioskiem, służąca do prowadzenia wachty w położeniu nawodnym i osłaniająca schowane anteny i peryskopy. W kiosku dużych okrętów podwodnych często też znajduje się specjalna kapsuła ratunkowa, umożliwiająca ewakuowanie całej załogi okrętu.
Okręt podwodny płynąc w położeniu nawodnym posiada dodatnią pływalność, więc aby mógł zejść pod wodę, konieczne jest przybranie pływalności zerowej lub ujemnej. Do tego celu służą zbiorniki balastowe, napełniane wodą zaburtową. W zależności od typu okrętu sa one umieszczane albo w przestrzeni pomiędzy kadłubami (o.p. dwu i półtora kadłubowe) lub w kadłubie naciskotrwałym (okręty jednokadłubowe). Oprócz głównych zbiorników balastowych, służących do obciążania okrętu w celu zanurzenia, o.p. ma na dziobie i rufie specjalne zbiorniki (tzw. balasty trymowe), służące do wyważania (trymowania) okrętu. Do zmiany głębokości zanurzenia okręt podwodny używa sterów głębokości. Każdy o.p. posiada dwie pary takich sterów: dziobowe (obecnie czasem umieszczane na kiosku) oraz rufowe. Stery dziobowe służą do kierowania zanurzeniem, natomiast rufowe do wyrównywania trymów.
Napęd okrętu podwodnego zależy od jego wielkości i rozwoju technologicznego państwa, w którym jest budowany. W chwili obecnej najczęściej stosuje się następujace rodzaje napędu:
  • atomowy,
  • klasyczny (silniki spalinowe i elektryczne).
W okrętach atomowych reaktory wytwarzają parę, która napędza turbiny. Turbiny poprzez mechaniczną przekładnię napędzają wały (wały) napędowe i śrubę (taki napęd dominuje w amerykańskim i brytyjskim budownictwie okrętowym) W innym wariancie transmisji turbiny napędzają generatory elektryczne, dostarczające energii dla silników elektrycznych napędzających śrubę (wariant stosowany na okrętach francuskich i chińskich). Układ ten eliminuje przekładnię redukcyjną, będącą źródłem hałasu. Napęd klasyczny wykorzystuje silniki spalinowe (Diesla) do poruszania okrętu na powierzchni. Są one połączone ze śrubami za pośrednictwem silników elektrycznych, które podczas marszu na powierzchni (lub tuż pod powierzchnią przy wykorzystaniu chrap) pracują jako generatory, ładując baterie akumulatorów. Po zejściu na większą głębokość okręt przechodzi na napęd elektryczny.
Do obserwacji otoczenia okrętu w zanurzeniu służą peryskopy (powietrze i powierzchnia morza), hydrolokatory (szumonamierniki - sonary pasywne) i sonary aktywne. Podczas marszu na powierzchni lub w półzanurzeniu okręt posługuje się ponadto różnego typu radarami.
Uzbrojenie okrętów podwodnych zależy od zadań stawianych przed okrętem. Tzw. okręty "myśliwskie" ("hunter-killer"), przeznaczone do zwalczania żeglugi nawodnej i o.p., uzbrojone są tylko w wyrzutnie torped, które z racji dostosowania do wielu zadań są dziś zwykle nazywane "wyrzutniami" - mogą być wykorzystane zarówno do strzelania torpedowego, jak i do wystrzeliwania rakietotorped, pocisków manewrujących oraz do stawiania min, a w szczególnych sytuacjach do ewakuacji załogi. Okręty uderzeniowe ("boomer") posiadają na swoim pokładzie (oprócz w.t.) wyrzutnie rakiet balistycznych, które mogą wystrzeliwywać z położenia podwodnego.
Dawniej budowano także wyspecjalizowane podwodne stawiacze min, które mogły stawiać zagrody minowe bez wynurzania. Ponadto przez długi czas okręty podwodne uzbrajano w działa (z czego w końcu zrezygnowano, z racji braku szans na wygranie pojedynku artyleryjskiego przez o.p.).

Historia

  • 1472 - Robert Valturius (inżynier wojskowy z Wenecji) w książce De ve militari przedstawił rysunek okrętu podwodnego.
  • 1580 - William Bourne przedstawił pierwsze plany okrętu podwodnego i wyjaśnił zasadę działania.
  • 1620 - Cornelius Jacobszoon van Drebbel zbudował pierwszy działający okręt podwodny.
  • 1773 - John Day zginął w pierwszym wypadku okrętu podwodnego
  • 1776 - David Bushnell - jednoosobowy okręt "Turtle" wykonał pierwszy atak na okręt wroga (6 września 1776 r.).
  • 1800 - Robert Fulton - okręt "Nautilus" zademonstrował zatapianie statków za pomocą miny
  • 1850 - Wilhelm Bauer (Niemcy) - okręt "Brandtaucher"
  • 1864 - okręt "Hunley" zatopił okręt wojenny Unii za pomocą miny
  • 1867 - Robert Whitehead skonstruował torpedę.
  • 1879 - George William Garrett - okręt "Resurgam" o napędzie parowym na powierzchni
  • 1881 - Stefan Drzewiecki (polski inżynier pracujący w Rosji) - pierwsza zbudowana seria 50 okrętów podwodnych (o napędzie mięśniowym)
  • 1884 - Stefan Drzewiecki - okręt podwodny napędzany pod wodą silnikiem elektrycznym czerpiącym energię z akumulatorów.

