Kartezjański układ współrzędnych albo inaczej prostokątny układ współrzędnych to układ współrzędnych w którym zadane są:
  • punkt zwany środkiem lub początkiem układu współrzędnych, którego wszystkie współrzędne są równe zeru, często oznaczany literą O lub liczbą zero.
  • zestaw n osi liczbowych zwanych osiami układu współrzędnych, z których każde dwie są do siebie prostopadłe i których zera znajdują się w wybranym początku układu. Trzy pierwsze osie często oznaczane są :
    • OX (pierwsza oś, zwana osią odciętych),
    • OY (druga zwana osią rzędnych),
    • OZ (trzecia oś).
Liczba osi układu współrzędnych wyznacza tzw. wymiar przestrzeni.
Aby wyznaczyć k-tą współrzędną zadanego punktu P:
  1. Tworzymy rzut prostokątny punktu P na k-tą oś, tzn. konstruujemy prostą przechodzącą przez P i prostopadłą do k-tej osi a następnie znajdujemy punkt przecięcia tej prostej z k-tą osią.
  2. Wartość w uzyskanym punkcie osi jest k-tą współrzędną P.
Trzy pierwsze współrzędne są często oznaczane są: Kartezjański układu współrzędnych (x,y) w dwóch wymiarach dzieli płaszczyznę na cztery tzw. ćwiartki układu współrzędnych:
  • I ćwiartka - punkty dla których x>0 i y>0
  • II ćwiartka - punkty x<0 i y>0
  • III ćwiartka - punkty x<0 i y<0
  • IV ćwiartka - punkty x>0 i y<0
Kartezjański układ współrzędnych w przestrzeni trójwymiarowej może być lewo- lub prawoskrętny. Terminy te są czysto umowne, gdyż nie sposób ściśle zdefiniować, jaki układ jest lewo- czy prawoskrętny, można jednak dla dwóch różnych układów sprawdzić, czy mają tę samą czy przeciwną skrętność.
Intuicyjnie prawoskrętny jest układ, w którym kiedy wnętrze obracającej się prawej dłoni zakreśla łuk od osi OX do OY, to kciuk ma zwrot zgodny ze zwrotem osi OZ (tzw. reguła prawej dłoni, albo reguła śruby prawoskrętnej). W ten sposób sprawdzamy, czy badany układ ma tę samą skrętność, co układ wyznaczony przez prawą rękę człowieka.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.