Jezus Chrystus (z hebr. Jehoszua = " Jahwe pomocą" i z gr. χριστóς /christós/ – "pomazaniec, mesjasz"), Jezus z Nazaretu (aram. Jeszu ha-Nozri), według chrześcijan założyciel ich religii, zbawiciel i Syn Boży. Większość wyznań chrześcijańskich uważa go za jedną z osób Trójcy Świętej. Jego okres życia datuje się na lata od ok. 7-4 roku p.n.e. do ok. 30-33 roku n.e.
Według zapisów w Ewangeliach Jezus nauczał w Galilei i Judei w Izraelu, został skazany na śmierć i ukrzyżowany w Jerozolimie zgodnie z wyrokiem rzymskiego namiestnika Poncjusza Piłata, a trzeciego dnia po śmierci zmartwychwstał. Dzieła i nauka Jezusa opisane w Ewangeliach stanowią podstawę chrześcijaństwa. Nauka Jezusa została przekazana światu przez małą grupkę uczniów zwanych apostołami.

Narodziny

Zgodnie z przekazem biblijnym Jezus Chrystus urodził się w żydowskiej rodzinie jako syn Maryi (grecko-hebrajskie imię: Miriam) i Józefa (grecko-hebrajskie imię: Josef). Józef był cieślą, a wg Ewangelii w prostej linii potomkiem króla Dawida. Jezus poczęty został przez Ducha Świętego w łonie św. Maryi (Łk 1,35). Zgodnie z dogmatyką chrześcijaństwa Maria poczęła Jezusa w sposób cudowny, dzięki czemu pozostała dalej dziewicą.
Ewangelia Marka (6,3; również Mt 13,55) wspomina braci i siostry Jezusa. Żydowski historyk Józef Flawiusz i chrześcijański historyk Euzebiusz (który pisał w IV wieku, ale cytował wcześniejsze, niedostępne dzisiaj źródła) odnosi się do Jakuba jako do brata Jezusa. Większość chrześcijan odrzuca tę interpretację, uważając, że byli oni kuzynami Jezusa, na co pozwala tłumaczenie greckiego słowa "brat". Inne kościoły uważają, że byli oni braćmi przyrodnimi, dziećmi Józefa i jego poprzedniej żony, która umarła przed poślubieniem przez niego Marii. Ta tradycja prawdopodobnie pochodzi z Protoewangelii Jakuba, tradycyjnie przypisywanej Jakubowi Sprawiedliwemu, pewnie datowanej pomiędzy końcem I wieku a połową II wieku. Ponadto gnostyczne Dzieje Tomasza identyfikują apostoła Tomasza jako bliźniaczego brata Jezusa.
Jezus urodził się w wiosce Betlejem (z hebrajskiego: "dom chleba") niedaleko Jerozolimy (z hebrajskiego: "miasto pokoju"), dokąd Maria i Józef udali się na spis powszechny zainicjowany przez cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta. W niesprecyzowanym czasie po porodzie, który miał miejsce w ubogiej stodole (lub grocie), rodzina wróciła do Nazaretu, małej wioski w północnej Palestynie. Według ewangelii Mateusza za namową anioła, który objawił się we śnie Józefowi, cała rodzina zbiegła do Egiptu, aby ujść zorganizowanej przez Heroda rzezi niemowląt. Po śmierci Heroda powrócili do Nazaretu, gdzie się osiedlili.
Imię Józefa zostaje wymienione w Biblii po raz ostatni gdy Jezus miał 12 lat. Tradycja mówi, że po śmierci Józefa syn przejął jego obowiązki cieśli i opiekował się matką.
O dziecinnych latach Jezusa mówią również Apokryfy zwane Ewangeliami Dzieciństwa (ang. Infancy Gospels). Najbardziej znaną z nich jest Ewangelia Dzieciństwa według Tomasza. Według tego tekstu Jezus od wczesnego dzieciństwa zdolny był do czynienia cudów, wcześniej wykorzystując je do własnej zabawy (np. ożywienie jaskółek z gliny), później do pomocy ludziom. Kontrowersyjna częścią tego tekstu jest opowieść, w której Jezus spycha z dachu swojego kolegę, który w wyniku tego ponosi śmierć. Aby wyprzeć się tego czynu powołuje go z powrotem do życia, aby mógł on się wstawić za Jezusem. Ewangelia Dzieciństwa według Tomasza datowana jest na 140-170 rok n.e.
Nowy Testament nie mówi nic o wyglądzie Jezusa. Pewne wskazówki daje tzw. Całun Turyński, uważany przez część uczonych za autentyczny całun pogrzebowy, w który owinięto ciało Chrystusa po śmierci i na którym zachowało się trójwymiarowe odbicie zmarłego. Inni uczeni nie podzielają tej opinii.

