Korpus Ochrony Pogranicza, KOP - jednostka Wojska Polskiego utworzona w 1924 r. do ochrony wschodniej granicy Rzeczpospolitej.
Korpus Ochrony Pogranicza, choć podlegał ministrowi spraw wewnętrznych, stanowił część składową sił zbrojnych II Rzeczpospolitej. Decyzję o jego utworzeniu podjęto podczas specjalnego posiedzenia Rady Ministrów z udziałem prezydenta w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku. Miał on wzmocnić wschodnią granicę państwa. Pierwsze trzy brygady (1,2,3) rozpoczęły obsadzanie granicy na Wołyniu i Białorusi 27 października 1924 r., a operacja została zakończona 11 listopada tegoż roku (dzień 11 listopada stał się nieoficjalnym świetem formacji). W kwietniu 1925 roku zostały zorganizowane kolejne dwie brygady (4 i 5), które obsadziły odcinki w Małopolsce i na Polesiu. W marcu 1926 roku 6 brygada przejęła dozór na granicy z Litwą i Łotwą. Siły te wynosiły 24 bataliony piechoty i 20 szwadronów kawalerii.

Dowódcy

..

KOP miał składać się z wyborowych jednostek o pełnych stanach etatowych. Żołnierze byli specjalnie dobierani, pochodzili głównie z województw zachodnich. Przed wcieleniem do KOP-u odbywali przeszkolenie w jednostkach liniowych. Do KOP-u wysyłano też wszystkich żołnierzy służby czynnej narodowości niemieckiej.
System ochrony granicy przez KOP wyglądał następująco. Każda brygada (potem także pułk) miała własny odcinek, który dzielił się na odcinki batalionowe. Te z kolei składały się kompanijnych strażnic w pasie nadgranicznym. Jednostki odwodowe, saperzy i artyleria tworzyły kolejne linie oporu.
W lipcu 1929 roku nastąpiła reorganizacja KOP-u. Utworzono dodatkowo sześć dowództw pułków i nowe baony. Wszystkim jednostkom i oddziałom nadano nazwy terytorialne lub nazwy miejscowości, w których stacjonowały. Brygady otrzymały następujące nazwy:
Pułki z kolei nazwano:
  • Głębokie
  • Wołożyn
  • Wilejka
  • Suwałki
  • Sarny
  • Czortków
Taki system organizacji KOP-u przetrwał bez większych zmian do roku 1937. I choć w latach 1937-1939 nie przewidywano rozbudowy KOP-u, powstały nowe baony i szwadrony kawalerii oraz rozpoczęto organizowanie artylerii. Reorganizacji dokonano w pierwszej połowie 1937 roku. Dotyczyła ona głównie zmian w systemie dowodzenia. Rozwiązano następujące brygady KOP: "Wilno", "Nowogródek" i "Wołyń". W ich miejsce powstały pułki "Wilno", "Snów" i "Zdołbunów". Likwidacji uległ też pułk "Czortków", a w jego miejsce powstały dwa nowe baony ("Berezwecz" i "Wilejka"). Po "reformie" KOP miał 3 dowództwa brygad, 7 dowództw pułków, 31bp, 21 szw. kaw. I 6 ksap. W drugiej połowie 1937 roku przystąpiono do tworzenia artylerii KOP-u. 26 VIII utworzono dal "Czortków" i baterię "Kleck". Zorganizowano także baterię w Osowcu. Piechota wzbogaciła się o jeden bp, który został utworzony w pułku "Snów" i otrzymał tę samą nazwę. Dalsza rozbudowa KOP-u nastąpiła już w 1939 roku. Utworzono wówczas 1 i 2 pp KOP "Karpaty" (baony: "Skole", Delatyn" oraz "Komańcza" i "Dukla"). Rozwiązano z kolei bKOP "Suwałki"?. Liczebność oddziałów KOP w połowie 1939 roku ilustruje Tabela 1.
W planie mobilizacyjnym jednostki KOP-u przewidziane były do zadań osłonowych lub też stanowić miały podstawę dywizji rezerwowych. W marcu 1939 roku w związku z narastaniem zagrożenia na granicy południowej, zostały skierowane tam 4 baony piechoty ("Berezwecz", Żytyń", "Snów I", "Snów II"), a na granicę zachodnią wysłano 3 ksap ("Wilejka", "Stolin", "Hoszcza"). Ponadto 23 marca wydano rozkaz o utworzeniu tzw. ćwiczebnego p. kaw. KOP w składzie 6 szwadronów liniowych i 1 szw. ckm. W tym też okresie KOP sformował 3 dowództwa brygad górskich - "Sanok", "Nowy Sącz", "Sucha", oraz dowództwo odcinka "Jasło". W kwietniu 1939 roku na granicę południową wysłano kolejne dwa bKOP-u ("Wilejka", "Wołożyn") oraz jeden do Augustowa ("Sobódka"). W maju wysłano na Hel baon "Sienkiewicze".
Wraz z narastaniem niebezpieczeństwa ze strony Niemiec, KOP oddelegowywał na zachód kolejne swoje jednostki. Większość z nich została następnie odtworzona. Jednak oddziały powstałe w ten sposób charakteryzowały się większym procentem żołnierzy pochodzenia niepolskiego. Były one też gorzej przygotowane i uzbrojone.