Rozwój okrętów podwodnych (ważniejsze konstrukcje)

  • 1801 - Robert Fulton przewiduje użycie chrap do doprowadzenia powietrza dla załogi
  • 1899 - francuski okręt podwodny "Narval" - wprowadził klasyczną konstrukcję z kadłubem sztywnym (wewnętrznym, naciskotrwałym) i zewnętrznym kadłubem lekkim
  • 1900 - John Phillip Holland skonstruował udane okręty podwodne "Holland" o napędzie spalinowym na powierzchni i elektrycznym pod wodą (USA i Wielka Brytania)
  • 1906 - U-1 - pierwszy niemiecki U-Boot
  • 1915 - N.A. Gudim proponuje zainstalowanie chrap na swoim okręcie do doprowadzenia powietrza i odprowadzenia spalin z silników
  • 1916 - zabudowa pierwszych chrap na rosyjskich okrętach Wołk i Leopard w postaci oddzielnych rur do doprowadzenia powietrza i odprowadzenia spalin z silników
  • 1927 - J. J. Wichers patentuje w Holandii chrapy wprowadzony do typu O 19 ok. 1933r.
  • 1931 - francuski "krążownik podwodny" "Surcouf" - największy okręt podwodny przed II wojną światową (wyporność podwodna 4318 t, uzbrojony w 2 armaty kalibru 203 mm)
  • 1940 - wcielenie holenderskich okrętów (O 21 - 24) - pierwszych od początku budowanych z chrapami o podwójnej rurze - konstrukcji stosowanej do dzisiaj
  • 1943 - Niemcy wprowadzają na U-botach chrapy umożliwiające pracę silnika diesla pod wodą
  • 1945 - japońskie wielkie okręty podwodne typu I-400, przenoszące 3 wodnosamoloty bombowe (wyporność podwodna 6560 t)
  • 1945 - oceaniczny U-Boot typ XXI (prędkość 17 w pod wodą, opływowe linie kadłuba, wywarł duży wpływ na projektowanie okrętów podwodnych)
  • 1950 - projekt 613 ("Whiskey") - najdłuższa powojenna seria 215 okrętów podwodnych (ZSRR)
  • 1955 - USS Nautilus - pierwszy atomowy okręt podwodny (USA)
  • 1959 - USS "George Washington" - pierwsze okręty podwodne z wyrzutniami rakiet balistycznych (USA)
  • 1971 - projekt 705 Lira ("Alfa") - tytanowy kadłub, prędkość podwodna 41 w (ZSRR)
  • 1976 - USS Los Angeles - najdłuższa seria 62 atomowych okrętów podwodnych (USA)
  • 1981 - USS Ohio - atomowe okręty podwodne z wyrzutniami 24 rakiet balistycznych (USA)
  • 1981 - projekt 941 Akuła ("Typhoon") - największe w świecie atomowe okręty podwodne z rakietami balistycznymi (długość 170 m, wyporność podwodna 48 tys. t - ZSRR)
  • 1983 - eksperymentalny atomowy okręt projektu 685 Komsomolec ("Mike") - rekord głębokości zanurzenia 1000 m (ZSRR, zatonął w 1989)

Do 1939 r.

  1. Typu Wilk (zbudowane we Francji):
    1. ORP Wilk
    2. ORP Ryś
    3. ORP Żbik
  2. Typu Orzeł (zbudowane w Holandii):
    1. ORP Orzeł
    2. ORP Sęp

W latach 1939-1945

  1. Typu S 1 (zbudowany w USA)
    1. ORP Jastrząb
  2. Typu U (zbudowane w Wielkiej Brytanii)
    1. ORP Sokół
    2. ORP Dzik

Po 1945, wycofane już ze służby

  1. Projektu 96 (typu M-XV - zbudowane w ZSRR):
    1. ORP Ślązak
    2. ORP Kaszub
    3. ORP Kurp
    4. ORP Krakowiak
    5. ORP Kujawiak
    6. ORP Mazur
  2. Projektu 613 (typ NATO: "Whiskey" - zbudowane w ZSRR)
    1. ORP Orzeł (292)
    2. ORP Bielik (295) (1965 –1988)
    3. ORP Sokół (293)
    4. ORP Kondor
  3. Okręty projektu 641 (typ NATO: "Foxtrot" - zbudowane w ZSRR)
    1. ORP Wilk (292) (3 listopada 1987-10 października 2003)
    2. ORP Dzik (293) (4 lutego 1989- 5 listopada2003)

W służbie

  1. Okręt projektu 877E (typ NATO: "Kilo" - zbudowany w ZSRR)
    1. ORP Orzeł (291)
  2. Typu Kobben - zbudowane w RFN)
    1. ORP Sokół (294)
    2. ORP Sęp (295)
    3. ORP Bielik (296) (podniesienie bandery: 8 września 2003, wcielenie i nadanie nazwy: 24 listopada-)
Polska posiadała także kilka (co najmniej 2) jednoosobowe, doświadczalne pojazdy podwodne z zamkniętą, mokrą kabiną, służące w MW.

Filmy

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.