Kryzys sueski, określany też nazwą Operacja Kadisz to konflikt zbrojny, który miał miejsce w roku 1956 na terytorium Egiptu. Stronami konfliktu był Egipt oraz nieformalna koalicja państw: Francji, Wielkiej Brytanii i Izraela.

Przyczyny konfliktu

Kanał Sueski został zbudowany z państwowych funduszy Francji i Egiptu. Jego otwarcie nastąpiło w 1869 r. W czasie I wojny światowej egipskie udziały w Kanale odkupiła za długi Wielka Brytania, dla której Kanał miał ogromne znaczenie strategiczne, gdyż był najdogodniejszą drogą morską między Anglią a Indiami i złożami ropy naftowej na Bliskim Wschodzie.
Ze względu na to, że Egipt był w pełni kontrolowany przez Wielką Brytanię aż do końca II wojny światowej międzynarodowy transport morski przez Kanał odbywał się bez przeszkód przynosząc przy okazji spory dochód Francji i Wielkiej Brytanii.
W 1947 r. Egipt formalnie uzyskał pełną niepodległość, co wiązało się z opuszczeniem przez wojska brytyjskie rejonu Kanału. Sam Kanał stracił w dużym stopniu na znaczeniu, gdyż ropa naftowa zaczęła być transportowana wielkimi zbiornikowcami, dla których Kanał był za płytki i za wąski.
W 1952 r. oficerowie armii egipskiej przeprowadzili zamach stanu, który zakończył rządy króla Faruka I będącego brytyjską marionetką i wprowadzili półdyktaturę wojskową. Nowy rząd prowadził dość agresywną politykę antyizraelską, wspierając m.in. rajdy fedainów na terytorium Izraela. Izrael zareagował na to kilkoma "karnymi" ekspedycjami w rejon Półwyspu Synaj, znajdującego się na obszarze Egiptu, na którym znajdowały się bazy fedainów. Poirytowany prezydent Egiptu Gamal Abdel Nasser zablokował Kanał Suseski dla statków płynących do i z Izraela. W odwecie, Francja, Wielka Brytania i USA odmówiły przyznania wcześniej obiecanego kredytu na budowę Tamy Asuańskiej na Nilu. Reakcją Nassera był dekret o nacjonalizacji Kanału i wprowadzenie bardzo wysokich opłat za jego użytkowanie, co uzasadnił oficjalnie koniecznością zebrania środków na budowę Tamy. W praktyce jednak opłaty te całkowicie zablokowały ruch przez Kanał.
Blokada ta uderzyła ekonomicznie głównie w Wielką Brytanię i Izrael. Brytyjski premier Anthony Eden starał się przekonać parlament o rozpoczęciu wojny z Egiptem, natrafił jednak na dużą opozycję, która uniemożliwiła mu oficjalne zorganizowanie inwazji. Kilka miesięcy później odbyła się tajna narada przedstawicieli rządu Izraela, Francji i Wielkiej Brytanii w Sèvres pod Paryżem, na którym zaplanowano, że Izrael dokona inwazji na Półwysep Synaj, zaś Francja i Wielka Brytania udzieli sekretnego wsparcia logistyczno-finansowego, a następnie oba państwa wystąpią jako "rozjemcy" i wkroczą do Egiptu aby "rozdzielić walczące strony", przejmując przy okazji kontrolę nad Kanałem. Cały plan otrzymał kryptonim "Operacja Muszkieter".

Wojna

Zgodnie z tajną umową, 29 października 1956 r. wojska izraelskie wkroczyły do Strefy Gazy i na Półwysep Synaj i w przeciągu dwóch dni dotarły do granic strefy Kanału Sueskiego. Wielka Brytania i Francja, trzymając się sekretnych ustaleń, zaproponowały rządowi Nassera, wprowadzenie swoich wojsk do strefy Kanału w celu rozdzielenia walczących stron i zakończenia konfliktu. Nasser jednak zdecydowanie odmówił. Mimo to, wojska francuskie i brytyjskie wkroczyły do strefy Kanału, przeprowadzając, 31 października pierwszy w historii wojskowości desant helikopterowy na Port Said, miasto u wylotu Kanału Sueskiego. Przed utratą kontroli nad Kanałem wojska egipskie zdołały jednak zatopić 40 zablokowanych w Kanale statków, co aż do 1957 całkowicie zablokowało ruch na Kanale.
Chaotycznie i niezbyt dobrze zorganizowane walki o Kanał trwały do 7 listopada. Wojska francusko-brytyjskie zdołały opanować Port Said i większą część strefy Kanału, jednak były one ciągle atakowane przez szarpane ataki regularnej armii egipskiej oraz oddziały partyzanckie i pojedynczych snajperów.

