Książęta pomorscy. Pomorze jest geograficznym i historycznym regionem w północnej Polsce i Niemczech, na południowym wybrzeżu Bałtyku po obu stronach Odry i sięga na wschodzie do Wisły, a na zachodzie do rzeki Reknicy.
W drugiej połowie X wieku Pomorze należało do Polski, ale biskupstwo w Kołobrzegu utworzone w 1000 r., zostało zniszczone około roku 1005. Państwo pierwszych Piastów rozpadło się w latach 1030-tych, ale zostało ponownie zjednoczone przez Kazimierza Odnowiciela, który wygrał kilka bitew z Mazowszanami i Pomorzanami w 1047. Według kroniki Galla Anonima panowanie nad Pomorzem stracił król Bolesław Śmiały.
Pierwszym pisanym śladem władców pomorskich jest wzmianka z 1046 o księciu Siemomyśle (Zemuzil dux Bomeranorum). Kronika Galla Anomima (napisana w 1113) wspomina kilku książąt pomorskich: Świętobora, Gniewomira i nie nazwanego księcia obleganego w Kołobrzegu.
W wyniku trzech kampanii wojskowych w 1116, 1119 i 1121 całe Pomorze zostało opanowane przez polskiego księcia Bolesława Krzywoustego i podzielone na cztery części: Pomorze Gdańskie z Gdańskiem znalazło się pod bezpośrednią kontrolą Polski, w której książę Bolesław ustanowił swojego namiestnika; Pomorze Środkowe ze Słupskiem i Sławnem stało się polskim lennem rządzonym przez księcia Racibora, a Pomorze Zachodnie z Kamieniem, Kołobrzegiem i Białogardem polskim lennem rządzonym przez księcia Warcisława. Szczecin i Wolin były półniezależnymi republikami miejskimi podległymi władzy księcia polskiego.
Polscy namiestnicy Pomorza Wschodniego przekształcili się stopniowo w częściowo niezależnych książąt, którzy rządzili do roku 1294. W różnych okresach podlegali Polsce i Danii. Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Gdańsku, Białogardzie, Świeciu, Lubiszewie i Tczewie.
Warcisław I, książę Pomorza Zachodniego został protoplastą dynastii Gryfitów rządzących księstwem do roku 1637. Książętom udało się zebrać różne terytoria po obu stronach rzeki Odry i dlatego w różnych okresach byli wasalami Polski, Danii, Saksonii, Brandenburgii oraz Cesarstwa Rzymskiego (Królestwa Niemieckiego). Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Szczecinie, Wołogoszczy (Wolgast), Bardzie (Barth), Darłowie, Dyminie (Demmin), Słupsku i Stargardzie.
Potomkowie Racibora I rządzili księstwem Pomorza Środkowego (słupsko-sławieńskim) aż do roku 1238. Potem region ten stał się terenem rywalizacji książąt Pomorza Zachodniego, Wschodniego, Rugii i Brandenburgii.
Wyspa Rugia (Rana) została podbita przez Duńczyków w roku 1168, a lokalny władca Tesław dał początek dynastii książąt rugijskich rządzących księstwem jako wasale królów duńskich do roku 1325. Potem księstwo rugijskie przypadło dynastii zachodniopomorskiej.

KSIĘSTWO POMORSKIE (WSCHODNIE)

Księstwo białogardzkie (Białogarda)

  • 1215/1229-1257 Racibor
  • od 1257 w składzie Pomorza Wschodniego)

Księstwo gdańskie (Gdańsk)

  • do 1215 w składzie księstwa (wschodnio) pomorskiego
  • 1215-1266 Świętopełk II Wielki
  • 1266-1271 Warcisław II
  • od 1271 w składzie księstwa (wschodnio) pomorskiego

Księstwo lubiszewskie/tczewskie (Lubiszewo, później Tczew)

  • 1178-1200/1207 Grzymisław II
  • 1215/1228-1266/1278 Sambor II
  • od 1266/1278 w składzie Pomorza Wschodniego

Księstwo świeckie (Świecie)

  • do 1178 w składzie księstwa (wschodnio)pomorskiego
  • 1178-1200/1207 Grzymisław II
  • 1215/1223-1229/1230 Warcisław I
  • 1229-1255/1266 Świętopełk II Wielki
  • 1255/12661271 Mściwoj II
  • od 1271 w składzie zjednoczonego księstwa (wschodnio)pomorskiego

