Ludwik Filip I (1773-1850)
Ludwik Filip I (urodzony 6 października 1773 - zmarł 26 sierpnia 1850) - król Francji w latach 1830-1848, z książęcej linii orleańskej Burbonów.
Po wybuchu rewolucji lipcowej we Francji w 1830 r. oraz abdykacji i ucieczki do Anglii króla Karola X, lud paryski, jak 41 lat wcześniej, chciał powrotu rządów republikańskich. Jednak przywódca rewolucji gen. La Fayette, popierając liberalne kręgi burżuazji, opowiedział się za kontynuacją monarchii konstytucyjnej. Francja otrzymała więc nowego króla-obywatela Ludwika Filipa I z orleańskiego odgałęzienia Burbonów. W okresie rewolucji 1789 r. Ludwik Filip był członkiem klubu jakobinów, potem służył w armii rewolucyjnej, w czasie wojny z Austrią przeszedł na stronę Austriaków, a następnie w 1793 r. wyemigrował do Anglii. Po restauracji Burbonów w 1814 r. wrócił do Francji.
By ułagodzić republikanów La Fayette przeprowadził zmianę Karty Konstytucyjnej: przywrócono trójkolorowy sztandar narodowy, rozszerzone zostały uprawnienia parlamentu, przywrócono Gwardię Narodową, wolność prasy i religii. Francuzi stali się obywatelami w swym kraju, a nie poddanymi króla. Nie zmieniło to wszakże systemu władzy. Nastąpiła praktycznie jedynie wymiana arystokratycznych urzędników królewskich na bogatych bankierów. Zmieniły się więc posady, a nie zasady.
Tym nie mniej społeczne i wolnościowe hasła rewolucji lipcowej rozlały się szerokim echem w całej Europie. Stały się inspiracją do sierpniowego powstania Belgów przeciwko królowi holenderskiemu, grudniowej rewolucji społecznej w Szwajcarii oraz we Włoszech i kilku państwach niemieckich, a także powstania listopadowego w Królestwie Polskim. Francuscy liberałowie czynnie wsparli oderwanie się Belgii od Holandii, sprzyjali też powstaniu listopadowemu w Polsce, lecz oficjalny rząd Ludwika Filipa niechętnie odnosił się do licznych polskich emigrantów popowstaniowych, obawiając się, zresztą słusznie, że zasilą oni spiski i organizacje republikańskie we Francji. Ludwik Filip szybko pozbywał się też wolności konstytucyjnych. Już w 1834 r. z powrotem wprowadzono cenzurę publikacji, a policja przystąpiła do likwidacji różnych republikańskich stowarzyszeń. Na tym tle wybuchło w kwietniu 1834 r. powstanie w Lyonie i zamieszki w kilku miastach, również w Paryżu. Wszystkie zostały krwawo stłumione przez wojsko i policję. Spowodowało to znaczne osłabienie politycznej opozycji republikańskiej. Od tego czasu zaczęła się ona coraz bardziej przekształcać w klasowe organizacje robotnicze.
W swej polityce zagranicznej król Ludwik Filip oscylował pomiędzy porozumieniami z Wielką Brytanią, Austrią i Rosją. W ramach Świętego Przymierza pomógł zdusić rewolucję republikańską w Szwajcarii, nie interweniował przeciwko wchłonięciu Rzeczypospolitej Krakowskiej i północnych Włoch przez Austrię. W latach 1839-43 Francuzi stłumili rebelię niepodległościową w Algierii i nasilili kolonizację tego kraju, jako głównego ogniwa francuskiego imperium kolonialnego.
Przez ostatnie dwudziestolecie pierwszej połowy XIX wieku Francja nie prowadziła żadnych poważniejszych wojen. Dzięki temu, również dzięki wielkiemu technicznemu postępowi i wynalazkom, nastąpił szybki rozwój gospodarczy kraju. Likwidacja stosunków feudalnych na wsi, powiększenie areałów rolnych i zastosowanie pierwszych maszyn rolniczych oraz nawozów sztucznych, spowodowały znaczny wzrost produkcji rolnej. Rozwinęły się szczególnie hodowla i uprawy winorośli, kukurydzy, buraków cukrowych i roślin oleistych.
Rok 1830 zapoczątkował też rewolucję przemysłową na wzór angielskiej z ostatnich dziesięcioleci XVIII wieku. Powstały zagłębia węglowe i hutnictwa w Lotaryngii i środkowej Francji, rozrosły się i zmechanizowały manufaktury bawełniane i jedwabnicze w Lyonie, wielki rozwój chemii umożliwił budowę fabryk gumy, mydła, barwników. Na rzekach i kanałach pojawiły się statki parowe, które zwielokrotniły możliwości transportu materiałów na duże odległości. W 1831 r. uruchomiona została pierwsza linia kolejowa na trasie Paryż - Saint Germain, zaś do 1848 r. sieć kolejowa w państwie liczyła już 2 tys. kilometrów. Francja miała wtedy 35,5 mln. ludności, a Paryż, liczący 1,2 mln mieszkańców, był po Londynie, drugim co do wielkości miastem w Europie.

