Motyle
Motyl -
Systematyka
Domena: eukarioty
Królestwo: zwierzęta
Typ: stawonogi
Gromada: owady
Podgromada: uskrzydlone
Rząd: motyle
Nazwa systematyczna
Lepidoptera

Motyle (Lepidoptera (gr. lepidos - łuska; pteron - skrzydło) łuskoskrzydłe), rząd owadów uskrzydlonych. Wśród motyli wyróżnia się zasadniczo dwie grupy motyle dzienne i nocne czyli ćmy. Wiele motyli jednak trudno zaliczyć do którejś z tych grup. Zaraz po chrząszczach stanowią drugą pod względem liczebności grupę owadów. Obecnie na świecie żyje około 150 tysięcy gatunków motyli, z czego w Polsce blisko 3 tysiące. Występują na wszystkich kontynentach, oprócz Antarktydy.
Motyle należą do najbardziej zaawansowanych ewolucyjnie owadów. Ich ciało, składające się z segmentów, chroni chitynowy oskórek. Poszczególne segmenty połączone błoniastymi stawami, umożliwiają swobodę ruchu. Oskórek pokrywa warstwa drobnych łusek.

Budowa motyli

Motyl -

Głowa

Kulista i wyraźnie odzielona od tułowa. Znajdują się na niej narządy zmysłów i aparat gębowy. Oczy motyli są na ogół duże, złożone z mniejszych oczek, tak zwanych ommatidów. Motyle postrzegają świat jako mozaikę drobnych obrazów. Widzą ruch, ale parametry ich aparatu wzrokowego są dużo gorsze od ludzkiego.
Narządy gębowe motyli - większość omawianych owadów odżywia się nektarem kwiatowym i tak zwaną rosą miodową, czyli substancją wydzielaną przez mszyce. Motyle zbierają pokarm ssawką będącą zmodyfikowanym ryjkiem. Jedynie u najbardziej pierwotnych molowców zachowały się resztki gryzących narządów gębowych. Te motyle odżywiają się głównie pyłkiem kwiatowym. Ssawka to długa rurka, którą owad zwija i ukrywa pod spodem głowy. Niektóre gatunki za pomocą ssawki piją również wodę. Najdłuższe ssawki mają zawisaki; u tych motyli ssawki są czasami dłuższe od ciała. Po bokach ssawki umieszczone są głaszczki dotykowe. Pokryte są one gęsto łuskami i włoskami czuciowymi. Głaszczki służą do identyfikowania pokarmów.
Ostatni organ na głowie to czułki. Na całej ich powierzchni rozmieszczone są receptory zapachu, a u nasady znajduje się tak zwany narząd Johnstona. Jest on odpowiednikiem naszego błędnika, odpowiada za utrzymywanie równowagi przez owada i kontroluje położenie ciała.

Odnóża

Motyle maja trzy pary odnóży osadzonych w dolnej części tułowia. Są smukłe i pokryte delikatnymi łuskami lub włoskami. Motyle przystosowały swoje odnóża zarówno do chodzenia jak i do czepiania się, nie są dobrymi piechurami, po powierzchni poruszają się wolno. Odnóży zazwyczaj używają do pewnego uchwytu. U niektórych owadów aktywnych dniem przednia para odnóży uległa zredukowaniu. Niektóre gatunki mają na nich receptory chemiczne pozwalające rozpoznawać smak. Takimi narządami owady badają pokarm.

Skrzydła

Motyl -
Na tułowiu motyli mieszczą się dwie pary skrzydeł z dwuwarstwowej błony rozpiętej na żyłkach znajdujących się pomiędzy jej warstwami. Kształty i barwy motylich skrzydeł są różnorodne, także ich proporcje w stosunku do wielkości ciała. Motyle odbywające dalekie loty mają skrzydła długie, wąskie i ostro zakończone, te, które muszą dokonywać szybkich zwrotów i uników, mają szerokie i wyraźnie zaokrąglone skrzydła. Mała masa w stosunku do wielkości skrzydeł pozwala na zmniejszenie częstotliwości uderzeń skrzydłami podczas lotu - motyle dzienne, jak paź królowej, wykonują 300 uderzeń na minutę. Ćmy w związku z masywniejsza budową muszą wykonać tych uderzeń znacznie wiecej. Najwięcej takich uderzeń wykonuje furczak gołąbek (5000 uderzeń na minutę). Szybkość lotu motyli wynosi do 55 kilometrów na godzinę.
Skrzydła motyli pokryte są drobnymi łuskami. Powierzchnia łusek jest nierówna, zazwyczaj bruzdkowana albo żeberkowata, a kształty mogą mieć szerokołopatkowe, włoskowate lub elipsowate. U niektórych gatunków występują łuski zapachowe, głównie u samców. Ich zadaniem jest wywołanie podniecenia u samic podczas godów.
Żyją od kilku dni do kilku miesięcy.

Cykl rozwojowy motyli

Motyle są owadami, u których dokonuje się przeobrażenie zupełne.

