Karlsruhe - miasto w południowo-zachodnich Niemczech (Badenia-Wirtembergia), na Nizinie Górnoreńskiej, nad rzekami Alb i Pfinz (dopływy Renu).
  • liczba mieszkańców: 278,6 tys. (XI 2004)
  • powierzchnia: 173,46 km²
  • wysokość n.p.m.: 115 m
  • współrzędne geograficzne: 49°00' N, 08°24' E
Karlsruhe -

Historia

Nazwa miasta pochodzi od imienia margrabiego Badenii, Karola Wilhelma von Baden-Durlach, który założył je w 1715 w lesie Hardt. W latach 1724-1918 było miastem rezydencjonalnym władców Badenii, którzy wcześniej mieli siedzibę w pobliskim Durlach. Całkowicie sztuczna lokacja miała na początku problemy z przyciągnięciem planowanej liczby osadników, wprowadzono zatem ulgi podatkowe dla nowych mieszkańców. W 1745 Karlsruhe uzyskało prawa miejskie. Do 1952 było stolicą Badenii, zjednoczonej wówczas ostatecznie z Wirtembergią.
Po 1801 nastąpiło pierwsze rozszerzenie miasta na południe i wytyczenie nowego rynku. Ekspansja terytorialna Badenii i podniesienie do rangi wielkiego księstwa na pocz. XIX w., a także powstanie od 1844 węzła kolejowego dały podstawy do szybkiego rozwoju miasta. Zbudowano port rzeczny i pierwszy stały most na Renie. Powstają cztery duże przedmieścia (Miasto Wschodnie, Południowe, Południowo-Zachodnie i Zachodnie), a dwa sąsiednie miasta zostają przyłączone: Mühlburg na zachodzie w 1885 i Durlach na wschodzie w 1939. Po reformie administracyjnej w 1972 zostaje wchłonięte także miasto Grötzingen. Silny rozwój zabudowy wymusza w 1913 przebudowę linii kolejowych i przeniesienie dworca o około 2 km na południe. Już w wieku XIX Karlsruhe jest znaczącym w Europie ośrodkiem naukowym, swoje pionierskie badania nad falami elektromagnetycznymi prowadził tu Heinrich Hertz. Znany jest też wynalazca prymitywnego roweru oraz drezyny kolejowej Karl Drais Freiherr von Sauerbronn. W początku XIX w. w Karlsruhe zbiera się pierwszy współczesny parlament w Niemczech. Wiosna ludów 1848 i rewolucja 1918 mają stosunkowo łagodny przebieg. Po I wojnie światowej na skutek utraty Alzacji przez Niemcy miasto podupada gospodarczo. W II wojnie światowej silnie zniszczone przez nocne bombardowania alianckie, ze wglądu na charakterystyczny rzut stanowiło łatwy cel i punkt orientacyjny dla lotnictwa. Szczególnie ucierpiało zabytkowe centrum miasta.
Po wojnie misto znalazło się w amerykańskiej strefie okupacyjnej. Szybko przystąpiono do odbudowy. Nastąpił znaczny rozwój gospodarczy miasta. Powojenny przyrost liczby mieszkańców wynosi około 100 tys. i jest związany także z napływem uchodźców, głównie ze Śląska. Powstają dzielnice Waldstadt i Oberreut. Do 1990 w mieście znajdował się duży garnizon amerykański z lotniskiem wojskowym. Dawne osiedle amerykańskie przekształcono następnie w dzielnicę Nordstadt. W latach 70. akcje terrorystyczne Rote Armee Fraktion.

Gospodarka

Duży ośrodek przemysłowy. Występuje przemysł maszynowy, metalowy, środków transportu, precyzyjny, elektrotechniczny i elektroniczny (Siemens, Bosch), chemiczny (w tym farmaceutyczny – Pfitzer), poligraficzny, odzieżowy i spożywczy. W ostatnich latach następuje rozwój firm informatycznych. Znajduje się tutaj rafineria ropy naftowej (rurociągi Genua–Karlsruhe i Ingolstadt–Karlsruhe).
Ważny port śródlądowy (przeładunek 10,3 mln t — 1988). Węzeł drogowy z trójkątem autostrad i najdalej w górę rzeki połozonym niemieckim mostem na Renie. Duży węzeł kolejowy z dworcem towarowym. Rozwinięta i pierwsza na świecie sieć dwusystemowego tramwaju regionalnego AVG z liniami m.in. do Pforzheim, Baden-Baden, Freudenstadt i Heilbronn. Miasto posiada centrum kongresowe i tereny targowe.

