Lublin jest miastem wojewódzkim (województwo lubelskie) położonym na Wyżynie Lubelskiej, nad rzeką Bystrzycą - lewobrzeżnym dopływem Wieprza. Na terenie miasta do Bystrzycy wpadają dwie strugi: Czerniejówka i Czechówka. Obszar miasta Lublina wynosi 147,5 km2, a liczba ludności 355.900 (2005).

Położenie

Lublin leży na północnym skraju Wyżyny Lubelskiej, a przecinająca go dolina Bystrzycy dzieli miasto na dwie odmienne krajobrazowo części - lewobrzeżną z urozmaiconą rzeźbą terenu, głębokimi dolinami i starymi wąwozami lessowymi i prawobrzeżną, płaską, będącą częścią płaskowyżu świdnickiego. Kilkanaście kilometrów na północ od miasta roztacza się już Niż Polski.

Klimat

Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi -5°C, w lipcu sięga 18,5°C. Suma opadów nie przekracza 600 mm. Okres wegetacji sięga 210 dni.

Przyroda

W swoich granicach Lublin posiada trzy lasy: największy Las Dąbrowa położony przy zbudowanym w 1974 roku sztucznym zbiorniku zwanym Zalewem Zemborzyckim, Stary Gaj położony na zachodzie miasta (jego częścią jest rezerwat brzozy czarnej w podlubelskim Stasinie Polnym) i najdalej na południe wysunięty Las Prawiedniki.

Topografia

Lublin -
W centrum miasta znajdują się najstarsze dzielnice Lublina - Stare Miasto, Śródmieście (funkcje głównie turystyczne, handlowe i usługowe), Wieniawa i Czwartek (funkcje mieszkalne). Dookoła rozciągają się nowsze osiedla, budowane głównie w latach 1945-1989 - na północy jedne z największych osiedli mieszkaniowych - Czechów i Kalinowszczyzna, na południu - Czuby i osiedla Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (położone wzdłuż ul. Zana, która w połowie lat 90. otrzymała funkcję alternatywnego centrum miasta), na wschodzie - Tatary i Bronowice. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Zalewu Zemborzyckiego wybudowano Osiedle Nałkowskich. Najdalej wysunięte na wschód jest lubelskie osiedla Felin, znacznie oddalone od centrum miasta. Oprócz bloków mieszkalnych, mieści się tam część budynków Akademii Rolniczej i gospodarstwo hodowlane uczelni. W planach jest stworzenie tam parku technologicznego.
Przemysł skupia się głównie w części północno-wschodniej miasta (Zadębie, Majdan Tatarski) oraz w okolicach dworca kolejowego (na południu).
Osiedla domków jednorodzinnych przeplatają się wśród osiedli bloków mieszkalnych (Zimne Doły, Osiedle Świt, Szerokie, Sławinek, Węglin, Konstantynów, Dziesiąta, Abramowice).
Tereny rekreacyjne skupiają się wokół Zalewu Zemborzyckiego i Starego Lasu.
Oddzielony od reszty miasta, ale zwarty obszar stanowi teren Miasteczka Akademickiego UMCS wraz z przyległymi terenami innych lubelskich uczelni (KUL, Akademii Rolniczej i Politechniki).

Demografia

W Lublinie mieszka 355 tysiące mieszkańców, z czego kobiet jest 189 tysięcy, a mężczyzn 166 tysięcy. Dużą grupę niezaliczaną do populacji Lublina należą studenci. Według różnych szacunków przyjezdnych studentów w ciągu roku akademickiego jest ok. 50 tysięcy.
W 2004 roku stopa bezrobocia w Lublinie wynosiła 12,5% (tendencja spadkowa).

Tranzyt

Przez Lublin przebiegają dwie ważne drogi krajowe - droga nr 17 z Warszawy do Kijowa oraz droga nr 19 z Białegostoku do Rzeszowa. Planowana jest także północna obwodnica miasta (z Konopnicy do osiedla Felin), która zlikwiduje problemy komunikacyjne w centrum miasta (szczególnie na tranzytowej trasie W-Z).

