Koźmin Wielkopolski (do połowy lat dziewięćdziesiątych Koźmin), to miasto, siedziba gminy miejsko-wiejskiej, w powiecie krotoszyńskim, w województwie wielkopolskim. Liczy około 6,5 tysiąca mieszkańców.

Położenie

Koźmin leży w zachodniej części Wysoczyzny Kaliskiej (Koźmińskiej) nad rzeką Orlą. Leży w odległości około 8 km od Krotoszyna i około 30 km od Ostrowa Wielkopolskiego. Krzyżują się tu drogi krajowa i wojewódzka: oraz linie kolejowe:

Gospodarka

Nieduży ośrodek przemysłowy. Przemysł przetwórczy reprezentowany jest przez gałęzie: metalową, drzewną, spożywczą i chemiczną. Lokalny, międzygminny ośrodek usługowy i handlowy.

Historia

Gród z podgrodziem istniał tu już w XII wieku, prawa miejskie Koźmin otrzymał przed rokiem 1318. W 1338 roku Kazimierz III Wielki darował miasto Maćkowi Borkowicowi, który zbudował w Koźminie zamek. Po upadku wojewody miasto wielokrotnie zmienia właścicieli. W XVI wieku był własnością rodu Górków, po nich między innymi Sapiehów. W czasach I Rzeczypospolitej należał do najsilniejszych grodów w Wielkopolsce. W XVI wieku był tu znaczny ośrodek sukienniczy, a w XVII wieku znany ośrodek reformacji (w 1561 roku bracia czescy otworzyli w Koźminie drukarnię). W 1875 wybudowano linię kolejową, co przyspiesza rozwój miasta w tym czasie. W latach 1887-1932 miasto powiatowe. W 1906 roku miał miejsce w Koźminie strajk dzieci szkolnych. Już w listopadzie 1918 roku sformowano tu Radę Robotniczo-Żołnierską oraz, po wybuchu powstania wielkopolskiego, kompanię żołnierską. Zakończenie II wojny światowej nastąpiło w Koźminie 23 stycznia 1945 roku.

Zabytki

  • zamek z pierwszej połowy XIV wieku, wybudowany przez Maćka Borkowica, murowany z cegły, tynkowany z wyjątkiem wieży, wielokrotnie przebudowywany (w XVI wieku przez Górków, w stylu renesansowym, w XVIII wieku, w 1865 roku), z pierwotnego założenia zachowały się wieża zamkowa, czworokątny dziedziniec oraz fragment fosy (obecnie alpinarium),
  • kościół parafialny Najświętszej Marii Panny i świętego Wawrzyńca, wzniesiony w 1462 roku przez Hińczę z Rogowa, rozbudowywany (1670-1677), przebudowywany (XVIII wiek), w stylu barokowym, murowany z cegły, otynkowany, o układzie bazylikowym, z trzema nawami i wieżą z blaszanym hełmem,
    • sklepienie z dekoracją stiukową,
    • manierystyczny ołtarz głównym z lat 1600-1630, trzykondygnacyjny, z licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami (między innymi rzeźba Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny z dawnego gotyckiego ołtarza z końca XV wieku), z których wiele było stylizowanych na te z krakowskiego ołtarza mariackiego Wita Stwosza,
      • cyborium, renesansowe, z około 1540 roku, z żelaznymi kutymi drzwiczkami, przyozdobione ornamentem roślinnym,
    • prezbiterium,
      • nagrobek Andrzeja i Barbary Górków, renesansowy, wykuty w piaskowcu i czarnym marmurze przed 1583 rokiem,
      • epitafium zmarłej w czasie zarazy w 1606 roku Barbary z Winklerów,
      • belka tęczowa z grupą pasyjną,
    • kaplica,
      • kuta żelazna krata zamykająca wejście do kaplicy, renesansowa,
      • rzeźba Matka Boska, gotycka, z XV wieku,
      • rzeźba ludowa Chrystus Frasobliwy,
    • obrazy czterech koźmińskich uczonych (Mikołaj, Albin i Aleksy - docenci Akademii Krakowskiej, Benedykt - profesor Akademii Krakowskiej, zasłużony dla rozwoju Biblioteki Jagiellońskiej, XV i XVI wiek),
    • obraz tak zwanej szkoły wielkopolskiej Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, malowany na desce, z XVI wieku,
    • dwie kropielnice kamienne przyozdobione ludzkimi maskami, romańskie,
    • stalle i ambona z XVII wieku,
    • dzwon z 1546 roku,
  • kościół i klasztor pobernardyński Najświętszej Marii Panny i świętych Stanisława i Franciszka, wzniesione w latach 1648-1670, barokowe, kościół otoczony krużgankiem, bogate wyposażenie wnętrza z XVIII wieku, klasztor przebudowywany w 1828 roku na więzienie po uprzedniej kasacie zakonu (1818), całość rewaloryzowana w latach 1885 i 1968,
  • kościół cmentarny Trójcy Świętej, drewniany, wzniesiony w 1570 roku, odnowiony gruntownie w XIX wieku, kryty gontem,
    • belka tęczowa z 1570 roku,
    • drewniana płyta grobowa z okresu zarazy 1707-1709,
    • cmentarz,
      • pomnik powstanców wielkopolskich,
      • groby 52 więźniarek zamęczonych w latach 1940-1945 w miejscowym obozie karnym,
  • dawny szpital, konstrukcji szkieletowej, z XVIII wieku,
  • wiatrak-koźlak,
  • kamieniczki mieszczańskie, klasycystyczne.

Przyroda

  • Park Miejski z urozmaiconą pergolami aleją grabową, stawem oraz stanowiskiem okazów bażantów.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.