Polityka i kultura

r.
Karlsruhe jest siedzibą niektórych centralnych instytucji Niemiec (między innymi Sądu Najwyższego i Federalnego Trybunału Konstytucyjnego), również wielu organizacji handlowych i banków. Stanowi stolicę jednego z czterech okręgów rządowych Badenii-Wirtembergii. Do lat 90. XX w. ośrodek badań nad energią jądrową. Znajduje się tutaj uniwersytet (założony w 1825 - najstarsza niemiecka uczelnia o profilu technicznym), oraz szkoły wyższe: pedagogiczna, techniczna, administracyjno-ekonomiczna, muzyczna, sztuk pięknych (z bogatą galerią malarstwa europejskiego), projektowania i mediów, a także wiele instytutów naukowo-badawczych.
Karlsruhe -
(Zamek) w Karlsruhe
Karlsruhe -

Ośrodek turystyczny. Znajdują się tutaj muzea, teatry, oraz ogrody: botaniczny i zoologiczny. Biblioteki: miejska i krajowa o rozbudowanym księgozbiorze. Duży zespół parkowo-leśny na północy miasta.

Zabytki architektury i inne ważniejsze obiekty

  • barokowy zamek Karlsburg w Durlach - na zrębie gotyckim, 1701, D. E. Rossi
  • renesansowy zamek Gottesaue - 1558, obecnie Akademia Muzyczna,
  • barokowe założenie parkowo-urbanistyczne z promieniście rozchodzącymi się od pałacu ulicami, których połowa przebiega przez zabudowę miejską, a połowa przez park i bażantarnię, a dalej przez las,
  • późnobarokowy zamek (pałac) Karlsruhe - 1752-1785, m.in. Balthasar Neumann i Jeremias Müller, zniszczony w 1944, odbudowany na Badeńskie Muzeum Krajowe; wieża zamku stanowi centralny element przestrzenny miasta,
  • tzw. Mały Kościół - barokowy, ewangelicki, 1773-1776, Jeremias Müller,
  • klasycystyczne założenie urbanistyczne Rynku i Via Triumphalis z pomikami i fontannami, w tym piramidą grobową Karola Wilhelma - 1801-1825, Friedrich Weinbrenner,
  • kościół miejski - ewangelicki, 1807-1816, Friedrich Weinbrenner, zniszczony w 1944, odbudowany przez Horsta Lindego, obecnie kościół biskupi,
  • kościół św. Stefana - katolicki, 1808-1814, Friedrich Weinbrenner,
  • ratusz - 1821-1825, Friedrich Weinbrenner,
  • mennica - 1826-1827, Friedrich Weinbrenner,
  • gmach Wyższej Szkoły Technicznej - 1836, Heinrich Hübsch,
  • neogotycka kaplica grobowa książąt Badenii - 1896, Franz Baer,
  • neogotycki Kościół św. Bernarda - katolicki, 1896–1901, M. Meckel
  • osiedle Dammerstock - 1927, modernistyczne budynki m.in. Waltera Gropiusa, Ottona Hässlera i innych przedstawicieli Werkbundu,
  • Schwarzwaldhalle - 1953, Erich Schelling,
  • eksperymentalna elektrownia Uniwersytetu - 1954, Egon Eiermann,
  • zespół pawilonów Federalnego Trybunału Konstytucyjnego - 1965-1970, Paul Baumgarten,
  • postmodernistyczna Badeńska Biblioteka Krajowa (BLB) - 1984, Oswald M. Ungers,
  • ZKM (Centrum Kultury i Technologii Medialnej) - dawna fabryka amunicji przebudowana 1994-1997 na miejską galerię sztuki z Wyższą Szkołą Projektowania.

Znane osoby związane z Karlsruhe

(lista chronologiczna)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.