Jimmy Carter
Jimmy_Carter -
Kolejność: 39. Prezydent USA
Okres urzędowania: od 20 stycznia 1977
do 20 stycznia 1981
Poprzednik: Gerald Ford
Następca: Ronald Reagan
Data urodzin: 1 października 1924
Miejsce urodzin: Plains, Arkansas
Małżonka: Rosalynn Carter
Reprezentowany stan: Georgia
Partia polityczna: Partia Demokratyczna
Wiceprezydent: Walter Mondale
James Earl Carter, junior (znany powszechnie jako Jimmy Carter, ur. 1 października 1924 roku) - amerykański mąż stanu, działacz Partii Demokratycznej, 39. Prezydent USA a także międzynarodowy działacz humanitarny i na rzecz praw człowieka, laureat Pokojowej Nagrody Nobla w roku 2002 oraz autor wielu książek.

Przed rozpoczęciem kariery politycznej

Carter przyszedł na świat w niewielkiej miejscowości Plains w południowym stanie Georgia. Jego ojciec Earl Carter był farmerem i właścicielem sklepu, należał on do południowych konserwatystów i rasistów. Matka przyszłego prezydenta Lillian Carter była cenioną w mieście pielęgniarką i kobietą o znacznie bardziej liberalnych poglądach niż mąż.
Carter od dziecka marzył o karierze wojskowej, ukończył (w 1946 roku) Akademię Marynarki Wojennej w Annapolis (US Navy). Po promocji rozpoczął służbę na USS Wyoming w bazie Norfolk (Virginia). W czerwcu 1948 roku rozpoczął (w bazie New London - Connecticut) szkolenie dla załóg okrętów podwodnych. W marcu 1949 roku skierowany do służby w Pearl Harbor, a w czerwcu 1950 do San Diego (California). Od 1 czerwca 1952 roku członek zespołu admirała Rickovera. Przewodniczył komisji odbiorczej okrętu K-1 (pierwszego okrętu podwodnego zbudowanego w USA po wojnie)oraz jako członek Naval Reactors Branch of the Atomic Energy Commission nadzorował budowę USS SEAWOLF (jednego z dwóch pierwszych amerykańskich okrętów podwodnych o napędzie nuklearnym). Zwolniony z US Navy w stopniu kapitana marynarki w dniu 9 października 1953 roku. W trakcie służby w marynarce ukończył fizykę jądrowa w Union College.
W roku 1946(7 lipca) poślubił o trzy lata od siebie młodszą Rosalynn Smith. Małżeństwo to trwa po dziś dzień, Carterowie mają czworo dzieci, z czego najstarsze przyszło na świat w roku 1947 a najmłosze w 1967. Rosalynn Carter jako pierwsza dama odgrywała dużą rolę polityczną (niektórzy historycy sądzą, że była najbardziej upolitycznioną pierwszą damą w okresie pomiędzy Eleanorą Roosevelt i Hillary Clinton), brała między innymi udział w posiedzeniach gabinetu.
W roku 1953 po śmierci ojca, Carter powrócił wraz z rodziną na swoją farmę orzeszków ziemnych w Plains. Marzyła mu się jednak kariera polityczna.

Pierwsze kroki

Carter (który zasiadał wcześniej w zarządzie oświatowym swego powiatu) został wybrany w skład Senatu Stanowego Georgii w roku 1962. Podczas wyborów przeszedł prawdziwą gehennę, za walkę z tzw. cudami na urną grożono mu nawet zabójstwem, jednak mimo to wygrał wybory.
Podczas kampanii wyborczej dał przyrzeczenie, że będzie czytał każdy poddawany pod głosowanie projekt ustawy, a zważywszy na fakt, że senat Georgii podczas każdej sesji głosuje nad kilkuset projektami, zajmowało mu to dużo czasu. Podczas kiedy zasiadał w tym organie specjalizował się głównie w sprawach szkolnictwa.
Jego ambicje polityczne rosły. W roku 1966 kandydował w skład Izby Reprezentantów USA, ale w trakcie kampanii zmienił zdanie i postanowił ubiegać się o nominację na gubernatora stanu. Tę walkę jednak przegrał, gubernatorem został przedstawiciel rasistów i konserwatystów Lester Maddox.

