Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł SSSR, NKWD) – centralny organ państwowy prowadzący działalność w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, wywiadu i kontrwywiadu, istniejący w Związku Radzieckim w latach 1934–1946, następnie przemianowany w ministerstwo.

CzeKa

Pierwszym radzieckim organem bezpieczeństwa była CzeKa – Ogólnorosyjska Nadzwyczajna Komisja do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (Wsierossijskaja Czriezwyczajnaja Komissija po Bor´bie s Kontrrewolucyiej i Sabotażom - WCzK). Utworzona 28 grudnia 1917 z inicjatywy Feliksa Dzierżyńskiego przez Radę Komisarzy Ludowych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (RFSRR) jako centralny organ bezpieczeństwa państwowego.
W tym czasie (tzn. od 1917 do 1930) w RFSRR i każdej republice związkowej istniały ludowe komisariaty spraw wewnętrznych, które zajmowały się sprawami porządku publicznego, rejestracją obywateli, pożarnictwem i innymi sprawami.
(

Ludowi komisarze RSFSR

Urząd ludowego komisarza RSFSR sprawowali: 1>
Aleksiej Rykow1917
Grigorij Pietrowski1917-1919
Feliks Dzierżyński1919-1923
Aleksandr Biełoborodow1923-1927
Władimir Tołmaczew1928-1930

GPU/OGPU

6 lutego 1922 WCzK przeorganizowano w Państwowy Zarząd Polityczny (Gosudarstwiennoje Politiczeskoje Uprawlenije - GPU) przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych RFSRR, a w listopadzie 1923 - w Połączony Państwowy Zarząd Polityczny (Ob˝jedinionnoje Gosudarstwiennoje Politiczeskoje Uprawlenije - OGPU) ZSRR i wyłączono z NKWD.
(

NKWD ZSRR

Po śmierci Mienżyńskiego 10 lipca 1934 utworzono Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR. NKWD kontrolował policję polityczną, służby specjalne (wywiad) oraz kontrwywiad (z wyjątkiem wywiadu wojskowego GRU), służby porządkowe (milicję, straż pożarną etc.) oraz system obozów pracy przymusowej - GUŁAG. Ludowi komisarze ZSRR w tych latach to:

Ludowi komisarze ZSRR

Ludowy_Komisariat_Spraw_Wewnętrznych -
Ludowy_Komisariat_Spraw_Wewnętrznych -
1>
Gienrich Jagodaod 10 lipca 1934 - do 26 września 1936 roku
Nikołaj Jeżowod 26 września 1936 do 25 listopada 1938 roku
Ławrientij Beria25 listopada 1938 do 29 grudnia 1945 roku
Siergiej Krugłowod 29 grudnia 1945 NKWD/MGB

GUGB

Najważniejszym organem NKWD ZSRR był Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego (Gławnoje Uprawlenije Gosudarstwiennoj Bezopastnosti – GUGB), który przejął funkcje dawnego OGPU.
  • Na jego czele początkowo stali szefowie resortu - ludowi komisarze, a od 15 lutego 1938 roku - Wsiewołod Mierkułow.
(

NKGB

Od lutego do lipca 1941 oraz od kwietnia 1943 do grudnia 1945 Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR podzielono na organ zarządzający: (NKWD) oraz organ bezpieczeństwa państwowego: NKGB (Narodnyj Komissariat Gosudarstwiennoj Biezopastnosti
  • Ludowym komisarzem został - Wsiewołod Mierkułow - od 3 lutego do 20 lipca 1941 roku, oraz ponownie od 14 marca 1943 do czasu przekształcenia komisariatu w ministerstwo.
(

Wielka czystka

NKWD był głównym narzędziem tzw. wielkiej czystki przeprowadzonej w latach 1936-1938 na rozkaz centralnych organów partii komunistycznej. W tym okresie zamordowano kilka milionów osób, a kilkakrotnie więcej trafiło do obozów koncentracyjnych.