Kryzys gospodarczy i abdykacja króla

Po 1846 r. Francję ogarnął wszechstronny kryzys gospodarczy. Po kilku latach złych urodzajów w rolnictwie, spowodowanych anomaliami pogody, nastąpiło załamanie się rynku rolnego, stagnacja w handlu, bankructwo wielu przedsiębiorstw, upadek banków, masowe bezrobocie. Wszystko to zdynamizowało opozycję socjalistyczną i republikańską. Represje rządowe przeciwko niej, zakazy zgromadzeń i pochodów, zadziałały prowokująco. W dniu 22 lutego 1848 r. w Paryżu powstały barykady uliczne, doszło do starć pomiędzy gwardzistami i wojskiem, wreszcie król zdymisjonował znienawidzony rząd François Guizota. Ale, gdy uradowana ludność wyległa na ulice, żołnierze, przekonani że zostali zaatakowani, zaczęli strzelać do demonstrującego tłumu, zabijając 40 osób. W nocy zwłoki zabitych obnoszono na drzwiach po wszystkich dzielnicach Paryża. Na drugi dzień miasto pokryło 1500 barykad, do buntu dołączyła prasa, część wojska, a król Ludwik Filip, zagrożony w swym pałacu, abdykował i uciekł z Paryża, by po kilku dniach znaleźć się w Anglii.

Druga Republika (1848-1852)

W dniu 24 lutego 1848 r. w ratuszu paryskim utworzono nowy Tymczasowy Rząd, który niezwłocznie proklamował Drugą Republikę. Usankcjonował też wolność prasy, stowarzyszeń i klubów, zniósł niewolnictwo w koloniach. By zadośćuczynić żądaniom o prawo do pracy, utworzono tzw. Warsztaty Narodowe, zatrudniając w nich tysiące bezrobotnych przy pracach ziemnych i budowlanych w rejonie Paryża. Wprowadzono również zasadę powszechnych wyborów do władz ustawodawczych i wykonawczych.
Za II Republiką opowiedzieli się wszyscy, także konserwatywne koła burżuazji, wojska i monarchiści. W praktyce okazało się wnet, że utrzymały one swą władzę w kraju i w kolejnych miesiącach nastąpił odwrót od proklamowanych w lutym wolności rewolucyjnych. Oficerowie królewscy przejęli kontrolę nad Gwardią Narodową, pod pretekstem złej organizacji rozwiązano Warsztaty Narodowe, wprowadzono wysokie opłaty za wydawnictwo dzienników itp. W przyspieszonych na 23 kwietnia wyborach do Zgromadzenia Narodowego przepadła większość kandydatów lewicy, których w okręgach wiejskich księża przedstawiali jako bezbożników. W rezultacie wybrano dotychczasowych przedstawicieli bogatego ziemiaństwa i miejskiej burżuazji, a ani jednego chłopa.

Rewolucja czerwcowa 1848

Te działania prawicy i narastające konflikty między Rządem Tymczasowym, a republikanami doprowadziły w czerwcu 1848 r. do kolejnej rewolty ludowej. Tym razem rząd skierował przeciw barykadom paryskim 30 tys. wojska. Zabitych zostało kilka tys. osób, rozstrzelano po walkach ok. 1,5 tys., a aresztowano 11 tys. robotników. Skazano ich na wieloletnie więzienia, bądź na zesłanie do francuskich kolonii zamorskich.
Rozgromienie rewolucji czerwcowej 1848 r. spowodowało rozbrat na wiele dziesięcioleci pomiędzy burżuazją, wrogą ideom socjalnej republiki, a robotnikami, pognębionymi i pozbawionymi nadziei na poprawę swego marnego losu. W następnych miesiącach kontynuowane były aresztowania radykalnych przywódców, zamykano gazety i kluby lewicowe, zakazano strajków, z administracji usunięto wszystkich republikanów. W listopadzie 1848 r. uchwalona została nowa konstytucja, zgodnie z którą 10 grudnia odbyły się wybory prezydenta na 4-letnią kadencję, jako władzy wykonawczej. Został nim Ludwik Napoleon Bonaparte, bratanek Napoleona I (syn Karola Ludwika, króla Holandii), który powrócił z emigracji. Zaś w maju 1849 r. w wyborach do Zgromadzenia Prawodawczego zwyciężyli monarchiści, republikanie ponieśli klęskę wyborczą.

Wczesny kapitalizm

W pierwszej połowie XIX w. Francja ostatecznie pożegnała się z ustrojem feudalnym na rzecz ustroju kapitalistycznego. Ten wczesny kapitalizm charakteryzował się bardzo znacznym, i wciąż narastającym, zróżnicowaniem majątkowym pomiędzy elitą bogaczy: obszarników, bankierów, przemysłowców, a milionami ludności miejskiej i chłopskiej. Migracja ludności z przeludnionych wsi do miast stwarzała wielką konkurencję taniej siły roboczej w manufakturach i fabrykach. Praca w nich trwała po 12-14 godzin na dobę, zatrudniane były masowo także kobiety i dzieci już od 12 roku życia. Warunki pracy w kopalniach i fabrykach nie uwzględniały żadnych zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, płace były bardzo niskie, warunki zamieszkiwania proletariatu prymitywne. To też mnożyły się strajki i zamieszki, w których robotnicy domagali się poprawy warunków pracy i wyższych płac.
Wśród światlejszej części burżuazji, zwłaszcza w kręgach pisarzy, zaczęły rodzić się idee i pomysły zaradzenia złu i poprawienia doli wielkich rzesz biedoty. Powstały wtedy pierwsze utopijne idee społeczeństwa socjalistycznego. Ich twórcami byli Karol Fourier i Piotr Proudhon. W kwestii wprowadzenia niezbędnych reform ustrojowych liberalna burżuazja podzieliła się na dwa obozy: konserwatystów i radykalnych demokratów. Powróciła też legenda i spiski bonapartystów. Ich reprezentantem był Ludwik Napoleon Bonaparte, który próbował nawet dwukrotnie dokonać zamachu stanu. Po ich niepowodzeniu emigrował do Anglii, a następnie do Ameryki.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.