Dietyloamid kwasu lizergowego (po ang. D-Lysergic Acid Diethylamide, po niem. Lyserg-Säure-Diäthylamid, stąd skrót LSD') to narkotyk o działaniu halucynogennym.

Informacje ogólne

Jest to jedna z najsilniejszych substancji halucynogennych - 100 x silniejsza niż psylocybina i 4000 x silniejsza niż meskalina. Po raz pierwszy LSD zostało zsyntetyzowane w 1938 r. przez szwajcarskiego chemika Alberta Hofmanna w laboratoriach firmy Sandoz. Początkowo spodziewano się wykorzystać tę substancję jako lek działający pobudzająco na układ krwionośny i oddechowy. W trakcie dalszych badań poznano jego halucynogenne własności. Lek był w latach 40. i 50. XX wieku stosowany w psychiatrii. W latach 60. i 70. jako narkotyk LSD uzyskało popularność w pewnych kręgach młodzieży szczególnie związanych z ruchem hipisowskim.
LSD weszło w krąg zainteresowań CIA, która rozpoczęła w latach 50. eksperymenty z jej wywiadowczym i militarnym zastosowaniem. Projekt ten znany jest pod kryptonimem MK-ULTRA. Choć nie ma na to namacalnych dowodów przypuszcza się, że sowiecki wywiad (GRU) także mógł wykorzystywać lub planować wykorzystanie LSD w swej działalności.
Inna nazwa (pol.) dwuetyloamid kwasu d-lizergowego

Działanie

LSD jest substancją podobną w działaniu do serotoniny - jednego z neuroprzekaźników występującego zarówno w mózgu, jak i pomiędzy układem nerwowym a mięśniami gładkimi. Mózg będący pod wpływem LSD zachowuje się podobnie jak w wypadku nadmiaru serotoniny - impulsy między neuronami są silniejsze, co prowadzi do wykorzystywania połączeń, które w normalnym stanie (bez nadmiaru neuroprzekaźnika) nie byłyby wykorzystane, bądź miałyby mniejszy wpływ na reakcję mózgu. Może to prowadzić - w zależności od ilości - do potęgowania odczuć, halucynacji, również do trwałych zmian w strukturze powiązań między neuronami (raz wykorzystane powiązanie będzie mogło łatwiej być wykorzystane następnym razem - nawet, gdy LSD przestanie działać) - co może mieć zarówno dobry, jak i zły skutek.
Mózg będący pod wpływem LSD zachowuje się podobnie jak mózg osoby chorej na schizofrenię. W takim stanie można więc łatwiej uwierzyć w rzeczy nieprawdziwe lub niemożliwe (może pojawić się np. wiara w umiejętność latania), mogą pojawić się myśli samobójcze pod wpływem wyolbrzymienia jakiegoś problemu, itp. Mogą też pojawić się pozytywne odczucia, spotęgowane działaniem narkotyku, można dostrzegać rzeczy wcześniej niezauważane, zmienić schemat myślenia - wszystko zależy od tego, jakie informacje będą przetwarzane przez mózg będący pod wpływem LSD, oraz od jego ilości. Okres działania LSD nazywa się potocznie tripem (ang. trip - podróż). Po zażyciu LSD może pojawić się zjawisko zwane bad trip.
Ze względu na siłę działania, bardzo ważna jest dawka, zbyt duża może spowodować nawet długotrwałe zaburzenia psychiczne. Śmiertelne przedawkowanie LSD w praktyce jest mało prawdopodobne (teoretycznie mogłoby nastąpić w przypadku spożycia powyżej 1 g - dla porównania: przeciętna dawka wynosi 100 µg).

Własności chemiczne

LSD
Nazwa chemicznadietyloamid
kwasu lizerginowego
Wzór sumarycznyC20H25N3O
Grupa
związków chemicznych
Pochodne indolu
Wykaz środków odurzającychI-P
LSD -
LSD najczęściej produkuje się z kwasu lizergowego (podobnie jak LSA), który z kolei otrzymuje się z ergotaminy - alkaloidu sporyszu, substancji uzyskiwanej z produktów naturalnych. Ergotamina jest potrzebna w stosunkowo niewielkiej ilości w przeliczeniu na liczbę dawek końcowego produktu. 25 kilkogramów ergotaminy wystarcza do wyprodukowania ok 5-6 kg czystego LSD, co przelicza się na ok 50 milionów dawek (po 100 µg), które wystarczyłyby z naddatkiem na zaspokojenie rocznego zapotrzebowania nielegalnego rynku w USA.
Dla handlarzy narkotyków jest to idealna sytuacja, gdyż ilość LSD warta na nielegalnym rynku setki milionów dolarów może się bez problemu zmieścić w małej walizce. Półkilogramowa paczka czystego LSD to 5 milionów dawek, wartych od 5 do 20$ każda. Równoważne, w przeliczeniu na potencjalny dochód i liczbę dawek, ilości kokainy czy marihuany są niemal tysiąckrotnie większe. Produkcja LSD jest jednak bardzo czasochłonna i niebezpieczna. Dobrze wyszkolonemu chemikowi organikowi, mającemu dostęp do dobrej jakości sprzętu laboratoryjnego i czystych substratów i rozpuszczalników, otrzymanie 100 g kryształów LSD zajmuje ok 2-3 dni pracy. Niektóre etapy syntezy związane są z groźbą wybuchu. Z tego względu nielegalna produkcja LSD odbywa się zazwyczaj w małych porcjach, w często przenoszonych z miejsca na miejsce laboratoriach.
LSD jest bardzo nietrwałe, związek ten rozkłada się w temperaturze powyżej 40°C. Pod wpływem tlenu z powietrza i światła LSD ulega szybkiemu utlenieniu.