Zawieszenie broni

Z czysto wojskowego punktu widzenia cała operacja zakończyła się pełnym sukcesem, jednak efekty polityczne konfliktu dla Francji i Wielkiej Brytanii okazały się wysoce negatywne. Zdecydowała o tym postawa USA, dla której konflikt ten był bardzo niewygodny. Ekonomicznie Stany Zjednoczone nie były zainteresowane przejęciem kontroli nad Kanałem Sueskim i jednocześnie obawiały się eskalacji konfliktu na cały Bliski Wschód. Niemal w tym samym czasie rozpoczęła się radziecka inwazja na Węgry, co pogorszyło i tak nie najlepsze relacje między USA i ZSRR. Amerykanie obawiali się, że Nasser poprosi oficjalnie ZSRR o pomoc wojskową, co mogłoby spowodować bezpośredni konflikt wojskowy między Zachodem i ZSRR i przekształcić Zimną wojnę w prawdziwy konflikt zbrojny na skalę globalną.
W celu jak najszybszego zakończenia konfliktu prezydent USA Dwight Eisenhower zmusił Wielką Brytanię do ogłoszenia jednostronnego zawieszenia broni z Egiptem. Dokonano tego zarówno poprzez legalne działania dyplomatyczne jak i przez silny nacisk ekonomiczny. M.in. rząd Eisenhowera rozpoczął na dużą skalę wyzbywanie się waluty brytyjskiej, co spowodowało jej drastyczny spadek notowań, który z kolei doprowadził do groźby gwałtownej recesji gospodarki brytyjskiej.
Groźba ta spowodowała upadek rządu Edena. Nowy rząd wycofał siły wojskowe z Egiptu w marcu 1957 r. Francuzi wycofali się z konfliktu kilka tygodni wcześniej. Egipt ponownie przejął kontrolę nad Kanałem, po czym zaczął atakować wojska izraelskie, wciąż okupujące Półwysep Synaj i Strefę Gazy. Mediacji między walczącymi stronami podjął się Lester Pearson, minister spraw zagranicznych Kanady. Zaproponował on na forum ONZ utworzenie UNEF - międzynarodowych sił szybkiego reagowania, które miałyby zastąpić wojska angielsko-francuskie i rzeczywiście rozdzielić walczące strony. Za inicjatywę tę, Pearson otrzymał pokojową Nagrodę Nobla w 1957 r.

Skutki konfliktu

Porażka polityczna konfliktu dotknęła w największym stopniu Wielką Brytanię. Często twierdzi się, że upadek rządu Edena był swoistym symbolem końca Imperium Brytyjskiego. Konflikt wykazał, że Wielka Brytania nie może już praktycznie prowadzić całkowicie samodzielnej polityki zagranicznej, gdyż w każdym poważnym konflikcie międzynarodowym decydującą rolę odgrywają relacje między "supermocarstwami" tj. USA i ZSRR.
Francja odebrała zachowanie USA w konflikcie jako rodzaj "zdrady", która uświadomiła jej, że nie można opierać swojej polityki na zbyt ścisłym aliansie z tym krajem, gdyż interesy obu państw są często sprzeczne. Konstatacja ta na długo określiła politykę zagraniczną Francji.
Nasser, dzięki wygranej w konflikcie, stał się rodzajem arabskiego bohatera. Wokół niego zaczął się krystalizować ruch panarabizmu, postulującego wyzwolenie wszystkich krajów arabskich spod kontroli Zachodu. Spadek znaczenia międzynarodowego Francji i Wielkiej Brytanii na skutek konfliktu przyspieszył proces dekolonizacji na całym świecie.
Izrael, zgodnie z rezolucją ONZ opuścił na wiosnę 1957 r. Półwysep Synaj i Strefę Gazy, które dostały się pod tymczasową kontrolę UNEF. Sumaryczny efekt konfliktu był jednak dla tego państwa w gruncie rzeczy pozytywny. Groźba ataku ze strony Egiptu została praktycznie zlikwidowana na długie lata. Konflikt ten uświadomił też USA, że bez jego wsparcia Izrael czeka wcześniej czy później upadek, co w rezultacie zacieśniło relacje między tymi krajami.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.