Gubernator

Carter ponowił próbę w roku 1970 i tym razem zdobył fotel gubernatora. W czasie kampanii wyborczej opierał się na konserwatywnej platformie a'la George Wallace i pokonał w prawyborach byłego, starającego się o ponowny wybór, liberalnego gubernatora Carla Sandersa. We właściwych wyborach odniósł łatwe zwycięstwo nad republikańskim oponentem.
Po objęciu urzędu na początku roku 1971 Carter zmienił stanowisko na bardziej libelarne, mówiąc w przemówieniu inauguracyjnym: Mówię wam całkiem szczerze, czasy segregacji rasowej się skończyły. Carter istotnie zangażował się w zwalczanie rasizmu. Trzeba odnotować, że w owym czasie na stanowiskach gubernatorskich na południu USA pojawiły się nowe twarze - politycy o podejściu bardziej liberalnym jak Reubin Askew na Florydzie, Dale Bumphers w Arkansas i Albert Brewer w Alabamie.
Ogólnie ocenia się, że Carter był kompetentnym szefem stanowej władzy wykonawczej, funkcję gubernatora pełnł w latach 1971-1975. W roku 1974 ogłosił, że w następnych wyborach będzie się ubiegał o prezydenturę.

Wybory w roku 1976

Carter brał z powodzeniem udział w prawyborach i na konwencji demokratów w roku 1976 uzyskał nominację już w pierwszym głosowaniu. Jako kandydata na wiceprezydenta dobrał sobie senatora z Minnesoty Waltera Mondale'a - przyszłego niefortunnego kandydata prezydenckiego w roku 1984.
Rywalem Cartera i Mondale'a z ramienia republikanów byli urzędujący prezydent Gerald Ford i kandydat na wiceprezydenta senator Bob Dole.
Początkowo Carter miał ogromną przewagę nad Fordem. Ale w miarę zbliżania się głosowania ta przewaga malała. W przeciwieństwie do Forda - kongresmena przez 25 lat, a następnie wiceprezydenta i prezydenta - Carter byłm politykiem mało doścwiadczonym i nigdy nie zajmował stanowisk na szczeblu federalnym. Paradoksalnie okazało się to jego atutem po powstaniu w wyniku Afery Watergate ogromnej luki zaufania do polityków z Waszyngtonu.
Wybory demokraci wygrali jednak niewielką przewagą głosów i 20 stycznia 1977 roku Carter został zaprzysiężony jako 39. prezydent USA.

Prezydent

Carter chciał uchodzić za prezydenta spoza tradycyjnych układów. Jednakże w swym gabinecie otoczył się doświaczonymi politykami, takimi jak doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Zbigniew Brzeziński, sekretarze stanu Cyrus Vance i Edmund Muskie-Marciszewski i wiceprezydent Mondale, a więc ludźmi wywodzącymi się z "komisji trojstronnej" (USA-Europa Zachodnia-Japonia).

Polityka wewnętrzna

Prezydent Carter na odcinku wewnętrznym prowadził politykę niespójną. Dlatego też jest uważany za prezydenta uczciwego ale chwiejnego.
Za jego prezydentury utworzono w rządzie USA Departament Edukacji i Departament Energii. Wprowadzono również serię skutecznych ustaw o ochronie środowiska.
Administracja Cartera borykała się z problemem złej sytuacji gospodarczej takiej jak wysoki poziom inflacji i bezrobocia (choć ten ostatni w końcowym okresie jego prezydetury wykazywał tendencję zniżkową). Ponadto w wyniku rewolucji w Iranie w 1979 ceny ropy naftowej skoczyły w górę i osiągnęly najwyższy poziom w historii, większy od tego osiągniętego podczas poprzedniego kryzysu w 1973. W USA pojawiły się długie kolejki przed stacjami benzynowymi. Ten kryzys, i niezbyt udane zmaganie się z nim prezydenta, jeszcze bardziej obniżyło poparcie dla Cartera. W walce z wysokim zużyciem ropy Carter demonstracyjnie nosił w Białym Domu sweter, ponadto zainstalował piec na drewno i baterie słoneczne na dachu. To było odebrane przez niektórych Amerykanów jako oznaka słabości.
28 marca 1979 miał miejsce najgrożniejszy wypadek w amerykańskiej elektrowni atomowej w historii USA. W jednym z reaktorów elektrowni Three Mile Island Nuclear Generating Station nastąpiło częściowe stopienie stosu jądrowego. Nie było żadnych strat w ludziach gdyż obudowa reaktora powstrzymała wydostanie się materiałów radioaktywnych na zewnątrz (takiej obudowy nie było w elektrowni w Czarnobylu). Pomimo tego załoga elektrowni wykazała się nieudolnością i wiara społeczeństwa amerykańskiego w bezpieczeństwo elektrowni atomowych została poważnie zachwiana. Choć Carter nie był w jakikolwiek sposób osobiście odpowiedzialny za wypadek, pogorszył on i tak już złe samopoczucie Amerykanów i prawdopodobnie spowodował dalszy spadek popularności prezydenta.
Prezydent Carter jest jedynym prezydentem w XX wieku który pełniąc urząd przez pełną kadencję nie miał okazji mianować nowego sędziego sądu najwyższego.