Komunikacja miejska

Komunikację miejską w Lublinie obsługuje komunalne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne oraz prywatni przewoźnicy zrzeszeni w Autobusowym Konsorcjum Lubelskim. W Lublinie istnieje 45 linii autobusowych zwykłych, 4 linie autobusowe sezonowe, 1 linia autobusowa szkolna i 7 linii autobusowych hipermarketowych. Oprócz tego istnieją także 4 linie, głównie podmiejskie, obsługiwane przez busy. Lublin jest też jednym z 3 miast w Polsce, w których jeżdżą trolejbusy (8 linii).
Władze miasta stawiają na rozwój ekologicznej i oszczędnej trakcji trolejbusowej. W najbliższych latach istniejąca trakcja ma zostać zmodernizowana, oprócz tego spodziewane jest przedłużenie niektórych linii do południowych obszarów miasta.
Komunikacja miejska w Lublinie boryka się z wieloma problemami. System komunikacyjny jest mało nowoczesny, brakuje linii podmiejskich (obecnie jest ich 8), nie ma komunikacji nocnej (funkcjonowała do roku 1989, przywrócono ją w 2001, by po roku zlikwidować). Komunalny przewoźnik jest firmą deficytową, przez co rozwój taboru został zahamowany.

Kolej

Lublin jest ważnym węzłem kolejowym. Przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą państwa w Dorohusku, a dalej z Kijowem i Odessą. Dwie inne linie wybiegają z Lublina w kierunku południowym (do Stalowej Woli i Przeworska) oraz północnym (do Łukowa - obecnie nieużywana w ruchu pasażerskim).
Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe ze stolicą i więkoszością większych miast w kraju, a także Berlinem, Kijowem i Odessą.
W granicach administracyjnych miasta znajdują się trzy dworce kolejowe: Główny, Północny, Zemborzyce, a także stacja rozrządowa Lublin Tatary.

Lotnisko

Lublin nie ma żadnego lotniska o zasięgu przynajmniej regionalnym. W bezpośrednim sąsiedztwie istnieją w tej chwili dwa małe lotniska przeznaczone dla drobnego ruchu lotniczego - należące do Aeroklubu Lubelskiego lotnisko w Radawcu i lotnisko przy WSK PZL Świdnik. Lądują tam głównie awionetki i helikoptery.
Brak lotniska uniemożliwia Lublinowi dalszy rozwój gospodarczy. Dlatego też istnieją plany stworzenia lotniska o znaczeniu co najmniej regionalnym. Władze planują budowę lotniska w podlubelskiej Niedźwiadzie. Miałby to być port o zasięgu międzynarodowym. Istnieją też plany innych lokalizacji i innych typów lotnisk.

