Nazwy miejscowości zachowują wiele zjawisk językowych i kulturowych, po których nie pozostał żaden inny ślad.
Nazwy miejscowości dzielą się najogólniej na:
  • pochodzące od cech miejsca, w którym znajduje się miejscowość
  • pochodzące od ludzi związanych z miejscowością
W każdej z nich można wydzielić pewne podkategorie, np. w nazwach odosobowych znajdują się m.in.:
  • nazwy służebne, dla miejscowości świadczących pewne usługi dla dworu (np. Piekary, Szczytniki)
  • nazwy patrymonialne, oznaczające potomków założyciela. W Polsce są to wszystkie miejscowości zakończone na -icy lub -ice. (sufiks -ic w staropolskim oznacza potomka)
  • nazwy dzierżawcze, pochodzące od właściciela, np. zakończone na -ów

Nazwy najstarsze

W nazwach najstarszych zachowały się pewne zjawiska z epoki przedpaństwowej i pewne cechy dawnego języka.
Są to:
  • nazwy związane z gospodarką żarową, takie jak: Żagań, Żary, Zgorzelec
  • nazwy związane z organizacją plemienną: przede wszystkim Opole
  • formy dzierżawcze ze starym przyrostkiem *-jЬ, którego śladem jest miękkość spółgłoski wygłosowej. Są to m.in. Poznań (od Poznana) i Wrocław, w którym miękkie w zachowane zostało tylko w przypadkach zależnych: Wrocławia itd.
  • użycie morfemów w znaczeniu, które później utraciły. Np. Kalisz od morfemu kał oznaczającego dawniej błoto.
Bardzo zagadkową nazwą jest Nysa. Niewątpliwie pochodzi ona od rdzenia nid, obecnego w dziesiątkach nazw rzek i miejscowości w Polsce i innych krajach słowiańskich (głównie jako Nida). Nie ma też problemów z przejściem d w s. Zagadkowe jest jednak ubezdźwięcznienie ń do n, które jest bardzo rzadko notowanym zjawiskiem.

Nazwy średniowieczne (dla dość luźnego rozumienia nazwy "średniowiecze")

Występują tu nazwy związane z nowymi działami gospodarki oraz z osadnictwem.
Dość ciekawe są Lgoty, Ligoty i Wole, oznaczające nowe osady zwolnione ze świadczeń na rzecz panującego przez pierwsze lata po założeniu. Lgota oczywiście pochodzi z tego samego rdzenia co ulga, ulżyć. Wydaje się,że także "lgnąć" w znaczeniu np. "grzęznąć w bagnie", blisko jest "łęg", podmokła łąka.
Z tego także okresu pochodzą nazwy zawierające słowa typu Kościół lub Targ oraz inne związane z tymi zjawiskami (Środa Śląska, od dnia targowego w środę).

Nazwy nowe

Najnowsze nazwy to wszystkie nazwy związane z przemysłem (takie jak Nowa Huta).
Również wiele nazw zostało wymyślonych na terenach niemieckich uzyskanych po drugiej wojnie. M.in. nazwy Karpacz (niem. Krummhübel) i Dzierżoniów (niem. Reichenbach).

Wpływy innych języków słowiańskich

Dość dobrze widać wpływy języka czeskiego na niektóre nazwy na Górnym Śląsku. Jest to przejście samogłosek nosowych w u. Przykłady to Prudik (zamiast Prądnik od prąd rzeki), Głubczyce (zamiast Gląbczyce, od osoby o imieniu Głąbek).

Wpływy niemieckie

Wiele nazw miało pierwotną nazwę słowiańską, która następnie została zgermanizowana i zrepolonizowana do innej postaci. Są to m.in.:
  • Tarnów - Thorn - Toruń
  • Bardo - Warthau - Warta Bolesławiecka
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.