(czarna linia ciągła) na tle zdjęcia satelitarnego z r. 2004Jezioro Aralskie (dawniej nazywane niekiedy Morzem Aralskim) - bezodpływowe, słone jezioro w Kazachstanie i Uzbekistanie. Od lat 60. XX w. stale kurczy się z powodu odprowadzania wody z zasilających jezioro rzek Amu-daria i Syr-daria w celach irygacyjnych. Już w roku 1918 bowiem władze nowopowstałego ZSRR zdecydowały, że na suchych połaciach Kazaskiej SRR, Uzbeckiej SRR i Turkmeńskiej SRR, wzdłuż Amu-darii i Syr-darii uprawiana będzie na wielką skalę bawełna, która ma się stać "białym złotem", podstawą ekonomii tych republik. Rzeczywiście, w wyniku tych działań republika uzbecka wkrótce stała się (i do dziś Uzbekistan pozostaje) największym eksporterem bawełny na świecie. Budowa kanałów przecinających pustynne obszary Kara-Kum prowadzona była na wielką skalę od lat 30., przez pierwsze dziesięciolecia całkowicie wbrew wszelkim zasadom sztuki hydrologicznej. W rezultacie aż od 30 do 70% wody, odbieranej rzekom Syr-daria i Amu-daria bezpowrotnie wsiąkało w glebę lub parowało, nie docierając ani do upraw, ani do jeziora. Szacuje się, że do 1960 od 20 do 50 km³ wody zamiast do jeziora - wsiąkło w ziemię. Nawet do dziś tylko 12% długości kanałów nawadniających uszczelniono i zabezpieczono przed stratami wody. Od lat 60. poziom wody w jeziorze zaczął systematycznie opadać w tempie około 20 cm rocznie, w następnej dekadzie już 50-60 cm rocznie, potem nadal przyspieszył i dziś wynosi nawet 80-90 cm rocznie. Dotychczas powierzchnia jeziora zmniejszyła się o połowę, w przyszłości może ono zniknąć całkowicie. W 1960 powierzchnia jeziora wynosiła 68 tys. km² (niemal tyle, co powierzchnia Republiki Irlandii), obecnie wynosi 28,7 tys. km². W 1960 jezioro było czwartym co do wielkości na świecie, obecnie spadło na ósme miejsce. Zanikanie wód jeziora doprowadziło do jednej z największych katastrof ekologicznych na obszarze byłego ZSRR, co nie było zresztą żadnym zaskoczeniem dla władz sowieckich, którym raporty o przewidywanym wyschnięciu jeziora przedstawiono już wiele lat temu. Przeważyła jednak irracjonalna teza, że powstanie i istnienie jeziora Aralskiego jest "oczywistą pomyłką natury", i że bieżące potrzeby społeczeństwa sowieckiego Uzbekistanu są ważniejsze od fochów ekologów. Wykorzystanie wód Amu-darii i Syr-darii do nawadniania rosło więc nadal mimo obserwowanego zanikania jeziora i w okresie między 1960 a 1980 rokiem podwoiło się. W tym samym czasie podwoiła się też skala produkcji uzbeckiej bawełny.
Również co najmniej od lat 60. XX w. na znajdującej się na Jeziorze Aralskim wyspie Wozrożdienije znajdował się sowiecki tajny poligon broni biologicznej. Z powodu stale postępującego wysychania jeziora, mniej więcej pomiędzy czerwcem 2000 a czerwcem 2001 zanikł pas wody dzielący południowy brzeg wyspy od terytorium Uzbekistanu. Od tego czasu żyjące w tym rejonie zwierzęta lądowe mogą bez przeszkód przemieszczać się pomiędzy byłym poligonem a otaczającym go lądem stałym, co w istotny sposób zwiększa niebezpieczeństwo niekontrolowanego i nie dającego się przewidzieć rozprzestrzeniania z porzuconych laboratoriów nieznanych szczepów groźnych drobnoustrojów.
Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów.
Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Zapisuje tekst w formacie *.rtf który możesz otworzyć edytorze tekstu np MS Word.
Opcja dostępna po zalogowaniu.
Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się
Wysyła tekst wprost na twój mail - zdefiniowany w profilu
Opcja dostępna po zalogowaniu.
Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się
Zapamiętuje ten wybrany tekst w specjalnym schowku dostępnym w profilu
Opcja dostępna po zalogowaniu.
Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się
Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów.
Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