Odmiany LSD

Wyjściową formą LSD po syntezie są kryształki. Taka forma LSD jest trudna w nielegalnej dystrybucji, ze względu na trudności z odważaniem bardzo małych dawek. Stąd czyste LSD zanim trafi na nielegalny rynek jest rozcierane i mieszane z cukrem pudrem, żelatyną, mąką i następnie formowane w niewielkie tabletki. Inną popularną formą dystrybucji jest produkcja kleju żelatynowo-cukrowego z zawartością LSD, którym pokrywa się powierzchnię znaczków. Stężenie LSD w kleju jest tak dobrane, aby na jednym znaczku znajdowała się jedna dawka (ok. 100 µg) LSD, którą wchłania się poprzez zlizanie kleju. Często druga strona znaczków jest pokrywana psychodeliczną grafiką.

Historia

LSD zostało zsyntetyzowane z nadzieją, że będzie lekiem działającym rozkurczowo na macicę (do ułatwiania porodów), oraz że będzie miało działanie stymulujące. Albert Hofmann zawiódł się na LSD, gdyż liczył, że będzie ono przydatnym lekiem. Podczas swoich badań zauważył jednak, że zwierzęta, którym podano LSD, były bardzo niespokojne. Zarzucił badania nad LSD i zajął się innymi pochodnymi kwasu lizerginowego.
Po pięciu latach z bliżej nieznanych przyczyn postanowił on jednak wrócić do badań nad tym związkiem. Pewnego dnia podczas tych badań poczuł się nienaturalnie zmęczony i postanowił położyć się spać. Gdy leżał, stan zmęczenia i przyjemnego odurzenia się wzmagał i towarzyszyły temu niewyraźne halucynacje, stan ten po dwóch godzinach minął. Wywnioskował, że w jakiś sposób któraś z substancji, które aktualnie miał w laboratorium, dostała się do jego organizmu. Możliwość była jedna: LSD. Następnego dnia postanowił przeprowadzić eksperyment na samym sobie. Odmierzył sobie dawkę 0,25 mg (250 µg) i rozpuścił w wodzie.
Jak później opisywał swoje doznania, "po godzinie demon opanował jego duszę", był niezwykle przerażony, i sądził że umiera. "Wszyscy ludzie, których widział, mieli na sobie straszne maski". Lekarz, który go zbadał, stwierdził jednak tylko trochę powiększone źrenice. Postanowił więc pojechać do domu - na rowerze, co stało się później legendą często przedstawianą na znaczkach nasączanych LSD. Odurzenie stopniowo ustępowało i uspokajał się.
Później Albert Hofmann opowiadał swoim znajomym o swoich doświadczeniach z LSD, w większości jednak nie chciano mu wierzyć, gdyż w tym czasie nie znano jeszcze związków, które w tak małej dawce mogą mieć tak silne działanie. Później jednak wielu chemików i psychologów i psychiatrów przeprowadziło na sobie eksperymenty z LSD, które w pełni potwierdziły obserwacje Hofmanna. Halucynacje wywoływane tą substancją inspirowały także artystów, min. niemieckiego pisarza Ernsta Jüngera, znajomego Hofmanna, który opisał swoje doświadczenia z kwasem w książkach "Strahlungen" i "Drogen und Rausch".
Firma Sandoz zaczęła produkować LSD jako lek w formie tabletek 25 µg i ampułek 100 µg pod nazwą handlową Delisyd. W latach '60 XX w. nasiliło się bardzo zjawisko pozamedycznego używania tego leku, zwłaszcza w środowisku hipisów. Po kilku latach dyrektor Sandoz powiedział Hofmanna: "lepiej, gdybyś tego LSD wcale nie wynalazł". Kilka lat później (1967), FDA wykreśliła LSD z amerkańskiego lekospisu, co zmusiło Sandoz do zaprzestania jego produkcji. Od tego czasu czasu datuje się historia LSD jako nielegalnego narkotyku.
W 2001 roku policja USA odkryła laboratorium produkujące LSD w silosie po rakietach atomowych. Znaleziono w nim 40,1 kg LSD, czyli około 401 milionów dawek po 100 µg. Alexander Shulgin prowadził również badania nad LSD i efekty swoich badań opisał razem z żoną Ann Shulgin w książce TiHKAL.

LSD w Polsce

W Polsce czyste LSD jest trudno dostępne, jest rozprowadzane w kryształkach (rzadko dotępna forma) lub w papierkach. W większości przypadków sprzedawane w Polsce "kwasy" mają nie więcej niż 25 µg. LSD stopniowo jest w kraju wypierane przez inne narkotyki psychodeliczne jak PCP.

Nazwy slangowe

kwas, kratka, papier, karton, kwar, kwadrat, trip, ejsid, mapa

Stan prawny

LSD w USA zdelegalizowano w roku 1967, w Polsce uznany jest za narkotyk i nielegalny. Znajduje się na wykazie substancji nielegalnych w grupie I-P czyli nieprzydatnych w medycynie i groźnych dla zdrowia.

Linki zewnętrzne

Dokładny opis substancji - TiHKAL Alexandra Shulgina - hyperreal
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.