Msza -
.
Grafika opublikowana w 1864 r.

Msza święta (łac. missa) w katolicyzmie podstawowy obrzęd liturgiczny, podczas którego uobecniana jest w sposób sakramentalny ofiara krzyżowa Jezusa Chrystusa.

Pochodzenie słowa

Słowo msza pochodzi ze zwrotu kończącego obrzęd ite, missa est, czyli skończone, rozsyłam Was. Podobnie w języku angielskim Mass i niemieckim die Messe.

Ustanowienie mszy

Według religii katolickiej Eucharystia została ustanowiona przez Jezusa Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy spożytej z Apostołami w Wielki Czwartek. W trakcie wieczerzy Chrystus łamał i rozdawał chleb ze słowami "Bierzcie i jedzcie, to jest Ciało moje" (Mt 26,26). Po wieczerzy podał Apostołom kielich wypełniony winem ze słowami "Pijcie z niego wszyscy, bo to jest moja Krew Przymierza, która za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów" (Mt 26,27-28). Równoległe opisy ustanowienia Eucharystii znajdują się w pozostałych Ewangeliach synoptycznych (Mk 14,22-24; Łk 22,19-20) oraz w 1 Kor 11, 24-26.

Symbolika chleba i wina

Chrystus ustanawiając mszę powołał się wprost na przykład najwyższego kapłana Melchizedeka, który wg 14. rozdziału Księgi Rodzaju złożył Bogu ofiarę z chleba i wina. Ponieważ z psalmu 110 wynika, że Mesjasz będzie kapłanem na wieki na wzór Melchizedeka, ustanowienie Eucharystii jest wypełnieniem przepowiedni mesjańskiej.
W języku Biblii ciało i krew oznacza człowieka (jak w 16, 17; 1 Kor 15, 50; Ekl 18, 30). Rozdzielenie ciała i krwi oznacza symbolicznie śmierć. Dlatego też chleb i wino są osobno konsekrowane i zmieniają się sakramentalnie w ciało i krew Chrystusa, który mówił o sobie, że Ciało moje jest prawdziwym pokarmem, a Krew moja jest prawdziwym napojem (Jn 6, 55).

Porządek mszy świętej po Soborze Watykańskim II

I Obrzędy wstępne
- introit
- Pozdrowienie ołtarza
- Znak krzyża
- Pozdrowienie ludu
- Akt pokuty
- Kyrie (Panie zmiłuj sie nad nami)
- Gloria (Chwała na wysokości Bogu)
- Kolekta
II Liturgia słowa
- Czytanie
- Psalm responsoryjny
- ew. drugie czytanie
- ew. sekwencja
- Werset przed Ewangelią
- czytanie Ewangelii
- Homilia
- Credo Wyznanie wiary
- Modlitwa powszechna
III Liturgia eucharystyczna
- Przygotowanie darów ofiarnych
- Okadzenie darów
- Lawabo (obmycie rąk)
- Modlitwa nad darami
- Modlitwa eucharystyczna
*  Dialog przed prefacją 

* Prefacja

* Sanctus
(Święty, święty)
* Postsanctus

* Wspomnienie tajemnicy dnia

* Epikleza

* Konsekracja

* Aklamacja po przeistoczeniu

* Anamneza

* Modlitwa ofiarnicza

* Modlitwy wstawiennicze

* Doksologia końcowa

- Obrzędy komunijne
* [Wezwania do Modlitwy Pańskiej 

* Ojcze nasz

* Embolizm

* Znak pokoju

* śpiew Baranku Boży
, podczas którego dbywa się łamanie chleba
i obrzęd zmieszania postaci eucharystycznych