KSIĘSTWO POMORSKIE (ŚRODKOWE) albo SŁAWIEŃSKIE

  • ?-1156 Racibor I (of 1147/8 również książę Pomorza Zachodniego)
  • do ok. 1190 w składzie Pomorza Zachodniego
  • 1190-1223 Bogusław III
  • 1223-1238 Racibor II
  • 1238-1316 w składzie Pomorza Wschodniego
  • od 1316 jako księstwo słupskie do ks. wołogoskiego

KSIĘSTWO POMORSKIE (ZACHODNIE)

po 1202 ks. pomorskie ulega rozbiciu na poszczególne księstwa, najważniejsze to wołogoskie i szczecińskie, okresowo jednoczone
  • 1264-1278 Barnim I Dobry
  • 1278-1295 Barnim II, Otto I i Bogusław IV
  • 1478-1523 Bogusław X
  • 1523-1531 Jerzy I i Barnim XI Pobożny
  • 1625-1637 Bogusław XIV
  • 1637-1657 starostwa lęborskie i bytowskie do Polski, następnie do Brandenburgii
  • 1637-1648/53 większość Pomorza Zachodniego do Szwecji
po pokoju westfalskim 1648, podział księstwa pomorskiego w 1653 między króla Szwecji (część zachodnia z Wołogoszczą, Szczecinem i ujściem Odry), a elektora brandenburskiego (cześć wschodnia)
  • 1720 Brandenburgia-Prusy zajmują część Pomorza Szwedzkiego ze Szczecinem
  • 1815 Szwecja oddaje swoją część Pomorza Danii, a Dania Prusom
  • 1870-1919 Pomorze wraz z Prusami w składzie Cesarstwa Niemieckiego

Księstwo szczecińskie (Szczecin)

  • do 1160 w składzie ks. (zachodnio)pomorskiego
  • 1156-1180 Bogusław I, Kazimierz I
  • 1160-1187 Bogusław I
  • 1202-1220 Bogusław II
  • 1220-1278 Barnim I Dobry
  • 1278-1295 Barnim II, Otto I i Bogusław IV
  • 1295-1344 Otto I
  • 1344-1368 Barnim III Wielki
  • 1368-1372 Kazimierz III
  • 1372-1404 Świętobor I i Bogusław VII
  • 1404-1413 Świętobor I
  • 1413-1428 Otto II i Kazimierz V
  • 1428-1435 Kazimierz V
  • 1435-1451 Joachim I Młodszy
  • 1451-1464 Otto III
  • 1464-1474 Eryk II
  • 1474-1523 Bogusław X
  • 1523-1531 Jerzy I i Barnim X
  • 1531-1569 Barnim IX
  • 1569-1600 Jan Fryderyk
  • 1600-1603 Barnim X
  • 1603-1606 Bogusław XIII
  • 1606-1618 Filip II
  • 1618-1620 Franciszek I
  • 1620-1625 Bogusław XIV
  • od 1625 w składzie zjednoczonego ks. (zachodnio)pomorskiego

Księstwo wołogoskie (Wołogoszcz/Wolgast)

  • do 1295 w składzie Pomorza Zachodniego
  • 1295-1309 Bogusław IV
  • 1309-1326 Warcisław IV
  • 1326-1365 Bogusław V, Warcisław V i Barnim VI
  • 1365-1368 Bogusław V i Warcisław V
  • 1368-1376 Bogusław VI i Warcisław IV (?)
  • 1376-1393 Bogusław VI
  • 1393-1394 Warcisław VI
  • 1394-1405 Barnim VI
  • 1405-1451 Barnim VII i Warcisław IX
  • 1451-1457 Warcisław IX
  • 1457-1474 Eryk II
  • 1474-1478 Warcisław X
  • 1478-1523 Bogusław X
  • 1523-1531 Barnim IX i Jerzy I
  • 1532-1560 Filip I
  • 1567-1569 Bogusław XIII, Ernest Ludwik, Jan Fryderyk i Barnim X
  • 1569-1592 Ernest Ludwik
  • 1592-1625 Filip II Juliusz
  • od 1625 w składzie zjednoczonego księstwa (zachodnio)pomorskiego

Księstwo bardowskie (Bardo/Barth)

  • do 1376 w składzie ks. wołogoskiego)
  • 1376-1415 Warcisław VI
  • 1394-1415 Warcisław VII
  • 1415-1451 Barnim VIII
  • 1457-1478 Warcisław IX
  • 1478-1531 w składzie ks. pomorskiego
  • 1531-1569 w składzie ks. wołogoskiego
  • 1569-1603 Bogusław XIII
  • od 1603 w składzie ks. szczecińskiego