Struktura organizacyjna NKWD

W grudniu 1939 roku struktura centralnego aparatu bezpieczeństwa ZSRR, składała się z: kierownictwa, sekretariatów, zarządów i wydziałów.
  1. .Kierownictwo Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych tworzyło 5 osób -
  • Ludowy Komisarz Spraw Wewnętrznych: Ławrientij Beria
  • I Zastępca Ludowego Kamisarza Spraw Wewnętrznych naczelnik Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB) NKWD ZSRR: Wsiewołod Mierkułow
Zastępcy Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych
  • ds. wojsk NKWD: Iwan Maslennikow
  • ds. Milicji: Wasilij Czrnyszow
  • ds. Kadr: Siergiej Krugłow
  1. .Sekretariaty i wchodzący w ich skład aparat -
  • Sekretariat NKWD ZSRR kierowany przez Stiepana Mamułowa
  • Sekretariat Kolegium Specjalnego przy Ludowym Komisarzu Spraw Wewnętrznych ZSRR: W Iwanow
  • Specjalne Biuro Techniczne: W. Krawczenko
  • Biuro Specjalne: P. Szarija
  • Grupa Kontrolno Inspekcyjna przy NKWD ZSRR: N. Pawłow
  • Pełnomocnik Specjalny NKWD: A. Stefanow
  • Sekretariat Pierwszego Zastępcy NKWD ds. GUGB Mierkułowa
  • Grupa Kontrolno-Inspekcyjna pod kierownictwem zastępcy Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych
  • Sekretariat Zastępczy NKWD ZSRR: Wasilija Czernyszowa
  • Sekcja ds. Organizacji siły Roboczej pod kierownictwem zastepcy Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych ZSRR
  • Stała Komisja Techniczna
  • Sekcja Prac Remontowych: B. Wainsztejn
  • Sekcja Zaopatrzenia: M. Mitjuszyn
  • Wydział przewozów kolejowych i wodnych NKWD ZSRR
  • Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB): Wsiewołod Mierkułow
    • Wydział 1 - Ochrona rządu: Nikołaj Własik
    • Wydział 2 - Tajno-Polityczny (SPO): Piotr Fjedotow
    • Wydział 3 - Kontrwywiad (KRO): T. Kornienko
    • Wydział 4 - Specjalny (OO): Wiktor Boczkow
    • Wydział 5 - Zagraniczny (INO) Paweł Fitin
    • Wydział 6 - Szyfrowy: A. Kopytcew
    • Sekcja Śledcza GUGB: W Sergijenko
  • Zarząd Główny Gospodarczy: Bogdan Kobułow
  • Zarząd Główny Transportu: Sołomon Milsztejn
  • Wydział 1 Specjalny - Ewindencyjno-statystyczny: L. Basztakow
  • Wydział 2 Specjalny - Techniki operacyjnej: E Łapiszyn
  • Wydział 3 Specjalny - Przeszukania, aresztowania, obserwacje: D. Szadrin
  • Wydział 4 Specjalny - Laboratorium: M. Filimonow
  • Wydział 5 Specjalny - Ochrona skarbca państwowego: M. Władimirow
  • Wydział Mobilizacyjny: I Szerediega
  • Wydział Kadr: Siergiej Krugłow
  • Zarząd Główny Więziennictwa: A. Gałkin
  • Centralny Wydział Finasowy: B. Bierienzon
  • Zarząd Główny Administracyjno-Gospodarczy: J. Szumbatow-Topuridze
  • Zarząd Główny Archiwów: I. Nikitinski
  • Zarząd Główny Ochrony Przeciwpożarowej: N. Istomin
  • Zarząd Główny Milicji Robotniczo-Chłopskiej: P. Zujew
  • Zarząd Główny Poprawczych obozów Pracy i Koloni: Wasylij Czernyszow
  • Zarząd Główny Budowy Dróg: W. Fiedotow
  • Centralny Wydział Akt Stanu Cywilnego: F. Sołodow
  • Zarząd Komendanta Moskiewskiego Kremla: N. Spiridonow
  • Zarząd Główny Wojsk Pogranicznych NKWD: G. Sokołow
  • Zarząd Główny Wojsk NKWD ds. Ochrony obiektów kolejowych: A. Guliew
  • Zarząd Główny Wojsk Konwojowych NKWD: W. Szarapow
  • Zarząd Główny Wojsk NKWD ds. Ochrony przedsiebiorstw przemysłowych: W. Kozik
  • Zarząd Główny Wojsk Operacyjnych NKWD: P. Ariemiew
  • Zarząd Główny Zaopatrzenia Wojskowego: A. Wurgaft
  • Zarząd Główny Budownictwa Wojskowego: I. Lubyj
  • Zarząd ds. Jeńców: Piotr Soprunienko
  • Zarząd Budownictwa Kolejowego na Dalekim Wschodzie: I. Nikiszew
  • W 1940 roku w strukturze NKWD nastapiły pewne zmiany
    • 4 stycznia utworzono Zarząd Główny Obozów Budownictwa Kolejowego : którym kierował - Naftalij Frenkel
    • 28 sierpnia powstał Zarząd Budownictwa Specjalnego dla fabryk kujbyszewskich (zakłady lotnicze): na czele którego stanoł - A. Lepiłow
    • 13 września na bazie Wydziału Hydrotechnicznego Zarządu Głównego Poprawczych Obozów Pracy i Kolonii powołano do życia Zarząd Obozów Budownictwa Hydrotechnicznego NKWD ZSRR
  • Wstrukturze NKWD ZSRR znajdowała się centralna Rada Towarzystwa Sportowego DYNAMO, i centralny klub pracowników NKWD ZSRR.
W styczniu 1942 roku w centralnym aparacie bezpieczeństwa ZSRR w Moskwie zatrudnione były 32.642 osoby.