Historia

Lublin jest jednym z najstarszych miejsc osadnictwa w Polsce. Początki osadnictwa na terenie miasta sięgają VI wieku, kiedy to rozwinęła się osada położona na wzgórzu Czwartek (nazwa zapewne pochodzi od dnia targowego), która potem rozprzestrzeniła się na sąsiednie wzgórza - zamkowe, staromiejskie, grodzisko (stary kirkut), żmigród, białkowskie. Na zamkowym wzgórzu w wieku X powstała budowla obronna, drewniana, potem murowana, która w XII w. zyskała miano kasztelanii. Nieopodal na wzgórzu Staromiejskim w roku 1260 pierwszy kościół w mieście p.w. św. Michała (murowany) wznieśli dominikanie. Kościół został rozebrany w XIX w. Po raz pierwszy wymieniany na piśmie w 1198 r., prawa miejskie na prawie magdeburskim Lublin uzyskał za panowania Władysława Łokietka w 1317 roku. W 1341 r. Kazimierz Wielki odniósł pod Lublinem zwycięstwo nad Tatarami, po czym miasto otoczono murami. W 1474 r. Kazimierz Jagiellończyk ustanowił tu stolicę nowopowstałego województwa lubelskiego. W wiekach XV-XVI miasto przeżywało rozkwit dzięki szlakowi handlowemu znad Morza Czarnego na zachód Europy, czego efektem jest piękna lubelska starówka. W 1569 r. W Lublinie zawarto unię lubelską. W połowie XVII w. Lublin uległ zniszczeniu w wyniku wojen (najazdy kozackie, potop szwedzki) oraz epidemii (5 tys. ofiar dżumy w 1630 r.). W XVII wieku na fali ogólnopolskich konfliktów narodowościowych i gospodarczego zastoju upadają słynne jarmarki lubelskie. Na skutek wojen i rewolt kozackich (1648 - 50) z miasta emigruje większość kupców z Europy. W 1665 r. Lublin zostaje splądrowany przez wojska rusko - kozackie, szczególnie ucierpiała w tym czasie dzielnica żydowska. Rok później miasto łupią Szwedzi dopełniając aktu zniszczeń lubelskiej zabudowy i dziesiątkując populację. Kolejne lata przyczyniają się do dalszego upadku miasta głównie za sprawa trwającej wojny północnej (początek XVIII w.). W 1703 roku August II nadaje miastu przywilej zrównujący je w prawach do miasta Krakowa. Po wojnach północnych następuje okres rozbudowy miasta, głównie siedzib magnackich i dóbr kościelnych. Kształtuje się oblicze dzisiejszego Krakowskiego Przedmieścia i pl. Litewskiego jednak wciąż zabudowa miasta prezentuje się ubogo. Podczas polskiego odrodzenia (1780) powstaje fundacja "Boni Ordinis" doprowadzając swym działaniem do restauracji kamienic miejskich i wybrukowania ulic, oraz odnowy ratusza. W 1788 r., po 100 latach, odrodził się ruch protestancki, czego wyrazem był kościół św. Trójcy istniejący do dzisiaj. Po ogłoszeniu Konstytucji 3 Maja, przyjętej z entuzjazmem w mieście, Lublin posiadł swego pierwszego prezydenta - pana Teodora Gruell-Gretza, niezwykle zasłużonego rozwojowi miasta. W 1792 r. na rozkaz carycy Rosji Katarzyny miasto zajęły wojska rosyjskie, kończąc okres krótkotrwałego prosperiti. Po trzecim rozbiorze w 1795 miasto znalazło się pod panowaniem Austrii. W 1809 r. miasto zostało włączone do Księstwa Warszawskiego. W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 zostało stolicą guberni. Ludność miasta w 1873 wynosiła 28,9 tys. , a w 1897 wzrosła do 50,2 tys. W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie miasta przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy w mieście.
W 1918 r. założono Katolicki Uniwersytet Lubelski. Od listopada 1918 miasto ponownie znalazło się w niepodległej Polsce, ponownie stało się stolicą województwa. Od września 1939 do lipca 1944 miasto pod okupacją niemiecką. W czasie okupacji Niemcy utworzyli tu obóz koncentracyjny - Majdanek oraz getto dla ludności żydowskiej. Podczas Holokaustu zginęło około 40 tys. lubelskich Żydów, stanowiących przed 1939 ponad 1/3 ludności miasta. Zniknęło także całe tzw. Miasto Żydowskie, kompleks budynków wokół zamku, czyli 3/4 zabudowań staromiejskich i cała dzielnica Wieniawa, zamieszkała głównie przez Żydów. Ucierpiały także cmentarze żydowskie - na Wieniawie został całkowicie zdewastowany, oraz nowy cmentarz na ul. Walecznych. Od 23 lipca 1944 przez następne 164 dni Lublin pełnił rolę stolicy komunistycznej Polski.
W okresie PRL nastąpił gwałtowny rozwój miasta. W 1944 powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Zbudowano szereg zakładów przemysłowych, między innymi Fabrykę Samochodów Ciężarowych i fabrykę helikopterów w pobliskim Świdniku (WSK PZL Świdnik). Do 1989 ludność miasta wzrosła ponad trzykrotnie w porównaniu do ludności przed 1939.
W lipcu 1980 w Lublinie i Świdniku miały miejsce pierwsze wielkie strajki robotnicze, które były zapowiedzią strajków na Wybrzeżu w sierpniu 1980 prowadzących do założenia Solidarności.

