Odruch bezwarunkowy – reakcja wrodzona (odruch), automatyczna, zachodzi przez pobudzenie odpowiednich receptorów zakończeń nerwowych nerwów czuciowych oraz pobudzenie organów efektorowych (głównie mięśni) poprzez nerwy ruchowe lub autonomiczne. Reakcja odruchowa przebiega bez uświadomienia.

Przykłady odruchów bezwarunkowych

  • odruch akomodacji oka
  • oduch krztuśny (ang. gag reflex)
  • odruch nurkowania (ang. Mammalian diving reflex)
  • odruch przedsionkowo-oczny (ang. Vestibulo-ocular reflex)
  • odruch ścięgna Achillesa
  • odruch rzepkowy (ang. Patellar reflex)

Odruch monosynaptyczny

Jest przykładem odruchu bezwarunkowego, którego realizacja odbywa się na poziomie rdzenia kręgowego, z wykorzystaniem tylko dwóch neuronów.

Monosynaptyczny odruch na rozciąganie

Każdy mięsień poprzecznie prążkowany posiada oprócz włókien mięśnia roboczego również specyficzne receptory, tzw. wrzecionka nerwowo-mięśniowe. Wrzecionka nerwowo-mięśniowe posiadają budowę podobną do włókna mięśnia roboczego, są jednak od nich cieńsze. W obrębie wrzecionka znajduje się sieć cienkich dośrodkowych włókien nerwowych, tzw. zakończeń pierścieniowo-spiralnych, które bardzo łatwo reagują na rozciąganie. W odpowiedzi na bodziec, generowany jest potencjał czynnościowy, który przy pomocy, grubego włókna typu Ia, wędruje przez korzeń tylny, do istoty szarej rdzenia. Tam przełącza się przez synapsę na komórką ruchową przedniego rogu rdzenia. W odpowiezi na dostarczony sygnał, komórka ruchowa wysyła impuls, który przemieszcza się przez grube włókno nerwowe typu α, do włókien roboczych mięśnia, które reagują skurczem. Monosynaptyczny odruch na rozciąganie stanowi podstawę m.in. odruchu rzepkowego, ze ścięgna Achillesa oraz odruchu ze ścięgna mięśnia dwugłowego ramienia.

Odruch polisynaptyczny

Jest to odruch, którego szlak przebiega przez wiele neuronów przełącznikowych. Jego tor może ulegać rozgałęzieniu, a na jego przebieg mogą mieć wpływ różne ośrodki mózgowia i rdzenia kręgowego.

Odruch zginania

Inaczej nazywany odruchem ucieczki lub odruchem obronnym. Powstaje on w przypadku zaistnienia bodźca bólowego (np. dotknięcie gorącej powierzchni, nastąpienie na ostry kamień, ukłucie kolcem). Podrażniony receptor bólowy wysyła sygnał do rdzenia kręgowego, przez korzenie tylne. Tam zostaje on przełączony na neurony różnych dróg aferentnych i eferentnych. Docierające do mięśni impulsy powodują gwałtowny skurcz tych grup mięśniowych, których działanie jest konieczne do oddalenia się od niebezpiecznego czynnika. Równocześnie rozluźnieniu ulegają mięśnie antagonistyczne. W przypadku bodźca pochodzącego z kończyny dolnej, ciężar ciała przenoszony jest automatycznie na drugą kończynę. Nad zachowaniem równowagi czuwają ośrodki mózgowia, móżdżku i pnia mózgu.

Odruchy u noworodków

  • odruch ssania
  • odruch Moro
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.