Kallisto (Jowisz IV) – księżyc Jowisza nazwany na cześć postaci pochodzącej z mitologii greckiej. Został odkryty w 1610 roku przez Galileo Galilei (Galileusza){{cytuj stronę|url=http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html|tytuł=Voyage 9 || opublikowany=PHYSICS|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}}. Jest trzecim co do wielkości księżycem Układu Słonecznego i drugim, zaraz po Ganimedesie, obiektem orbitującym wokół Jowisza. Jego średnica jest równa 99% średnicy Merkurego lecz jego masa wynosi jedynie około jednej trzeciej masy pierwszej planety Układu Słonecznego. Jest to czwarty księżyc należący do Galileuszowych księżyców Jowisza o promieniu orbity wynoszącej około 1 800 000 km{{cytuj stronę|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem|tytuł=Planetary Satellite Mean Orbital Parameters || opublikowany=NASA|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}}. W przeciwieństwie do trzech pozostałych księżyców odkrytych przez Galileusza, Kallisto nie jest częścią rezonansu orbitalnego i tym samym nie jest w tak znacznym stopniu poddany sile pływowej{{cytuj stronę|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..159..500M|tytuł=Numerical Simulations of the Orbits of the Galilean Satellites || opublikowany=HARVARD|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}}. Kallisto obraca się synchronicznie i zawsze jest zwrócony do Jowisza tą samą stroną. W przeciwieństwie do wewnętrznych satelitów Jowisza, Kallisto jest mniej narażony na działanie magnetosfery gazowego giganta gdyż obiega planetę po bardziej wysuniętej orbicie{{cytuj stronę|url=http://icymoons.com/europaclass/Cooper_gllsat_irrad.pdf|tytuł=Energetic Ion and Electron Irradiation of the Icy Galilean Satellites || opublikowany=ICYMOONS|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}} .
Kallisto składa się w przybliżeniu z równej ilości skał i lodu, a jego średnia gęstość wynosi około 1,83g /cm 3. Związki na powierzchni wykryte metodą spektroskopową zawierają wodę, lód, dwutlenek węgla, krzemiany oraz związki organiczne. Sonda kosmiczna Galileo wykazała że Kallisto może mieć małe krzemienne jądro i prawdopodobnie ocean ciekłej wody pod powierzchnią na głębokości ponad 100 km{{cytuj stronę|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Icar..177..550K|tytuł=Internal structure of Europa and Callisto || opublikowany=HARVARD|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}}{{cytuj stronę|url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf|tytuł=The Galilean Satellites || opublikowany=University of Arizona|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}} .
Kallisto posiada bardzo starą i usianą setkami kraterów powierzchnię, która nie przejawia żadnych oznak aktywności wulkanicznej czy ruchu płyt tektonicznych. Powierzchnia składa się głównie z różnorodnych kraterów powstałych na skutek uderzeń obiektów kosmicznych, łańcuchów kraterów, skarp oraz grzbietów{{cytuj stronę|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000P%26SS...48..829G|tytuł=Galileo views of the geology of Callisto || opublikowany=HARVARD|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}}. W małej skali powierzchnia Kallisto jest zróżnicowana i składa się z małych, lodowych osadów na szczytach wzniesień otoczonych przez nizinne, gładkie okrycie z ciemnego materiału{{cytuj stronę|url=http://lasp.colorado.edu/~espoclass/homework/5830_2008_homework/Ch17.pdf|tytuł=Callisto || opublikowany=University of Colorado|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}}.
Istnienie oceanu pod powierzchnią Kallisto oraz morskiego życia jest nadal otwartą kwestią pomimo iż Europa jest uważana za bardziej dogodne miejsce jeżeli chodzi o istnienie tych dwóch rzeczy{{cytuj stronę|url=http://learning.berkeley.edu/astrobiology/2004ppt/jupiter.pdf|tytuł=Astrobiology of Jupiter’s Icy Moons || opublikowany=University of California|data dostępu=6 stycznia 2011|język=en}}. Księżyc był wielokrotnie badany przez różne sondy kosmiczne: Pioneer 10 i 11 oraz Galileo i Cassini. Ze względu na swój niski poziom promieniowania Kallisto jest uważany ze jedno z najlepszych miejsc do założenia bazy pod przyszłą eksplorację systemu Jowisza{{cytuj stronę|url=http://www.nasa-academy.org/soffen/travelgrant/bethke.pdf|tytuł=Revolutionary Concepts for Human Outer Planet Exploration (HOPE) ||opublikowany=NASA Academy|data dostępu=26 luty 2011|język=en}}

Odkrycie

Odkrycie Kallisto przypisywane jest zwyczajowo Galileuszowi, który skierował na Jowisza skonstruowaną przez siebie lunetę i dostrzegł w pobliżu tej planety cztery stale zmieniające swe położenie „gwiazdy”. Były to właśnie owe największe księżyce Jowisza, które później ochrzczono „galileuszowymi”. W 1614 roku ukazało się dzieło niemieckiego astronoma Simona Mariusa „Mundus Jovialis”, w którym twierdził on, iż dostrzegł te cztery obiekty na kilka dni przed Galileuszem. Sam Galileusz określał to dzieło jako plagiat.

