Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) – kontrolowana przez ZSRR policja polityczna w PRL. Instytucja ta utworzona została w 1944 roku, a rozwiązana w 1954 roku, gdy rolę jej przejęło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego. Zadaniem MBP była ochrona porządku publicznego i zwalczanie oporu społecznego (opozycji). Metodami stosowanymi przez MBP był terror, fałszywe oskarżenia i procesy polityczne.

Historia powstania

Resort Bezpieczeństwa Publicznego (od stycznia 1945 r. Ministerstwo) powstał w Moskwie. Powołany 21 lipca 1944 roku w stolicy ZSRR Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) miał w swym składzie 13 resortów, w tym Resort Bezpieczeństwa Publicznego (RBP).
27 lipca 1944 roku Resort Bezpieczeństwa Publicznego przeniesiono do Lublina, powierzając kierownictwo nad nim Stanisławowi Radkiewiczowi. Pierwszymi jednostkami powołanymi 1 sierpnia 1944 roku były – Kontrwywiad kierowany przez Romana Romkowskiego, Wydział personalny na którego czele stanął Mikołaj Orechwa i sekretariat którym kierował Julian Konar.
Równolegle z rozwijaniem Resortu Bezpieczeństwa Publicznego powoływano jednostki terenowe, tzw. Urzędy Wojewódzkie (WUBP) i Powiatowe (PUBP). Pierwszy Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego powołano w sierpniu 1944 roku, w Lublinie pod kierownictwem Henryka Pałki.
10 listopada 1944 r. zatwierdzono etaty personalne w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, mianowicie:
  • Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 308 osób
  • Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 148 osób
  • Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 51 osób
  • Gminny Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (przy posterunku MO) – 3 osoby
1 stycznia 1945 roku, Józef Stalin przekształcił lubelski komitet PKWN w rząd tymczasowy, a Resort Bezpieczeństwa Publicznego w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP). Trzy miesiące później Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej określił pożądane proporcje – jeden funkcjonariusz ministerstwa na dwustu obywateli.

Departament I - kontrwywiad

  • Wydział I - Walka z niemieckim szpiegostwem i pozostałościami podziemia hitlerowskiego w Polsce
  • Wydział II - Walka z reakcyjnym podziemiem.
  • Wydział III - Walka z bandytyzmem politycznym
  • Wydział IV - Ochrona gospodarki narodowej
  • Wydział V - Ochrona legalnych partii politycznych i społecznych przed infiltracją podziemia
  • Wydział VI - Więziennictwo
  • Wydział VII - Obserwacja
  • Wydział VIII - Śledczy

Pozostałe departamenty

W styczniu utworzono jeszcze Wydział Gospodarczy, a w kwietniu Departament II, obejmujący między innymi kartotekę i łączność. Natomiast Wydział Gospodarczy przekształcono w Departament III (zaopatrzenie gospodarcze urzędów bezpieczeństwa i milicji). Dyrektorem Departamentu II został Jan Śnigir, a Departamentu II Aleksander Nikolenko.
14 kwietnia 1945 roku powołano Samodzielny Wydział do Walki z Bandytyzmem którego kierownikiem został Ludwik Sielicki, przekształcony w styczniu 1946 roku w Departament VII, przemianowany w marcu tego samego roku na Departament III, dyrektorem obu został Józef Czaplicki. W kwietniu powstał również Samodzielny Wydział ds. Funkcjonariuszy (kontrwywiad wewnętrzny z kierownikiem Stefanem Sobczakiem).

Podział Departamentu I

6 września 1945 roku, na mocy rozkazu #51 ministra, z Departamentu I wydzielono szereg agend nadając im status departamentów lub samodzielnych wydziałów. Powstały wtedy m.in.:
  • Departament IV – dyrektor Aleksander Wolski-Dyszko
  • Departament V – dyrektor Julia Bristigierowa (ps. krwawa Luna)
  • Departament VI – dyrektor Teodor Duda
    • Wydział IV Samodzielny (w czerwcu 1947 r. przekształcony w Departament Śledczy - dyrektor Józef Różański)
    • Wydział III Samodzielny (w marcu 1946 r. przemianowany na Wydział ,,A,, - kierownik Jan Szewczyk)
W marcu 1947 r. Wydział Finansowy przekształcono w Biuro Finansowo-Budżetowe, a w lipcu tego samego roku powołano Departament szkolenia, trzy miesiące później utworzono także Biuro ds. Dowodów Osobistych.

