Jozef Tiso (urodzony 13 października 1887 w Wielkiej Bytczy - stracony 18 kwietnia 1947), słowacki ksiądz, polityk i lider Słowackiej Partii Ludowej.
Skończył szkołę średnią w Żylinie i zdecydował się pójść do seminarium. 14 lipca 1910 roku został wyświęcony na księdza, a rok później obronił doktorat z teologii. Powierzono mu pracę duszpasterską w kilku małych słowackich parafiach. W roku 1914 został powołany jako kapelan do armii austriackiej. Służył w Styrii, skąd jednak pod koniec roku, ze względu na ciężką chorobę, został wycofany w poźniejszym okresie został osobistym sekretarzem biskupa Nitry Viliama Batthanyiego.
Tiso wystartował w 1920 roku z ramienia Partii Ludowej w wyborach parlamentarnych. Wygrał, lecz zdecydował się oddać swój mandat innemu kandydatowi przekładając duszpasterstwo nad politykę. W ciągu kilku lat stworzył w Nitrze bardzo silny ośrodek ludowców i stamtąd w 1925 roku po raz kolejny został wybrany do parlamentu, razem z 22 innymi członkami partii. Mimo, że w organizacji silną pozycję mieli działacze przedprzewrotowi (tzn. weterani partii sprzed 1918 roku), to właśnie księdzu Tiso powierzył Andrej Hlinka przewodzenie parlamentarnemu Klubowi Słowackiemu. Słowacka Partia Ludowa weszła do utworzonego po wyborach rządu Antona Svehla, a Tiso objął w nim tekę Ministra Zdrowia. Przeprowadził wiele reform w słowackiej służbie zdrowia, ale w 1928 roku ludowcy opuścili rząd.
Podczas kongresu w Rużomberku w 1930 roku wybrany został jednym z wiceprzewodniczących partii i był jej głównym ideologiem domagał się oddzielnej słowackiej administracji, słowackiego parlamentu a także sądowniczej i kulturowej autonomii.
Po śmierci Andreja Hlinki w 1938 roku został jego następcą i w imieniu partii przystąpił do rokowań z rządem, na temat sprawy autonomii i praw Słowaków. Kolejny kryzys rządowy ułatwił mu negocjacje. Był to okres konferencji monachijskiej i nacisków społeczności międzynarodowej na Czechosłowację w związku z separatystycznymi żądaniami Niemców sudeckich. W obliczu kolejnego kryzysu gabinetowego i wykorzystując postanowienia Układu Monachijskiego, zdecydowano się na utworzenie autonomicznego słowackiego rządu, na czele którego stanął ks. Tiso.
Tiso zdecydował sie współpracowac z Hitlerem i w latach w latach 1939–45 pełnił funkcję prezydenta całkowicie zależnej od Niemiec Republiki Słowackiej. Wprowadził w kraju rządy totalitarne - zniesione zostały wolność sumienia, słowa i prasy, zakazano działalności partii opozycyjnych.
We wrześniu 1939 Republika Słowacka dokonała agresji na Polskę. Ciekawostką jest, że jedna ze słowackich dywizji nazwana została imieniem Janosika, słowackiego zbójnika grasującego w XVIII wieku na terenie Rzeczypospolitej. Gorliwość Słowaków została nagrodzona - w listopadzie część południowych ziem Polski została włączona w skład Słowacji.
Nie tylko był współodpowiedzialny za wywózkę słowackich Żydów do obozów koncentracyjnych, ale nawet płacił rządowi niemieckimu za "pomoc w rozwiązywaniu tego problemu" - o ile w roku 1939 na terenie Słowacji mieszkało ok. 90 tysięcy Żydów, to już w roku 1945 było ich niewiele ponad 30 tysięcy.
We wrześniu 1944 roku w Słowacji wybuchła komunistyczna rewolta. Po przejściu części wojsk, na czele z ministrem wojny Ferdinandem Catlosem, na stronę rebeliantów, Ks. Tiso, zdając spobie sprawę, że jego siły zbrojne nie zdołają stłumić powstania, zdecydował się zdemobilizować armię Republiki i poprosić Niemców o pomoc w zaprowadzeniu porządku w kraju. W konsekwencji, na terytorium Słowacji wkroczyły Wehrmacht i SS bezwzględnie tłumiąc powstanie. Zniszczono kilkadziesiąt miast i zamordowano tysiące ludzi. Kilkanaście tysięcy Słowaków zostało aresztowanych i osadzonych w niemieckich obozach koncentracyjnych
Po wojnie Jozef Tiso został skazany na śmierć za zdradę i udział w zbrodniach wojennych i stracony. Niemniej jednak w ostatnich latach, szczególnie wśród słowackiego duchowieństwa, można było zaobserwować próby rehabilitacji dyktatora, ukazania go jako postaci tragicznej, człowieka zastraszonego a nawet uznania męczennikiem za wiarę.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.