Nauczanie

W tym czasie pojawił się prorok Jan Chrzciciel, który u brzegów rzeki Jordan masowo dokonywał aktów chrztu. Jezus poprosił Jana o chrzest. Jan Chrzciciel, chrzcząc Jezusa, stwierdził publicznie, ze jest oczekiwanym przez Żydów mesjaszem i jednocześnie synem Boga. Od tego czasu zaczyna się wędrówka, czynienie cudów i nauczanie Chrystusa. Wśród cudów opisywanych w Ewangeliach są m.in.: wskrzeszenie umarłego człowieka (Łazarza), spektakularne uzdrowienie niewidomego, chorego psychicznie i kulawego, wiele uzdrowień trędowatych i cierpiących na inne choroby, wygonienie demonów z opętanych, zamiana wody w wino, cudowne rozmnożenie chleba, chodzenie po wodzie. Cuda opisywane w Ewangeliach mają zawsze charakter poglądowy tzn. służą wzmacnianiu przekazu słownego nauczania i wykazywaniu przewagi miłości, wiary i nadziei (cnót podstawowych w chrześcijaństwie) nad innymi systemami wartości.
Z czasem działalność Jezusa zdobywała coraz większą popularność. Wybrał grupę dwunastu uczniów, którzy po jego śmierci kontynuowali jego dzieło. Nauczanie Jezusa, w formie jaka została przekazana w Ewangeliach, jest podstawą wiary chrześcijańskiej. Było ono oparte na Starym Testamencie, jednak treści starotestamentowe zostały uzupełnione o nowe, kluczowe dla chrześcijaństwa pojęcia, takie jak miłosierdzie, sprawiedliwość, miłość, nadzieja, wybaczanie, współczucie, braterstwo czy równość. Najdobitniej nauczanie Jezusa Chrystusa przedstawione jest w Kazaniu na Górze.

