Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca), w skrócie Królestwo SHS, utworzone 1 grudnia 1918 roku, w jego skład weszły Bośnia, Chorwacja, Hercegowina, Serbia i Słowenia. Królestwo SHS w 1929 roku przekształcono w Jugosławię, a w 1992 roku została ona ograniczona do Serbii i Czarnogóry.
Stolicą Królestwa SHS stał się od 1918 roku Belgrad (od 1929 roku – Jugosławii).
Historia
Okres Królestwa SHS (1918 - 1929)
W 1915 roku został powołany, przez zwolenników wspólnego państwa południowych Słowian, Komitet Jugosłowiański ( Jugoslovenski odbor). Jego stałą siedzibą był Londyn. Przewodniczącym komitetu został polityk chorwacki Trumbić Ante (1864 – 1938). Działacze Komitetu (poddani Austrii), poza zwalczaniem propagandy austriackiej, podjęli rokowania z rządem serbskim o utworzenie zjednoczonej Jugosławii.
W 1917 roku Trumbić Ante i premier Serbii Nikola Pašić (1845 – 1926), podpisali na wyspie Korfu (ob. Kerkira) deklarację o zjednoczeniu Słowian południowych w niezależnym królestwie pod panowaniem dynastii Karadziordziewiciów.
Pod koniec I wojny światowej, w październiku 1918 roku, powstała w Zagrzebiu Rada Narodowa Słoweńców, Chorwatów i Serbów, której zadaniem było reprezentowanie Słowian południowych z Austro-Węgier. Po proklamowaniu 31 października 1918 roku Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów. Komitet Jugosłowiański stał się jego reprezentacją w Paryżu.
W listopadzie 1918 roku deklaracje o zjednoczeniu z Serbią złożyły Wojwodina i Czarnogóra, a zagrzebska Rada Narodowa uchwaliła zjednoczenie ziem Słowian południowych w jedno państwo.
1 grudnia 1918 roku proklamowano zjednoczone Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS) pod berłem regenta Serbii - Aleksandra I Karadziordziewicia. Komitet Jugosłowiański zaprzestał działalności.
W latach 1918– 1919, po klęsce Austrii w I wojnie światowej, prowadzone są bezskuteczne wysiłki opanowania Karyntii przez Królestwo SHS. W 1919 roku Słowenia otrzymała niewielką część Karyntii. Południowy, również niewielki skrawek, uzyskały Włochy, pozostała część na mocy plebiscytu w 1920 roku, wcielona została do Austrii. W 1919 roku Rijeka została przyznana Królestwu SHS.
W 1920 roku na mocy Traktatu w Rapallo między Królestwem SHS a Włochami uregulowano częściowo spory terytorialne. Włochy zrzekły się pretensji do Dalmacji, otrzymując prawie całą Istrię z Triestem, pas wybrzeża łączący Włochy z Fiume , miasto Zara (Zadar) i kilka wysp u wybrzeża Dalmacji . Oba państwa zobowiązały się przeciwdziałać restauracji Habsburgów na Węgrzech i w Austrii. Rijeka uznana została wolnym miastem (od 1924 roku należy do Włoch).
W latach 1920 – 1921 Królestwo SHS utworzyło wraz z Czechosłowacją i Rumunią Małą Ententę w celu wspólnego przeciwstawiania się terytorialnym roszczeniom Węgier. Ten system wzajemnych sojuszy trwał aż do roku 1938 .
W 1921 roku nastąpiła koronacja Aleksandera I Karadziordziewica na króla Królestwa SHS. W tym samym roku parlament (Skupsztina) nowego państwa uchwalił demokratyczną konstytucję. Życie polityczne w Królestwie SHS od początku zdominował konflikt między dążącymi do dominacji Serbami a Chorwatami i Macedończykami. Centralistyczny system rządów w nowym państwie, zwłaszcza podział administracyjny likwidujący historyczny obszar Chorwacji, wzbudził niezadowolenie w społeczeństwie chorwackim.
W 1928 roku poseł z Czarnogóry zastrzelił w Skupsztinie trzech przywódców Chorwackiej Partii Chłopskiej. W zaistniałej po zamachu sytuacji, groźnej dla istnienia państwa, Aleksander I zawiesił w 1929 roku konstytucję i zdecydował się na rządy osobiste. Zmieniono wówczas nazwę kraju na Królestwo Jugosławii i dokonano podziału kraju na okręgi (zwane: banowiny) znosząc historycznie ukształtowanie krainy, z których powstało Królestwo SHS.