Przemysł

Przemiany gospodarcze początku lat 90. sprawiły, że lubelskie przedsiębiorstwa państwowe zaczęły borykać się z problemami finansowymi. Ratunkiem dla nich miała być prywatyzacja. Jednak w większości przypadków problemy spółek nie skończyły się, a wręcz przeciwnie.
Likwidacji uległa m.in. Odlewnia Ursus. Fabryka Samochodów Ciężarowych została kupiona przez koreański koncern Daewoo. Kiepska koniunktura na azjatyckich rynkach spowodowała problemy finansowe spółki także w Polsce. Firma Deawoo Motor Polska z siedzibą w Lublinie upadła. Większość pracowników została zwolniona. Fabrykę kupiła rosyjska spółka Intrall. Obecnie zatrudnienie w zakładzie wzrasta. Firma produkuje m.in. samochody dostawcze marki Lublin.
Swoją siedzibę ma tu także fabryka maszyn rolniczych Sipma i producent drzwi, firma Pol-Skone.
W Lublinie działają jeszcze firmy farmaceutyczne (wytwórnia surowic BIOMED i Polfa Lublin), chemiczne i spożywcze. Wśród tych ostatni są m.in. dwie spółki giełdowe - Eldorado S.A. i Polmos Lublin S.A. należący do biznesmena, Janusza Palikota. Prężnie działa także wytwórnia makaronów i płatków śniadaniowych Lubella, a także producent słodyczy, firma Solidarność. W Lublinie działa też producent preparatów ziołowych, Herbapol, jeden z największych browarów w Polsce, Perła oraz należąca do spółki Polski Cukier cukrownia.
W Lublinie swoją siedzibę ma jeden z największych pośredników finansowych, firma Żagiel S.A..
Pomimo takiej ilości zakładów produkcyjnych, największym pracodawcą w mieście jest Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

Handel i usługi

W związku z problemami miasta w sferze produkcyjnej, dużo dynamiczniej rozwija się w Lublin handel. Swoje sklepy otworzyły tu największe sieci w Europie, m.in. Makro Cash and Carry, E.Leclerc (2 sklepy), OBI (2 sklepy), Real, MediaMarkt i Tesco. Główną ulicą handlową Lublina jest Krakowskie Przedmieście. W latach 90. powstało tam wiele butików i ekskluzywnych sklepów. Funkcję alternatywnego centrum handlowego pełni też ul. Tomasza Zana.

Inwestycje zagraniczne

Najwięcej zainwestowali w Lublinie Niemcy (w handel i technikę sanitarną) i Amerykanie (w żywność, handel i nowe technologie). Francuzi są obecni w branży spożywczej i turystycznej. Wyłącznie handlem zainteresowani są Brytyjczycy. Holendrzy inwestują w przemysł farmaceutyczny i turystyczny, Czesi w chemiczny. Belgijskie inwestycje ukierunkowane są na budownictwo, włoskie zaś na przemysł maszynowy. Rosjanie są zainteresowani przemysłem samochodowym. W mieście obecni są także Szwedzi, Norwedzy i Duńczycy.

Międzynarodowe Targi Lubelskie

Lublin jest znanym miastem wystawienniczym. Od lat organizowane są tu liczne imprezy targowe, szczególnie popularne ze względu na bliskie sąsiedztwo wschodniej granicy. W nowoczesnej hali wystawienniczej w Parku Ludowym odbywają się m.in. targi samochodowe, turystyczne, edukacyjne, ślubne i budowlane.

Władze samorządowe

Na czele powiatu lubelskiego stoi prezydent miasta, Andrzej Pruszkowski. Wraz z 4 zastępcami stanowi on organ wykonawczy. Organem ustawodawczym jest Rada Miasta składająca się z 31 radnych (na czele z przewodniczącym - Zbigniewem Targońskim).

Posłowie z Lublina

Wyższe uczelnie

W Lublinie pierwsza uczelnia wyższa powstała dopiero po I wojnie światowej. Wcześniej funkcjonowały tu wyłącznie szkoły niższego szczebla.
Pierwszą uczelnią był Katolicki Uniwersytet Lubelski, uczelnia prywatna założona w 1918 roku. Życie akademickie dynamiczniej zaczęło rozwijać się dopiero po II wojnie światowej. Jako przeciwwaga dla katolickiej uczelni powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. To właśnie z tej uczelni państwowej wyodrębniły się później inne lubelskie szkoły wyższe. Lata 90. przyniosły dynamiczny rozwój uczelni prywatnych.
Lubelskie uczelnie:

Centrum Kultury

Jedna z największych kulturalnych instytucji Lublina. Mieści się w centrum miasta w dawnych poklasztornych zabudowaniach. Bierze czynny udział w animacji życia kulturalnego miasta. Przy CK działa m.in. Galeria Biała, Ośrodek Sztuki Performance, Teatr Provisorium, Kompania Teatr, Kinoteatr Projekt, Lubelski Teatr Tańca, Studium Kultury, Pracownia Słowa i Zespół Taneczny "Rytm". Centruk Kultury wydaje także informator kulturalny ZOOM, który prezentuje wszystkie najważniejsze imprezy w mieście.
Oprócz tego na terenie CK działa również klub D.U.P.A., gdzie prezentowane są nowe muzyczne brzmienia, kawiarnia Centrala i kawiarnia artystyczna Hades.