Stopnie oficerskie NKWD obowiązujące w latach 1935 - 1940

Główny Zarząd Bezpieczeństwa PaństwowegoGłówny Zarząd Ochrony Pogranicznej i WewnętrznejMilicja Robotniczo-Chłopska
Komisarz Generalny Bezpieczeństwa PaństwowegoBRAK DANYCHBRAK DANYCH
Komisarz Generalny Bezpieczeństwa Państwowego 1 rangiKomandarm 1 rangiGłówny Dyrektor Milicji
Komisarz Generalny Bezpieczeństwa Państwowego 2 rangiKomandarm 2 rangiDyrektor Milicji
Komisarz Generalny Bezpieczeństwa Państwowego 3 rangiKomkorInspektor Milicji
Starszy major Bezpieczeństwa PaństwowegoKomkorStarszy major Milicji
Major Bezpieczeństwa PaństwowegoKombrigMajor Milicji
Kapitan Bezpieczeństwa PaństwowegoPułkownikKapitan Milicji
---------Podpułkownik---------
Starszy Lejtnant Bezpieczeństwa PaństwowegoMajorStarszy Lejtnant Milicji
Lejtnant Bezpieczeństwa PaństwowegoKapitanLejtnant Milicji
Mł. Lejtnant Bezpieczeństwa PaństwowegoStarszy lejtnantMł. Lejtnant Milicji
Sierżant Bezpieczeństwa PaństwowegoLejtnantSierżant Milicji
---------Mł. Lejtnant---------