* Komunia święta

* Dziekczynienie po Komunii

* Modlitwa po Komunii

IV Obrzędy końcowe
- Błogosławieństwo
- Rozesłanie

Porządek mszy świętej klasycznego rytu rzymskiego

Poniżej opisany jest porządek mszy wg mszału wprowadzonego w Kościele rzymskokatolickim po Soborze Trydenckim przez papieża św. Piusa V w 1570 roku i obowiązującego powszechnie aż do wprowadzenia w efekcie Soboru Watykańskiego II reformy liturgicznej w roku 1969. Od tego czasu stary obrządek sprawowany jest tylko w nielicznych miejscach.
Przed (zwłaszcza uroczystą) mszą może nastąpić pokropienie wodą święconą, zwane też aspersją od słów śpiewanej przy tym antyfony "Asperges me Domine hysopo et mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor" z wersetem Miserere mei Deus secundum magnam misericordiam tuam (Pokrop mnie Panie hyzopem a stanę się czysty, obmyj mnie, a nad śnieg wybieleję, werset Zmiłuj się nade mną, Panie, według wielkiego miłosierdzia twego (Ps 51)). Celebrans ubrany w kapę dokonuje pokropienia zebranych wiernych, dopiero po tym przebiera się w ornat.
Msza rozpoczyna się modlitwami u stopni ołtarza. Kapłan z ministrantami klęczącymi u stopni ołtarza (w tzw. mszy solennej z diakonem i subdiakonem) odmawia fragmenty psalmu 43 oraz spowiedź powszechną (Confiteor) zakończoną odpuszczeniem zebranym grzechów powszednich. Dopiero wtedy kapłan podchodzi do ołtarza.
Po odmówieniu modlitwy Aufer a nobis oraz introitu następuje prośba w języku greckim Kyrie eleison (Panie zmiłuj się) śpiewana 3 razy po 3 wezwania, a następnie hymn Gloria in excelsis Deo (Chwała na wysokości Bogu). Po nim odczytywana lub śpiewana jest Lekcja (czyli czytanie z listów apostolskich), następnie graduał, a po nim fragment Ewangelii.
W kolejności następować może kazanie lub homilia. Podczas wyznania wiary (Credo) wierni przyklękają w trakcie wypowiadania słów dotyczących wcielenia Chrystusa.
Po wyznaniu wiary następuje offertorium (ofiarowanie) w trakcie którego kapłan prosi Boga Ojca o przyjęcie ofiary mszy świętej składanej jako wynagrodzenie grzechów (modlitwa Suscipe, Sancte Pater). Następnie kapłan dolewa wody do wina i jeszcze raz prosi Boga o przyjęcie ofiary. W modlitwie Veni Sanctificator następuje prośba do Ducha Świętego o pobłogosławienie ofiary. Kapłan umywa ręcę odmawiając fragmenty psalmu 26, po czym prosi Trójcę Świętą o przyjęcie ofiary.
Następuje dialog Sursum corda (w górę serca), a po nim prefacja czyli modlitwa dziękczynna dopasowana do charakteru uroczystości, zakończona przez "Sanctus" (święty) czyli hymn śpiewany Bogu przez wszystkie chóry anielskie.
Po Sanctus roczpoczyna się najistotniejsza część mszy, czyli kanon. Odmawiany jest przyciszonym głosem. Zaczyna się on od trzech wspomnień: całego Kościoła, Przyjaciół i Parafian oraz Wszystkich Świętych. Następnie kapłan prosi Boga o przyjęcie ofiary, po czym następuje konsekracja chleba, czyli sakramentalne przemienienie go w Ciało Chrystusa w chwili wypowiedzenia przez kapłana słów Hoc est enim Corpus Meum (to jest bowiem Ciało Moje). Konskekracja wina, czyli sakramentalne zmienienie go w Krew Chrystusa następuje wraz ze słowami kapłana Hic est enim calix Sanguinis Mei, novi et aeterni testamenti, mysterium fidei, qui pro vobis et multis effundetur in remissionem peccatorum (To jest bowiem kielich Krwi Mojej, nowego i wiecznego przymierza, tajemnica wiary, która za was i za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów). Słowa konsekracji wypowiadane są szeptem.
Po konsekracji chleba i wina następuje każdorazowo przyklęknięcie kapłana, podniesienie postaci konsekrowanej i ponowne przyklęknięcie. Następnie kapłan wspomina mękę Pańską, nawiązuje do ofiar Abla, Abrahama i Melchizedeka oraz prosi Anioła Pańskiego o zaniesienie ofiary na najwyższy ołtarz w niebie. Następują kolejne wspomnienia: dusz w czyśćcu, grzeszników i całego stworzenia. Kanon kończy się tzw. małym podniesieniem i doksologią wychwalającą Trójcę Świętą.
Modlitwa Ojcze nasz odmawiana jest przez samego kapłana, po czym następują trzy modlitwy poprzedzające komunię kapłańską. W międzyczasie śpiewane jest Agnus Dei czyli Baranku Boży. Następnie kapłan pokazuje wiernym komunikant mówiąc Ecce Agnus Dei (Oto Baranek Boży) i następuje komunia wiernych, przyjmowana zawsze na klęcząco.
Msza kończy się słowami Ite, missa est i błogosławieństwem, jednak po nich kapłan odczytuje dodatkowo tzw. Ostatnią Ewangelię. Jest to zawsze początek Ewangelii Jana mówiący o wcieleniu Słowa Bożego.