Akademickie Centrum Kultury

Informacje na temat Akademickiego Centrum Kultury znajdziesz w haśle: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

Wojewódzki Ośrodek Kultury

Instytucja, która animuje kulturę w całym lubelskim regionie. Zwraca szczególną uwagę na kulturę ludową Lubelszczyzny. Organizuje m.in. Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym.

Galerie

Muzea

  • Muzeum Lubelskie na Zamku - arcydzieła malarstwa, rekwizyty dotyczące kultury ludowej regionu, wystawy czasowe
    • Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej - wystawy dotyczące historii Lublina
    • Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w dawnym areszcie śledczym Gestapo
    • Dworek Wincentego Pola - wystawy dotyczące poety i jego zainteresowań, m.in. geografii
    • Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza - zbiory dotyczące pisarza i innych twórców związanych z Lubelszczyzną
  • Izba Pamięci Drukarstwa Polskiego
  • Izba Pamięci Żydów Lublina
  • Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Religijnej
  • Muzeum Cefarmu - wystawy dotyczące farmacji
  • Państwowe Muzeum na Majdanku (patrz: Majdanek)
  • Muzeum UMCS
  • Muzeum Wsi Lubelskiej

Teatry

Festiwale

  • Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Konfrontacje" organizowany przez Centrum Kultury w Lublinie - http://www.konfrontacje.pl
  • Międzynarodowe Lubelskie Spotkania Teatrów Tańca organizowane przez Centrum Kultury w Lublinie
  • Międzynarodowe Dni Filmu Dokumentalnego "Rozstaje Europy" organizowane przez Akademickie Centrum Kultury - http://www.rozstaje.ack.lublin.pl
  • Festiwal Kultury Alternatwynej "ZdaErzenia" organizowany przez Akademickie Centrum Kultury - http://www.zdaerzenia.serpent.pl
  • Festiwal "Prowokacje" - http://www.prowokacje.pl

Kultura alternatywna

Rozwój kultury alternatywny w Lublinie jest bardzo dynamiczny. Lata 70. przyniosły takie projekty alternatywne jak chociażby Teatr Gong 2, czy Scena Plastyczna KUL. W Lublinie powstał także Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN - prężnie działająca instytucja kulturalna, która w swoich projektach bardzo często odnosi się do historii miasta związanej z koegzystencją trzech kultur. W Lublinie rozwija się także sztuka performance.

Życie nocne

Życie nocne miasta ogranicza się do jego centrum i Miasteczka Akademickiego. Tam jest najwięcej w mieście lokali, pubów i dyskotek. Życie nocne miasta, choć bogate, napotyka na szereg problemów, m.in. brak nocnej komunikacji miejskiej.

Znani związani z Lublinem

Media

Sport

  • piłka nożna:
    • KS Lublinianka - http://www.lublinianka90.republika.pl/
    • Motor Lublin - http://www.motorlublin.prv.pl/
  • piłka ręczna:
    • SPR Lublin - http://www.spr.lublin.pl/
    • UTS Orlik - http://www.orlik.lublin.pl/
  • koszykówka:
    • MKS Start - http://www.start.e-basket.pl/
  • rugby:
    • KS Budowlani - http://www.ksbudowlani.com/
  • pływanie:
    • KS Lublinianka - http://www.republika.pl/mtplublinianka/
    • UTS Orlik - http://www.orlik.lublin.pl/
  • żużel:
    • Towarzystwo Żużlowe Lublin - http://www.tzlublin.com/
  • Akademicki Związek Sportowy - http://www.azs.umcs.lublin.pl/

Galeria

Grafika:LublinStareMiasto1.jpg|Fragment zabudowy staromiejskiej w Lublinie. Grafika:lublin_brama_krakowska.jpg|Brama Krakowska w Lublinie (1342-70) Grafika:Fara.JPG|Plac po farze. Grafika:studnia.JPG|Studnia z XVII w. przy par. św. Agnieszki w Lublinie Grafika:zamek.JPG|Zamek, przebudowany w XIX w. Grafika:plac.JPG|Plac zamkowy w Lublinie
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.