Jajeczko

Jajeczka mają różne kształy, w zależności od gatunku różne kolory, a na powierzchni czasem można zobaczyć desenie z kropek lub kresek. Aby powstało jajeczko, musi dojść do zapłodnienia. Sporą rolę odgrywają w tym procesie substancje zapachowe. Wabi i jedna i druga strona. Po zaakceptowaniu partnerki samce przekazują im spermatofor - pakiecik spermy, który pozostaje w ciele samiczki aż do złożenia jajeczek. Samiczki posiadają pokładełko - rurkę utworzoną z końcowej części odwłoka. Pokładełko jest teleskopowo złożone wewnątrz ciała i wysuwane, gdy należy złożyc jajeczka. Wiele motyli nocnych umieszcza jajeczka głęboko w pęknieciach kory, stąd mają długie pokładełka. Większość dziennych moyli przykleja je do roślin. Różnorodne są miejsca i sposoby składania jaj, jednakże zawsze składane są w miejscach, które dostarczają pokarmu żarłocznym gąsienicom.

Gąsienica

Z jajeczka wykluwa się gąsienica - larwa motyli. Bardzo często pierwszym pokarmem jest skorupka, z której się wykluła. Pożywieniem gąsienic są miekkie części roślin, choć są i takie, które żywią się zdrewniałymi częściami. Gąsienice żerujące gromadnie mogą stać się szkodnikami i zniszczyć uprawy. Gąsienica pobiera olbrzymie ilości pokarmu, po to by przeobrażać się najpierw w coraz większą gąsienicę (linienie), a na końcu w poczwarkę.

Poczwarka

Poczwarka to kolejne stadium rozwoju motyla. Gąsienica przestaje przyjmować pokarm, opróżnia przewód pokarmowy, zrzuca z siebie oskórek i zmienia się w nieruchomą formę. Z pozoru można uznać ją za martwy organizm, tymczasem we wnętrzu formuje się dorosły motyl. Gąsienice motyli dziennych przed przepoczwarzeniem najczęściej opuszczają roślinę żywicielkę i wyszukują odpowiednie miejsce. Przytwierdzają się do podłoża nitką albo zwisają głową w dół, trzymając się odnóżami odwłokowymi. Ćmy często tworzą misterne oprzędy.
W stadium poczwarki motyl nie odżywia się i nie pobiera płynu. Jedynymi otworami, jakie funkcjonują, są służące do oddychania przetchlinki. Narządy larwalne rozpadają się, a z niepozornych zgrupowań komórek, obecnych już u gąsienicy i dotychczas nie podlegających istotnym zmianom, rozwijają się narządy motyla. Przede wszystkim skrzydła, aparat gębowy i narządy rozrodcze.
Powstaje dorosły owad.

Imago

Po wyjściu z poczwarki skrzydła są jeszcze krótkie i zmięte, ale jak tylko owad stanie na pewnym podłożu, zaczyna je rozpościerać przez pompowanie hemolimfy. Zewnętrzny szkielet z chityny, początkowo miękki i plastyczny, schnie i przez to twardnieje. Po wyschnięciu materiał staje się sztywny i wytrzymały, przy równoczesnej lekkości i elastyczności.

Co nieco o klasyfikacji

Świat motyli jest bardzo różnorodny i dwie grupy wspomniane w charakterystyce ogólnej (motyle dzienne i ćmy) nie mieszczą wszystkich motyli. Można by jeszcze wyróżnić trzy grupy: Motyle dzielą się dalej na rodziny.

Lista rodzin

  • rodzina barczatkowate Lasiocampidae
  • rodzina bielinkowate Pieridae
  • rodzina brudnicowate Lymantriidae
  • rodzina danaidy Danaidae
  • rodzina garbatki Notodontidae
  • rodzina kibitnikowate Gracillariidae - szrotuwków
  • rodzina koszówki Psychidae
  • rodzina kraśniki Zygaenidae
  • rodzina meczelkowate Braconidae
  • rodzina miernikowcowate Geometridae
  • rodzina modraszkowate Lycaenidae
  • rodzina molowate Tineidae
  • rodzina namiotnikowce Hyponomeutidae
  • rodzina oczennicowate Satyridae
  • rodzina omacnicowate Pyralidae
  • rodzina pawice Saturnidae (Attacidae)
  • rodzina paziowate Papilionidae
  • rodzina piórolotki Pterophoridae
  • rodzina pochwiki Coleophoridae
  • rodzina południce Nymphalidae
  • rodzina prządki Bombycidae
  • rodzina przezierniki Aegeriidae (Sesiidae)
  • rodzina sówki Noctuidae
  • rodzina trociniarki Cossidae
  • rodzina zawisakowate Sphingidae
  • rodzina zwójki Tortricidae

Gatunki często spotykane w Polsce

Motyl -

Ciekawostki

Największy motyl europejski (występujący również w Polsce) to Zmierzchnica trupia główka.
Największe motyle na świecie żyją w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Należy do nich Motyl Ptasi Królowej Aleksandry (Ornithoptera Aleksandrae). Jest gatunkiem chronionym, występującym już tylko na jednym stanowisku w Papui Nowej Gwinei. Rozpiętość skrzydeł samic tego gatunku przekraczają 280 mm długości, a masa ciała 25 g.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.