Księstwo darłowskie (Darłowo/Ruegenwalde)

  • do 1569 w składzie ks. szczecińskiego
  • 1569-1603 Barnim X
  • 1603-1606 Bogusław XIII
  • 1606-1617 Jerzy III i Bogusław XIV
  • 1617-1620 Bogusław XIV
  • od 1620 do ks. szczecińskiego

Księstwo dymińskie (Dymin/Demmin)

  • do 1160 w składzie ks. pomorskiego
  • 1160-1180 Kazimierz I
  • 1202-1219/20 Kazimierz II
  • 1219/20-1264 Warcisław III
  • od 1264 do ks. szczecińskiego

Księstwo słupskie (Słupsk)

  • do ok. 1190 w składzie Pomorza Zachodniego
  • 1190-1316 księstwo sławieńskie (część Pomorza Wschodniego)
  • 1316-1368 w składzie ks. wołogoskiego
  • 1368-1373 Bogusław V Stary
  • 1374-1377 Kazimierz IV
  • 1377-1395 Warcisław VII
  • 1395-1402 Bogusław VIII i Barnim V
  • 1402-1403 Barnim V
  • 1403-1418 Bogusław VIII
  • 1418-1446 Bogusław IX
  • 1449-1459 Eryk I
  • od 1459 do ks. wołogoskiego

Księstwo stargardzkie (Stargard Szczeciński)

  • do 1377 w składzie ks. słupskiego
  • 1377-1402 Bogusław VIII i Barnim V
  • 1402-1418 Bogusław VIII
  • 1418-1446 Bogusław IX
  • 1449-1459 Eryk I
  • od 1459 do ks. wołogoskiego

KSIĘSTWO RUGIJSKIE/RAŃSKIE

  • 1168-1325 księstwo wasalne królów Danii:
    • 1162-1170 Tesław
    • 1170-1218 Jaromar I
    • 1218-1236 Barnut razem z Wisławem I
    • 1218-1249 Wisław I
    • 1249-1260 Jaromar II
    • 1260-1302 Wisław II razem z Jaromarem III
    • 1264-1283 Jaromar III
    • 1302-1325 Wisław III na Rugii
    • 1302-1304 Sambor w Stralsundzie
  • od 1325 do książąt (zachodnio)pomorskich jako księstwo wołogosko-rugijskie, albo rugijsko-bardowskie:
    • 1325-1326 Warcisław IV
    • 1326-1368 Bogusław V, Warcisław V, Barnim IV
    • 1368-1372 Warcisław VI, Bogusław VI
    • 1372-1394 Warcisław VI
    • 1394-1415 Warcisław VIII
    • 1415-1432/36 Świętobor II
    • 1432/36-1451 Barnim VIII
    • 1451-1457 Warcisław IX
    • 1457-1478 Warcisław X
  • od 1478 w składzie ks. (zachodnio)pomorskiego

Literatura

  • Gerard Labuda (red.), "Historia Pomorza", tomy I-IV, Poznań-Toruń 1969-2003
  • Edmund Kopicki, "Tabele dynastyczne", "Wykazy panujących", w: "Katalog podstawowych monet i banknotów Polski oraz ziem z historycznie z Polską związanych", Tom IX, Część I
  • Zugmunt Boras, "Książęta Pomorza Zachodniego", Poznań 1969, 1978, 1996
  • Kazimierz Kozłowski, Jerzy Podralski, "Poczet Książąt Pomorza Zachodniego", KAW, Szczecin 1985
  • Lech Bądkowski, W. Samp. "Poczet książąt Pomorza Gdańskiego", Gdańsk 1974
  • B. Śliwiński, "Poczet książąt gdańskich", Gdańsk 1997
  • Wojciech Myślenicki, "Pomorscy sprzymierzeńcy Jagiellończyków", Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1979
  • Józef Spors, "Podziały administracyjne Pomorza Gdańskiego i Sławieńsko-Słupskiego od XII do początków XIV w", Słupsk 1983
  • Kazimierz Ślaski, "Podziały terytorialne Pomorza w XII-XII w.", Poznań 1960
  • Edward Rymar, Krewni i powinowaci książąt pomorskich w źródłach średniowiecznych (XII-początek XVI w.), Materiały Zachodniopomorskie, vol. XXXI
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.