Laboratorium - to miejsce, gdzie przeprowadza się tę część badań naukowych, która wymaga wykonywania wielu powtarzalnych eksperymentów w ściśle kontrolowanych warunkach.
Laboratoria przyjmują bardzo różną postać zależnie od rodzaju eksperymentów, jakie się w nich wykonuje. Mogą to być niewielkie pomieszczenia wielkości pokoju mieszkalnego jak i ogromne hale o kubaturze zbliżonej do małych fabryk lub nawet wielkie kompleksy badawcze wielkości dużego miasta ( porównaj CERN). Do najczęściej spotykanych laboratoriów należą:
  • Laboratoria fizyczne - jest je trudno opisać w skrócie, gdyż mogą to być zarówno pomieszczenia podobne do laboratoriów analitycznych jak i duże hale mieszczące różnego rodzaju aparaturę o znacznych gabarytach. Ich konstrukcja i rozmiary są silnie uzależnione od rodzaju prowadzonych badań. badania z dziedziny fizyki ciala stałego czy fizyki materiałowej można przeprowadzac w labolatoriach o neiwielkich rozmiarach i przy uzyciu aparatury zajmujacej neiwielkie kubatury. Z kolei badania cząstek elementarnych i ich zdeżeń przeprowadza sie przy uzyciu akceleratorów których rozmiary moga byc porównywalen z rozmiarami wielkiego miasta ( zobatrz CERN). Warto odnotować, że typowe rozmiary detektora, których może być kilka lub kilkanaście w takim labolatorium, to rozmiary małego domu jednorodzinnego. Można zaryzykować twierdzenie że współczesne labolatoria fizyczne sa największymi obiektami badawczymi budowanymi na uzytek nauki i badań podstawowych.
  • Typowe laboratorium chemiczno-biologiczno-medyczne to zwykle dobrze wentylowany pokój o wymiarach rzędu 10-300 m2 zaopatrzony w specjalistyczne meble (dygestoria, blaty z kratownicami itp.) oraz duże ilości szklanego sprzętu różnego rodzaju. Labarotaria chemiczne można jeszcze podzielić na:
    • laboratoria syntetyczne - gdzie przeprowadza się przede wszystkim syntezy rozmiatych związków chemicznych. W laboratoriach tych zazwyczaj nie umieszcza się drogiego sprzętu analitycznego ze względu na zagrożenie wybuchami, pożarami oraz zalania żrącymi substancjami. Typowe stanowisko pracy w takim laboratorium składa się z jednego miejsca pod dygestorium i jednego miejsca z blatem i kratownicą. W miejscach tych montuje się aparaturę potrzebną do wykonywania danej syntezy, a po jej wykonaniu się ją szybko rozmontowywuje aby zwolnić miejsce dla kolejnych eksperymentów. Powoduje to, że w tego rodzaju laboratoriach panuje zazwyczaj ciągły ruch sprzętu i ludzi przypominający pszczeli ul.
    • laboratoria analityczne - gdzie przeprowadza się głównie różnego rodzaju analizy chemiczne medyczne lub biologiczne. W laboratoriach tych stanowiska pracy są zwykle zorganizowane wokół zgromadzonej na stałe aparatury analitycznej. Aparaturę tę zwykle montuje się raz i następnie wykonuje się na niej setki lub nawet tysiące analiz w ciągle powtarzany sposób. W tego rodzaju laboratoriach nie ma ciągłego ruchu sprzętu, a ludzie są zazwyczaj na stałe przypisani do swoich stanowisk pracy i wykonują ciągle te same czynności. Często w laboratoriach tego rodzaju spotyka się też urządzenia, które wykonują serie pomiarów zupełnie automatycznie i wymagają od obsługi tylko czynności konserwacyjno-naprawczych. Większość laboratoriów analitycznych to niewielkie pomieszczenia, jednak natura niektórych rodzajów analiz (np: NMR) wymaga stosowania urządzeń o znacznych wymiarach, które wymagają odpowiednio dużych i wysokich pomieszczeń.
    • laboratoria "pod specjalnym nadzorem" (mikrobiologiczne, toksykologiczne, radiologiczne itp.) zazwyczaj wyglądem i rozmiarami jest zbliżone do zwykłego laboratorium chemicznego, ale ze względu na ryzyko zakażeń drobnoustrojami, czy zatruciem szczególnie niebezpiecznymi związkami chemicznymi panuje w nim kliniczna czystość, jest ono szczelnie odcięte od zewnętrznego świata i obowiązują w nim ścisłe zasady bezpieczeństwa normujące poruszanie się, ubiór i dozwolony czas przebywania. Do laboratoriów tego rodzaju wchodzi się przez specjalne śluzy gwarantujące nie wprowadzanie obcych substancji i mikroorganizmów jak i przypadkowego wyprowadzania zeń badanych substancji lub drobnosutrojów. W śluzach tych zazwyczaj całkowicie zmienia się odzież i obuwie i czasem trzeba się poddać różnego rodzaju zabiegom oczyszczającym (np: naświetlania UV, prysznic itp.).
  • Laboratoria przemysłowe - podobnie jak fizyczne mogą przyjmować również najróżniejszą postać - od małych laboratoriów analitycznych po duże hale w których np: testuje się własności aerodynamiczne samolotów lub wykonuje crash-testy prototypów samochodów.
  • Laboratorium w naukach społecznych to specjalnie zaaranżowane pomieszczenie, w którym przeprowadza się badania na małej grupie osób. Często posiada ono specyficzną scenografię, mającą za zadanie przeważnie wywołać odpowiedni stan emocjonlany u badanych, niekiedy jest to wykorzystanie pewnych pomieszczeń dla realizacji badań - np. sali wykładowej. Laboratorium takie wyposażone może być w sprzęt umożliwiający rejestrację zachowań badanych osób (kamery, mikrofony). W odróżnieniu od laboratoriów wykorzystywanych w naukach przyrodniczych, obserwacje o wiele rzadziej są w nich powtarzane gdyz niemożliwe jest uzyskanei powtarzalnych wyników i pełna kontrola takich działań. Z tego powodu w naukach humanistycznych nie mamy do czynienia z eksperymentem a raczej z obserwacją.
Patrz też: Sprzęt laboratoryjny, Techniki laboratoryjne
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.