Nazwa

Nazwa księżyca została zaproponowana przez Mariusa, choć przyjęła się dopiero w XX wieku. Pochodzi ona z mitologii greckiej. Kallisto była jedną z kochanek Zeusa, która została zamieniona w niedźwiedzia i przeniesiona na firmament niebieski jako Wielka Niedźwiedzica.

Powierzchnia i budowa wewnętrzna

Powierzchnia Kallisto jest najciemniejsza spośród powierzchni księżyców galileuszowych, odbija tylko ok. 17% światła słonecznego. Spośród innych księżyców (nie tylko Jowisza) wyróżnia go największe zagęszczenie kraterów uderzeniowych na powierzchni, co sugeruje że jest ona bardzo stara, nie przekształcona przez późniejsze procesy. Jaśniejsze kratery są zapewne młodsze od ciemniejszych. Wokół największych kraterów rozchodzą się koncentryczne pierścienie (tzw. palimpsesty).
Na powierzchni Kallisto nie widać większych łańcuchów górskich. Nie ma także śladów aktywności tektonicznej. Pod grubą na ok. 200 km skorupą lodową najprawdopodobniej znajduje się ocean słonej wody - warstwa ok. 10 km. Dowodem na istnienie pod skorupą Kallisto płynnego oceanu wodnego jest jego słabe pole magnetyczne o zmiennym natężeniu. Słona woda przewodzi ładunki elektryczne, które indukują owe pole.
W głębi księżyca znajduje się mieszanka krzemianów 60% z wodą 40%, przy czym im głębiej tym więcej krzemianów. W odróżnieniu od pozostałych księżyców galileuszowych, Kallisto wydaje się nie mieć wnętrza zróżnicowanego na jądro i płaszcz.

Atmosfera

Najnowsze obserwacje mówią o tym, iż księżyc ten posiada bardzo rzadką atmosferę, która składa się z dwutlenku węgla i - zapewne - również molekularnego tlenu.
Księżyc badała w latach 90. XX wieku sonda Galileo.

Kolonizacja

W 2003 roku NASA przeprowadziła badania o nazwie HOPE (Human Outer Planets Exploration) dotyczące przyszłości ludzkiej eksploracji Układu Słonecznego, które dotyczyły między innymi Kallisto{{cytuj stronę|url=http://www.nasa-academy.org/soffen/travelgrant/bethke.pdf|tytuł=Revolutionary Concepts for Human Outer Planet Exploration (HOPE) || opublikowany=NASA Academy|data dostępu=26 luty 2011|język=en}}{{cytuj stronę|url=http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=APCPCS000654000001000821000001&idtype=cvips&gifs=yes&ref=no|tytuł=Revolutionary Concepts for Human Outer Planet Exploration (HOPE) || opublikowany=SCITATION|data dostępu=26 luty 2011|język=en}}.
W rezultacie badań zasugerowano iż możliwa jest budowa bazy na powierzchni Kallisto, która zajmowałaby się produkcją paliwa przeznaczonego do przyszłej eksploracji Układu Słonecznego{{cytuj stronę|url=http://www.nasa.gov/pdf/55583main_vision_space_exploration2.pdf|tytuł=The Vision for Space Exploration || opublikowany=NASA|data dostępu=26 luty 2011|język=en}} . Korzyści przemawiające za ulokowaniem takiej bazy na Kallisto to niskie promieniowanie spowodowane znaczną odległością od Jowisza oraz stabilność geologiczna. Taka baza ułatwiłaby przeprowadzanie dokładniejszych badań Europy oraz byłaby doskonałym punktem postoju dla statków kosmicznych lecących w dalsze zakątki Układu Słonecznego ze względu na wykorzystanie asysty grawitacyjnej Jowisza.
W grudniu 2003 roku w raporcie NASA zasugerowano że wysłanie sondy kosmicznej w celu dokładnego zbadania Kallisto będzie możliwe w 2040 roku.
Calisto
Kalista
木衛四 Callisto
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.