  • Stopień Podpułkownika w Głównym Zarządzie Ochrony Pogranicznej i Wewnętrznej (GUPWO) wprowadzono 1 września 1939. roku
  • Stopień mł.lejtnanta w Głównym Zarządzie Ochrony Pogranicznej i Wewnętrznej (GUPWO) wprowadzono 20 sierpnia 1937 roku.
  • Od 9 lutego 1943 roku stopień St. major Bezpieczeństwa Państwowego, zamieniono na stopień Komisarz Bezpieczeństwa Państwowego. Wtedy też pojawiły się stopnie pułkownik i podpułkownik bezpieczeństwa państwowego.
  • Od 11 lutego 1943 roku wszystkim kapitanom bezpieczeństwa państwowego nadano stopnie podpułkownik bezpieczeństwa państwowego, starszym lejtnantom bezpieczeństwa państwowego stopnie majora bezpieczeństwa państwowego itd.
  • Wszystkie te stopnie przetrwały do 9 lipca 1945 roku, kiedy to zostały zamienione na odpowiadające im stopnie wojskowe.
  • Uchwałą Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 6 lipca 1945 roku, zniesiono spacjalne stopnie dla kierowniczych osób z NKWD NKGB i wprowadzono ogulnowojskowe stopnie oficerskie i generalskie.
  • Dla generałów wojsk i organów NKWD NKGB wprowadzono formę odzieży ustanowioną dla generałów Armii Czerwonej
  • Warto dodać, ze oficerowie NKWD mieli znacznie wyższe uposażenie niż oficerowie RKKA o równorzędnych stopniach. Oprócz tego mieli podwójną wysługę lat (1 rok służby oficera NKWD równał się dwóm latom służby oficera RKKA)

Komisariaty na ministerstwa

W 1946 roku na rozkaz Józefa Stalina ponownie przeprowadzono transformację organów wywiadu, kontrwywiadu i bezpieczeństwa. Dotychczasowe Ludowe Komisariaty przeformowano w ministerstwa.

MGB

Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego NKGB przemianowano na Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego MGB, pod kierownictwem tego samego szefa z (NKGB), czyli Wsiewołoda Mierkułowa.
(

MVD

W marcu 1946 roku Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych NKWD przeformowano w Ministerstwo Spraw Wewnętrznych MVD, pod kierownictwem Siergieja Krugłowa.
Ministrami spraw wewnętrznych byli: 1>
Siergiej Krugłowdo 5 marca 1953 roku
Ławrientij Beriaod 5 marca do 26 czerwca 1953 roku
Siergiej Krugłowod 26 czerwca 1953 do 31 stycznia 1956 roku

(

KGB

Pod jego kierownictwem w 1954 roku z MVD wyodrębniono niezależną administrację bezpieczeństwa, "Komitet Bezpieczeństwa Państwowego", KGB, na czele którego stanął pierwszy zastępca Siergieja Krugłowa z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (MVD), Iwan Sierow. W styczniu 1956 roku Siergiej Krugłow został zwolniony ze stanowiska szefa MVD, a jego miejsce zajął Nikołaj Dudorow, który sprawował owo stanowisko aż do rozwiązania Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przez Chruszczowa, czyli do stycznia 1960 roku.

Mokryje dieła/mokra robota

W radzieckim języku szpiegowskim operacją polegającą na fizycznej eliminacji osoby lub osób nazywano Mokrą Robotą. Od początku istnienia radzieckich tajnych służb zajmowały się nią tzw. Mokre grupy (mokraje dieła), podlegały one pod poszczególne departamenty, wydziały i biura. Na podstawie różnych źródeł ustalono, że podlegały one pod (między innymi)
  • lata 20. oraz 30., tzw. Grupa Jaszy, pod dowództwem Jakowa Sieriebrianskiego przy Oddziale Administracyjnym OGPU (także tzw. Grupy Ruchome)
  • rok 1941 - Sekcja specjalna NKWD
  • lata 1941-42 - II Wydział NKWD, Specjalny (Techniki Operacyjnej)
  • lata 1942-46 - IV Zarząd NKWD/NKGB/MGB (terror tywersja)
  • lata 1946-50 - Wydział DR MGB
  • lata 1950-53 - Biuro specjalne nr 1 MGB
  • lata 1953-54 - IX Wydział (WGU) MVD
  • lata 1960-70 - XIII Departament (PGU - I Zarząd Główny) KGB
  • lata 1970-91 - VIII Departament Zarządu S (PGU) KGB (Nielegalni agenci - tzw. nielegały)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.