Dodekafonia, muzyka dodekafoniczna - technika kompozytorska w muzyce współczesnej oparta na rozszerzonej gamie diatonicznej. W początkach XX wieku była to awangardowa technika w muzyce współczesnej wypracowana przez tzw. Drugą Szkołę Wiedeńską. Najwybitniejszymi jej przedstawicielami byli: Alban Berg, Schönberg i Anton Webern.
Podstawą dodekafonicznych (czyli dwunastotonowych) technik kompozytorskich jest odrzucenie tonalności. W konsekwencji tego neguje się fakt uprzywilejowania pewnych dźwięków jako mocnych punktów (np. tonika, dominanta, medianta). Pierwszym postulatem dodekafonii było więc, że każdy dźwięk z dwunastostopniowej skali jest jednakowo uprawniony. Drugim postulatem było, że żaden dźwięk nie powinien być powtórzony, dopóki nie zostaną użyte wszystkie dźwięki skali. Ciąg dźwięków, nazwany przez Schönberga szeregiem, porządkiem lub serią - po niemiecku Reihe, jest odpowiednikiem melodii w tradycyjnej teorii. Jeśli weźmie się po uwagę 11 interwałów w dwunastostopniowej skali, maksymalna możliwa liczba szeregów wynosi:
11! = 39916800
Co prawda, większość z nich nie spełniało norm estetycznych, lecz z formalnego punktu widzenia granice muzyki były bardzo szeroko wytyczone.
Nowa koncepcja, na pierwszy rzut oka dawała pełną swobodę kompozytorowi. Jednak istniały pewne zasady, których należało przestrzegać. Schönberg nazwał serię pierwotną Grundgestalt. Miała ona zapewnić dziełu muzycznemu logiczną spójność. W konsekwencji kompozytor po skonstruowaniu serii (spełniającej założenia estetyczne dzieła) tworzy jej warianty na dwa sposoby:
  • Transpozycja - serię interwałów przyporządkowuje się na kolejnym dźwięku skali, otrzymując w ten sposób 11 wariantów.
  • Imitacja - stosując zasady imitacji (lustrzanego odbicia w pionie lub poziomie) pomiędzy seriami. Znane są tu trzy transformacje serii:
Jeśli seria podstawowa P wyrażona jest szeregiem:
Odbicie jej w pionie tworzy I inwersję - serię lustrzaną
Odczytanie serii od końca tworzy raka R - serię retrogradalną
Przez poddanie jej obu tym transformacjom otrzymamy RI czyli serię inwersyjno-retragonalną (wsteczno retragonalną)
Po stworzeniu serii podstawowej i wymaganej liczby wariantów, proces komponowania opierał się na bazie kwadratu magicznego. I tak na przykład, używając P, I, R i RI można stworzyć następujące kwadraty:
P I R RI
R RI P I
RI R I P
I P RI R
P RI R I
R I P RI
I R RI P
RI P I R
P R RI I
RI I P R
I RI R P
R P I RI
P I RI R
RI R P I
R RI I P
I P R RI
P RI I R
I R P RI
R I RI P
RI P R I
P R I RI
I RI P R
RI I R P
R P RI I
Każda kolumna, rząd i przekątna każdego kwadratu zawiera wszystkie cztery warianty serii. Wybierając je w założonym porządku, tworzy się pełną kompozycję linii melodycznej.
Podobną zasadę można zastosować dla dowolnej liczy wariantów serii podstawowej.
Dla muzyki dodekafonicznej tradycyjna notacja muzyczna oparta na pieciolinii i znakach chromatycznych stała się niewystarczająca. Z czasem wykształcono wiele systemów zapisu muzycznego opartego na liczbach. Do najczęstszych należą następujące systemy:
1. Przyporządkowanie kolejnych dźwięków serii liczbom naturalnym.
2. Przyporządkowanie konkretnym dźwiękom skali liczb np. his/c/des=0, cis/d=1, dis/es=3 itd.
3. Notacja interwałów zamiast dźwięków według następującego schematu:
1 - sekunda mała, 2 - sekunda wielka, 3 - tercja mała, 4 - tercja wielka, 5 - kwarta, 6 - tryton, 7 - kwinta, 8 - seksta mała, 9 - seksta wielka, 10 - septyma mała, 11 - septyma wielka.
4. Notacja interwałów ze znakiem + gdy jest on wznoszący lub - gdy jest opadający.

Zastosowanie liczbowego zapisu oraz odkrycie matematycznej i geometrycznej struktury muzyki nasunęło niektórym teoretykom muzyki koncepcję, iż jest ona tworem czysto matematycznym i to, co się najbardziej w niej liczy, to wewnętrzna spójność i "matematyczne piękno". Zepchnęło to tradycyjnie pojętą estetykę muzyczną na drugi plan, uznając ją za produkt uboczny wewnętrznej spójności, a w skrajnych przypadkach odrzuciło ją całkowicie jako niepotrzebny balast.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.