Tor kolejowy to dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.
na os. Jana III Sobieskiego w Poznaniu
Linia_kolejowa -

Szerokość standardowa

toru kolejowego wynosi 1435 mm na podkładach drewnianych. Jest to rozmiar ustanowiony przez jednego z pionierów kolejnictwa - George'a Stephensona (podobno taki rozstaw kół miały rzymskie kwadrygi), a obowiązuje do dziś w większości państw świata, w tym także w Polsce. Szerokość ta równa jest 4 stopy i 8 i pół cala w angielskim systemie miar.
W Finlandii używana jest jednak szerokość 1524 mm (5 stóp), podobnie w Rosji oraz niektórych państwach powstałych po rozpadzie ZSRR jest używana szerokość 1520 mm. Jednak to w Polsce znajduje się najdalej na zachód na świecie wysunięta linia kolejowa szerokotorowa (397 km), łącząca Polskę z systemem kolejowym Ukrainy i Rosji, która została wybudowana w latach siedemdziesiątych XX wieku przy okazji budowy Huty Katowice. Linia ta nosiła pierwotnie nazwę Linii Hutniczo-Siarkowej, a obecnie funkcjonuje pod nazwą Linia Hutnicza Szerokotorowa.
3 inne kraje europejskie również używają torów szerszych od normalnych. W Irlandii używa się torów kolejowych o szerokości 1600 mm (5 stóp i 3 cale). W Portugalii obowiązywała szerokość 1665 mm, w Hiszpanii - 1674 mm (obecnie używa się zunifikowanej szerokości 1668 mm w obu krajach iberyjskich).
Każdy tor o szerokości większej od 1435 mm nazywa się torem szerokim, a mniejszej – torem wąskim. Uwaga: w niektórych krajach, m.in. w Japonii i w RPA, szerokość 1067 mm (3 i pół stopy) uważa się za normalną. Szerokość nominalna toru to odległość między główkami szyny mierzona 14 mm poniżej górnej powierzchni główki szyny na odcinkach prostych i w łukach o promieniu nie mniejszym od 250 m. Ponieważ w kolei nie stosuje się mechanizmu różnicowego, problem przebywania różnej drogi przez koła na zakrętach rozwiązano w ten sposób, że średnica kół zmniejsza się na zewnątrz - na zakrętach wewnętrzne koło opiera się na szynie częścią o mniejszej średnicy. Aby to umozliwić szyny oddala się o:
Promień
m
Poszerzenie
mm
R ≥ 250 0

200 ≤ R < 250
10

160 ≤ R < 180
20

R < 160
25
Uwaga: dane dla toru o szerokości 1435mm.

Czasami stosuje się w konstrukcji torowiska trzecią szynę o różnym przeznaczeniu. W Szwajcarii wiele jest linii z trzecią szyną w kształcie zębatki dzięki której pociągi mogą pokonywać ostre wzniesienia. W San Francisco w środkowej szynie znajduje się lina na której zaciskają się kleszcze tramwaju zwanego cablecar, który nie posiada własnego silnika.
Trzy lub cztery szyny, przeważnie na wspólnych podkładach, występują w splocie ale w danej chwili ruch pociągu odbywa się tylko po dwóch szynach.
Wyjątkowo ruch odbywa się po większej ilości szyn.
Np. działo kolejowe Dora po zmontowaniu poruszało się po dwóch równoległych torach (czterech szynach). Francuzi projektowali ciężki pociąg pancerny poruszający się po dwóch równoległych torach ale zaniechali prac nad nim ze względów praktycznych.

Modelarskie


Nazwa skali

Skala
Szerokość toru modelarskiego, odpowiadająca szerokości toru mm.
W nawiasach litera dodawana po symbolu skali.

Uwagi
1700-12501250-850
(m)
850-650
(b)
650-400
(i)
Z1:2206,5


N1:16096,5

TT1:1201296,5
H0 (H zero)1:8716,51296,5Skrót od: Half O
001:7216,51296,5
S1:6422,516,5129
0 (zero)1:453222,516,512Zabawki. Dla zabawek szerokość toru bywa przybliżona uniemożliwiając zamienność.
I1:32453222,516,5
II1:22,564543222,5
III1:1689644532
IV1:11127896445
V1:81841278964Prawdopodobnie najmniejsza
umożliwiająca przewóz ludzi
VI1:5,526018412789Także jako kolej turystyczna i ogrodowa
(możliwość przewozu ludzi)

Koleje

Szerokość
toru [1]
Przeznaczenie kolei i uwagi Przykłady państw, w których jest stosowana Polskie przykłady
305
(12 in.)

USA (Sonora Short Line)
381, 457 turystyczne, ogrodowe, wystawowe Austria, Japonia, Wielka Brytania
500 przemysłowe, górnicze, rolnicze
597 przemysłowe, budowlane, inne
600 Polska Rejon Umocniony Hel po 1939
kolejka górska w Gdyni Oksywiu.
Wyrzyska Kolej Powiatowa,
Żnińska Kolej Powiatowa,
Wigierska Kolejka Leśna.
610 Indie, Japonia, Australia, Wenezuela
700 plantacja trzciny Indonezja, Kuba
750
Indonezja, Niemcy, Polska, Turcja, b. ZSRR Bieszczadzka kolejka wąskotorowa po 1939.
Większość kolei wąskotorowych w Polsce.
760
Australia, Austria, Brazylia, Bułgaria, Czechy, Polska do 1939, Słowacja, Węgry Bieszczadzka kolejka wąskotorowa do 1939
762
Indie, Japonia, Jugosławia, Kuba, Węgry, Rumunia
785
Dania, Polska Górnośląska Kolej Wąskotorowa
800 m.in. przemysłowe W przeszłości koleje wąskotorowe w okolicach Warszawy
860 m.in. przemysłowe
891 Szwecja
900 przemysłowo-górnicze Polska, Szwecja, Portugalia, Austria Kolejka parkowa w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku od 1966;
koleje przemysłowe KGHM Lubin - Polkowice,
dawniej tramwaje w Krakowie
(obok tramwajów normalnotorowych).
914
Filipiny, Kanada, USA(Hawaje)
950
Libia, Włochy, Etiopia
1000 tramwaj Australia, Boliwia, Brazylia, Etiopia, Indie, Pakistan, Peru, Polska, Tajlandia, Wietnam Rejon Umocniony Hel do 1939,
koleje wąskotorowe na Pomorzu i pod Warszawą,
koleje linowo-terenowe (Zakopane, Krynica),
linie tramwajowe w Bydgoszczy, Toruniu, Łodzi, Elblągu i Grudziądzu.
1050
Algieria, Izrael, Jordania, Liban, Syria
1067
Angola, Australia, Filipiny, Japonia, Mozambik, Rodezja, RPA
1200
Włochy
1372, 1375
Japonia, Hiszpania
1435
(56,5 in.)
szerokość normalna stosowana w większości krajów
1520, 1524
Finlandia, Polska, b. ZSRR, Mongolia Linia Hutnicza Szerokotorowa
1600
Australia, Brazylia, Irlandia
1665
Portugalia
1674, 1676
Argentyna, Indie, Hiszpania, Pakistan
1800 kolejka górska Obsfelderschmiede - Lichtenhain Niemcy
2000 kolejka górska CairnGorm Wielka Brytania
2140
(84,25 in.)
Wielka Kolej Zachodnia Anglia (nieistniejąca)
2743
(9 stóp)
kolejka górska Kyoto Japonia (nieistniejąca)
3000 Super kolej III Rzeszy projektowana

Linia_kolejowa -
kształtowy

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.