Polityka zagraniczna

  1. Carter jako prezydent podkreślał rolę jaką odgrywają prawa człowieka w jego polityce zagranicznej i trzeba przyznać, że nie stronił od posługiwania się nimi jako jej instrumentem.
  2. Administracja prezydenta Cartera wystąpiła m.in. z inicjatywą pokojową na Bliskim Wschodzie co doprowadziło do zawarcia porozumienia pokojowego między Egiptem a Izraelem.
  3. To właśnie administracja Cartera - mimo wcześniejszych posunięć i inicjatyw odprężeniowych - zainicjowała w końcowym okresie kadencji nową fazę wyścigu zbrojeń, kontynuowanej potem konsekwentnie przez Ronalda Reagana.
  4. Po inwazji sowieckiej na Afganistan w roku 1979 Carter zdecydował się na udzielenie daleko idącej pomocy mudżahedinom afgańskim, co było kontynuowane przez administrację Reagana.
  5. Administracja Cartera kontynuwała poparcie dla reżimu szacha w Iranie i starała się bezskutecznie zapobiec jego obaleniu, a kiedy to się nie udało, zainicjowała izolację nowych władz tego kraju. W tym okresie wzięto zakładników w ambasadzie USA w Teheranie, po czym nastąpiła nieudana próba ich odbicia, co w dużej mierze przyczyniło się porażki Cartera w walce o reelekcję w roku 1980. Zakładników zwolniono dopiero po zakończeniu jego kadencji.

Wybory w roku 1980

Carter - mimo rosnącej niepopularności - ubiegał się o ponowny wybór w roku 1980. Spotkał się z poważnym wyzwaniem w łonie własnej partii rzuconym przez senatora Edwarda Kennedy'ego i gubernatora Kalifornii Jerry'ego Browna, pokonał jednak oponentów i uzyskał nominację. Kandydatem na wiceprezydenta został ponownie Mondale.
Rywalem Cartera z ramienia republikanów był były gubernator Kalifornii Ronald Reagan. Carter - co nie było zaskoczeniem - wybory przegrał. Reagan zwyciężył aż w 46 stanach na ogólną liczbę 50. Carter uzyskał większość tylko w sześciu stanach i dystrykcie stołecznym, który jest okręgiem wydzielonym i dysponuje trzema miejscami w Kolegium Elektorskim.
Carter był pierwszym prezydentem od czasów Herberta Hoovera w roku 1932 i pierwszym demokratą na tym urzędzie od czasów Martina Van Burena w roku 1840 któremu wyborcy odmówili zaufania na drugą kadencję.
Dnia 20 stycznia 1981 roku Carter opuścił Biały Dom i powrócił do Plains.

"Najlepszy były prezydent"

Po odejściu z urzędu Carter nie spoczął na laurach i poświęcił się dalszej działalności publicznej. Wygłasza odczyty, działa w charakterze działacza pokojowego i na rzecz praw człowieka (dzięki jego mediacjom m.in. nie doszło do większego rozlewu krwi w czasie kryzysu na Haiti). Pisze książki. Ogólnie - w porównaniu z nie najlepszą oceną samej prezydentury - ma opinię najlepszego byłego prezydenta.
W roku 2003 wydał powieść historyczną pt. The Hornet's Nest która jest pierwszym dziełem beletrystycznym napisanym przez prezydenta USA.
Jego imieniem nazwano nowoczesny atomowy okręt podwodny klasy Seawolf US Navy - USS Jimmy Carter.

Carter a Polska

Jimmy_Carter -
- z 12/30/1977

Warto odnotować, że pierwszym krajem jaki odwiedził świeżo upieczony prezydent Carter była właśnie Polska. Ogólnie za jego kadencji stosunki polsko-amerykańskie były stosunkowo dobre.
Dwóch amerykanów polskiego pochodzenia zajmowało wysokie stanowiska w jego administracji - Zbigniew Brzeziński był w latach 1977-1981 jego doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego, a Edmund Muskie-Marciszewski sekretarzem stanu (szefem dyplomacji) w latach 1980-1981.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.