Okres Byłej Jugosławii (1929 - 1992)
Federacyjne państwo utworzone w 1918 roku zwane od 1929 roku Jugosławią było w istocie imperium Serbów, którzy dominowali nad: Chorwatami, Słoweńcami, Bośniakami i Macedończykami.
W czasie II wojny światowej federacja rozpadła się. W listopadzie 1945 roku, opanowany przez komunistów parlament ustanowił w Jugosławii republikę pozbawiając Karadziordziewiciów tronu. Utworzono - Federacyjną Ludową Republikę Jugosławii.
Pod władzę Serbów ponownie oddane zostały mieszkające w niej narody. Władzę sprawowała Komunistyczna Partia Jugosławii, którą (do śmierci w 1980 roku) kierował Josip Broz Tito. Jego charyzmat i rządy silnej ręki utrzymywały spokój w państwie.
Sytuacja zmieniła się wraz ze zmianami ustrojowymi w bloku komunistycznym. W 1989 roku, pogrążoną w kryzysie ekonomicznym Jugosławię, ogarnęła fala pluralizmu i demokracji.
W 1990 roku we wszystkich sześciu republikach odbyły się wolne wybory. W Słowenii, Chorwacji, Macedonii oraz Bośni i Hercegowinie zwyciężyły partie narodowe, tylko w Serbii i Czarnogórze utrzymali się przy władzy komuniści.
25 czerwca 1991 roku Słowenia i Chorwacja proklamowały niepodległość i wystąpienie z federacji. Doszło do walk armii jugosłowiańskiej i serbskich ochotników z oddziałami słoweńskimi i chorwackimi. Walki serbsko–słoweńskie ustały po kilku dniach, serbsko-chorwackie toczyły się do końca roku. Zabitych zostało około 10 tysięcy ludzi. Pod hasłami wynaturzonego nacjonalizmu i nietolerancji religijnej narody byłej Jugosławii wyrzynały się wzajemnie, rozstrzeliwały jeńców, ludność cywilną i dokonywały czystek etnicznych.
Podobnie postąpiła Bośnia i Hercegowina w październiku 1991 roku oraz Macedonia w styczniu 1992 roku. Faktem stał się rozpad, drugiej już, federacji jugosłowiańskiej.
Okres Nowej Jugosławii (1992 -
3 stycznia 1992 roku władze Serbii i Czarnogóry proklamowały powstanie trzeciej Jugosławii. Serbowie zgłaszali pretensje terytorialne wobec sąsiadów.
W czerwcu 1993 roku doszło do nowej wojny, gdy mieszkający na terenie Chorwacji Serbowie ogłosili powstanie swego państwa - Serbskiej Krajiny, której mieszkańcy w nielegalnym referendum opowiedzieli się za związkiem z Jugosławią. Armia chorwacka w lecie 1995 roku zlikwidowała Krajinę, łamiąc opór Serbów.
Do wojny doszło tez w Bośni i Hercegowinie, gdzie Serbowie proklamowali Serbską Republikę Bośni i Hercegowiny, do której chcieli włączyć serbskie enklawy. Na terenie tej republiki problem był szczególnie skomplikowany, gdyż zamieszkiwały ja trzy narody: Serbowie, Chorwaci i Bośniacy różniące się religią, do tego żaden z nich nie zamieszkiwał zwartego obszaru. Wszyscy praktykowali ludobójstwo, stosowali zwyrodniałe metody, co spowodowało, że po zakończeniu wojny zbrodniarze wojenni trafili przed trybunał międzynarodowy w Hadze.
Dopiero 12 października 1995 roku wszedł w życie rozejm, co było zasługą Amerykanów, którzy przejęli inicjatywę w tej sprawie z rąk bezradnej Unii Europejskiej i ONZ. 1 listopada 1995 roku w Dayton rozpoczęły się rokowania z udziałem prezydentów: Serbii, Chorwacji i Bośni. 10 listopada podpisano porozumienie pokojowe stanowiące, że Bośnia pozostanie jednym państwem. Nad przestrzeganiem tego porozumienia czuwają siły pokojowe ONZ podporządkowane NATO.
Kolejnym punktem zapalnym okazało się, zamieszkałe przez Albańczyków, Kosowo, w którym doszło do walk serbsko-albańskich. W rezultacie dokonywanych przez armie serbską mordów na Albańczykach Serbia stała się celem nalotów sił NATO, w których efekcie doszło do demokratyzacji życia w Serbii i przejęcia kontroli w Kosowie przez międzynarodowe siły pokojowe. Jeżeli dodamy do tego jeszcze walki macedońsko-albańskie otrzymamy obraz problemów narodów byłej Jugosławii, gdzie daleka jest jeszcze droga do pokoju i stabilizacji.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.