Mobilizacja

Na mocy rozkazu z 30 sierpnia 1939 o przejściu KOP na stopę wojenną dokonano reorganizacji struktury organizacyjnej.
Dowództwo KOP utworzyło dowództwo Grupy Operacyjnej gen. Kruszewskiego. Dowódcą KOP został dotychczasowy I zastępca dowódcy KOP - gen. bryg. Wilhelm Orlik-Rückemann.

Zgrupowanie KOP

Imrowizowane Zgrupowanie KOP powstało w rejonie Kuchecka Wola - Kuchcze - Chrapin - Moroczno na podstawie rozkazu dowódcy KOP gen. Orlik-Rückemanna z 21 września 1939. Po ześrodkowaniu liczyło około 8700 żołnierzy (w tym 300 oficerów).

Skład

  • Dowództwo i Sztab
    • dowódca - gen. bryg. Wlihelm Orlik-Rückemann
    • zastępca dowódcy - płk dypl. Ludwik Bittner
    • szef sztabu - mjr dypl. Lucjan Gawroński
    • szef służby sanitarnej - płk dr med. Władysław Markiewicz
    • baon sztabowy - dowódca - mjr Szymon Mayblum
  • Oddziały i pododdziały
    • Brygada KOP "Polesie" - płk dypl. Tadeusz Różycki-Kołodziejczyk
      • baon KOP "Ludwikowo" - kpt. Andrzej Szumliński
      • baon KOP "Sienkiewicze" - ppłk Jan Dyszkiewicz
      • baon KOP "Dawidgródek" - mjr Jacek Tomaszewski
    • pułk KOP "Sarny" - ppłk Nikodem Sulik
      • baon forteczny KOP "Sarny" - mjr Bronisłąw Brzozowski
      • baon forteczny KOP "Małyńsk" mjr Piotr Frankowski
      • baon KOP "Rokitno" mjr Jan Wojciechowski
      • baon KOP "Bereźne" - mjr Antoni Żurowski
      • szwadron kawalerii KOP "Bystrzyce" - rtm. Wiktor Jakubowski
    • baon KOP "Kleck" - kpt. Stanisław Zwojszczyk
    • baon marszowy 76 pp - mjr Józef Balcerzak
    • baon Flotylli Pińskiej (marynarze) - kpt. Bogusław Rutyński
    • baon saperów - mjr Marian Czeżowski
    • baon forteczny "Osowieć" - mjr Antoni Korpal
    • kompania forteczna "Tyszyca" - mjr Lucjan Grott
    • kompania PW "Sarny" - kpt. Władysłąw Matolski
    • kompania artylerzystów - kpt. Rudolf Schreiber
    • improwizowany oddział z GO "Grodno" - płk w st. spocz. Edward Czerny
    • improwizowanay dywizjon artylerii - mjr w st. pocz. Stefan Czernik
      • bateria dział 75 mm
      • bateria haubic 100 mm
    • załoga 51 pociągu pancernego (od 23 września) - kpt. Zdzisław Rokossowski
    • załoga 54 pociagu pancernego - kpt. Józef Kulesza
    • kompania saperów KOP "Stolin"
Ofiarność, wierność, męstwo.

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.