Zatrudnienie

W szczytowych latach funkcjonowania Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, MBP zatrudniało 32 tys. osób.
Ponadto pod Ministerstwo podlegało
  • 41 000 żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW)
  • 57 500 funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (MO)
  • 32 000 funkcjonariuszy Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP)
  • 10 000 funkcjonariuszy Straży Więziennej (SW)
  • 125 000 członków Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej (ORMO)
MBP sprawowało także kontrolę nad Strażą Przemysłową (SP).

Działalność

Agentury Ministerstwa wsławiły się m.in w zwalczaniu organizacji Polski Podziemnej, takich jak np. Armia Krajowa i Rada Jedności Narodowej, akcja aresztowania i porwania 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, których porwano i wywieziono do Moskwy gdzie zostali osądzeni i uwięzieni przez aparat bezpieczeństwa NKWD ZSRR (

Operacja Cezary

Bardzo znaną akcją przeprowadzoną przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, była tzw. Operacja Cezary czyli utworzenie tzw. V Komendy WIN-u (Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość (WIN), operacja Cezary pozwoliła poznać bezpiece metody i techniki szkolenia zachodniego wywiadu.
Operację Cezary podsumowano następująco: Udało się nam prowadzić za nos, wpędzić Wywiad Amerykański w pułapkę, wykiwać i ośmieszyć. Świadczy to o rosnących umiejętnościach operacyjnych MBP. Procesy publiczne podczas których stawiani przed sądem byli członkowie Polski Podziemnej, (nie tylko) oskarżani przez śledczych z MBP za takie absurdalne oskarżenia jak współpraca z Gestapo, szpiegostwo, sabotaż itp. Niektóre z zarzutów sformułowane były następująco: Ponieważ oskarżona jest osobą bardzo inteligentną i czyta Sherlocka Holmesa, wiedziała że rozmawia ze szpiegiem.

Struktura MBP na rok 1951

Minister i wiceministrowie
  • minister Stanisław Radkiewicz
  • wiceminister I Roman Romkowski
  • wiceminister II Mieczysław Mietkowski
  • wiceminister III Konrad Świetlik
  • wiceminister IV Wacław Lewikowski
DEPARTAMENTY i BIURA
  • Departament I (kontrwywiad) dyr. płk Stefan Antosiewicz
  • Departament II (techniki operacyjnej. ewid.) dyr płk Leon Rubinstein
  • Departament III (walka z bandami) dyr. płk Józef Czaplicki
  • Departament IV (ochrona gospodarki) dyr. płk Józef Kratko
  • Departament V (org. wyzn., polit. i społeczne.) dyr. płk Julia Brystigerowa
  • Departament VI (więzienńcictwo) dyr. płk Władysław Pizło
  • Departament VII (wywiad)dyr. płk Witold Sienkiewicz
  • Departament Śledczy dyr. płk Józef Różański
  • Departament Szkolenia wicedyr. mjr Zdzisław Szymczak
  • Departament Kadr dyr. płk Mikołaj Orchewa
  • Departament Ochrony Rządu dyr. płk Faustyn Grzybowski
  • Departament Komunikacji dyr. płk Czesław Radzicki
  • Departament Łączniości dyr. płk Feliks Suczek
  • Biuro Specjalne dyr. płk Anatol Fejgin
  • Biuro Kontroli
  • Biuro Paszportów Zagranicznych
  • Biuro Finasowe -Budżetowe
  • Biuro "A" (obserwacja elementu podejrzanego
  • Biuro "B" technika operacyjna
  • Centralne Archiwum

Likwidacja MBP

W 1954 roku ze struktur MBP wydzielono Służbę Bezpieczeństwa, 7 grudnia 1954 roku Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego przemianowano na Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MSW) podległe rządowemu Komitetowi Do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego, dwa lata później w listopadzie 1956 roku został rozwiązany sam Komitet Do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego i zlikwidowane zostały niektóre urzędy Bezpieczeństwa. Służba Bezpieczeństwa została włączona w struktury Ministerstwa Spraw Wewnętrznych występując już formalnie jako Służba Bezpieczeństwa.

Funkcjonariusze MBP

Aparat bezpieczeństwa w PRL

Resort Bezpieczeństwa Publicznego PKWN
VII 1944 - 1 I 1945
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego
30 XII 1944 - 13 XII 1954
Komitet Do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego
7 XII 1954 - 3 XI 1956
Służba Bezpieczeństwa MSW
28 XI 1956 – 10 III 1990

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.