Zmiany w liturgii mszalnej po Soborze Watykańskim II

Po Soborze Watykańskim II zaczęto wprowadzać liczne zmiany w liturgii rzymskiej, często dalekie (niekiedy wręcz odwrotne) od postanowień zawartych w dokumentach soborowych (w Konstytucji o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium). Ich efektem było między innymi gruntowne zreformowanie mszału. Nowa liturgia mszy świętej różni się od dotychczasowej między innymi:
  • Zwróceniem kapłana w stronę ludu i ustawieniem go za ołtarzem (poprzednio stał on przed ołtarzem, zwrócony - jak i wszyscy wierni - w stronę wschodnią w orientowanych kościołach).
  • Dopuszczeniem do stosowania w liturgii języków narodowych; szybko zajęły one miejsce łaciny, praktycznie ją wykluczając (co obecnie stało się regułą).
  • Wprowadzeniem kilku nowych tzw. modlitw eucharystycznych, odmawianych głośno (dotychczas obowiązywał jedynie kanon rzymski, odmawiany po cichu).
  • Wprowadzeniem nowych prefacji, a z czasem pomnożeniem jeszcze ich ilości (napisano np. oddzielne prefacje na każdą z niedziel Wielkiego Postu).
  • Zmianą słów konsekracji (opuszczenie słów "mysterium fidei" podczas konsekracji wina).
  • Skróceniem rytów pokutnych (opuszczenie modlitw u stopni ołtarza, wprowadzenie skróconej spowiedzi powszechnej odmawianej wspólnie przez kapłana i wiernych).
  • Zmianą modlitw ofiarowania (obecne wzorowane są na żydowskich modlitwach paschalnych).
  • Wprowadzeniem dodatkowego czytania ze Starego Testamentu oraz tzw. modlitwy powszechnej.
  • Wprowadzaniem (obecnie lansowane) zmian w obrzędzie Komunii Świętej:
    • odnośnie pozycji przyjmowania: zmiana z klęczącej na stojącą
      (zamiast klękania przy balaskach podchodzenie rzędem do stojącego szafarza w tzw. procesji)
    • odnośnie sposobu przyjmowania: zmiana z do ust na do ręki
      (komunikowany przyjmuje Ciało Pańskie do ręki i sam wkłada je sobie do ust, zamiast otrzymać je bezpośrednio na język od szafarza)
    • odnośnie szafarza: obok kapłana wprowadza się tzw. świeckich szafarzy.
  • Dopuszczeniem do sprawowania funkcji liturgicznych (np. czytania lekcji) osób świeckich, co więcej często bez przygotowania i bez odpowiedniego stroju liturgicznego (inaczej niż ministranci; świeccy np. czytają czytania w kurtkach)
  • Wprowadzeniem nowych formularzy mszalnych, m.in. tzw. mszy dla dzieci (zupełnie nie znanych historii kultu) z własnymi (obecnie trzema) modlitwami eucharystycznymi
  • Usunięciem większości gestów kapłana jak i wiernych (pozostawiono tylko nieliczne)
  • Usunięciem wszystkich powtórzeń.
    Miały one charakter symboliczny, uznano je jednak za nieracjonalne i usunięto jako zbędne; dotyczy to m.in.
    • spowiedzi powszechnej (Confiteor) odmawianej raz przez kapłana, a drugi raz przez ministrantów (w imieniu wiernych)
    • śpiewu Kyrie powtarzanego trzy razy po trzy razy - w odniesieniu do trzech osób Trójcy Świętej
    • odpowiedzi wiernych Domine non sum dignus... na Ecce Agnus Dei kapłana, powtarzanej trzy razy
    • znaków krzyża ponawianych wiele razy w czasie całej mszy świętej zarówno przez kapłana jak i wiernych.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.