Śmierć

Jezus_Chrystus -
pędzla Leonarda da Vinci
Na skutek niezgodności nauk Jezusa z obowiązującą wówczas oficjalną formą judaizmu i dużej popularności nowego ruchu, saduceusze postanowili pojmać i zabić Jezusa. Nie zważając na to Jezus zdecydował się, wraz ze swoimi uczniami, wyjechać do Jerozolimy. Na dzień przed swoim pojmaniem wyprawił wieczerzę dla uczniów zwaną Ostatnią Wieczerzą, na której po raz kolejny przepowiedział swój przyszły los i pożegnał się z obecnymi. Następnego dnia, nad ranem, zdradzony przez jednego z uczniów, Judasza, został pojmany i osądzony przez religijny sąd żydowski - Sanhedryn.
Jezus oskarżany był o przewodzenie groźnej sekcie, która między innymi miała namawiać ludzi do niepłacenia podatków, był oskarżany również o bluźnierstwo przeciwko Bogu i religii żydowskiej, związki z Szatanem.
Poncjusz Piłat nie znajdując żadnej winy w Chrystusie odesłał go do Heroda w celu uzyskania wyroku o winie. Herod również nie znalazł w nim winy i odesłał go z powrotem do Piłata, ten z kolei przeciwstawiał się żądaniom arcykapłanów oraz zgromadzonego żydowskiego tłumu, aby skazał go na śmierć, Piłat ukarał Chrystusa biczowaniem, aby później wypuścić go na wolność.
Po biczowaniu, wskutek dalszych protestów arcykapłanów oraz żydowskiej publiczności i wbrew rzymskiemu prawu, które zakazywało dalszego karania po karze chłosty, Chrystus został skazany na śmierć przez ukrzyżowanie (dla obywateli rzymskich przewidziana była kara śmierci przez ścięcie).
Elementem wyroku było niesienie przez skazanego poziomego elementu krzyża (patibulum) z aresztu do miejsca kaźni (część pionowa już tam się znajdowała). Skazaniec, przybity do krzyża, wisiał na nim aż do śmierci z uduszenia. W Ewangeliach droga na Golgotę (miejsce ukrzyżowania) i moment śmierci Jezusa są bardzo szczegółowo przedstawione. Droga z krzyżem obejmuje opis kilku upadków, spotkania z matką, pomocy w niesieniu krzyża, założenia korony cierniowej, aktu przybicia do krzyża, napojenia Jezusa octem zmieszanym z winem, gry w kości pomiędzy żołnierzami o jego szaty, rozmowy z dwoma pospolitymi przestępcami, którzy byli ukrzyżowani obok Jezusa, moment śmierci oraz zdjęcie z krzyża i złożenie w grobie. Zgodnie z Ewangeliami Jezus umarł na krzyżu, jednak trzeciego dnia po złożeniu jego zwłok w kamiennym grobie zmartwychwstał, a następnie przez kilkanaście dni odwiedzał swoich uczniów, podnosząc ich na duchu i tłumacząc sens swojej męczeńskiej śmierci.
Ewangeliczny opis śmierci i zmartwychwstania Jezusa ma kluczowe znaczenie dla chrześcijaństwa, stanowiąc podstawę liturgii większości kościołów chrześcijańskich i jest jednocześnie rodzajem alegorii losu ludzkiego i najwyższym wzorcem zdolności do poświęcania swojego życia w imię miłości.

Jezus według islamu

Wedle islamu Jezus był prorokiem i zapowiedzianym wcześniej Mesjaszem, lecz nie Synem Bożym. Koran wielokrotnie potępia dogmat Trójcy Świętej (choć wydaje się, że była ona rozumiana jako składająca się z Boga, Jezusa i Maryi, a nie Boga Ojca, Jezusa i Ducha Świętego), stwierdzając, że Bóg jest tylko jeden (nie ma boga oprócz samego Boga), a kto dodaje Bogu współtowarzyszy, temu Bóg zabronił wejścia do Ogrodu.
Koran mówiąc o życiu Jezusa potwierdza niektóre fakty zawarte w Ewangeliach (również apokryficznych). Historia poczęcia Jezusa pokrywa się z opisem św. Łukasza - matką Chrystusa była Maryja, której ukazał się Anioł pod postacią doskonałego człowieka, zapowiadając narodzenie syna, mimo iż była dziewicą (jednak, choć narodził się dzięki Boskiej interwencji, islam w żadnym wypadku nie nazywa go Synem Boga). Maryja urodziła Jezusa pod drzewem palmowym, a ten tuż po urodzeniu potrafił rozumnie przemawiać. W dalszym życiu nauczał, czynił cuda i uzdrawiał, ale tylko dzięki woli i mocy danej od Boga. Wspomniana jest m.in. apokryficzna historia o tworzeniu przez Jezusa ptaków z gliny, które następnie stawały się istotami żywymi.
Co ważne, islam zaprzecza ukrzyżowaniu, a w konsekwencji zmartwychwstaniu. Wedle Koranu, Jezus nie został ukrzyżowany ani zabity, a jedynie tak wydawało się ludziom. W rzeczywistości Bóg wziął Go do siebie.
Koran nie opisuje samej nauki Jezusa, Mahomet prawdopodobnie nie był z nią dogłębnie zapoznany. Księga mówi o Jezusie jedynie jako o kolejnym proroku, Posłańcu głoszącym wiarę w Boga i zapowiadającym Sąd Ostateczny. Islam zaprzecza chrześcijańskim dogmatom o boskości Chrystusa, podkreślając że był tylko człowiekiem (Nie godzi się Miłosiernemu, aby wziął sobie syna).

Dokumenty niechrześcijańskie

Fragment w Starożytnościach żydowskich Józefa Flawiusza zwany Testimonium Flavianum jest dziś często uważany za sfałszowany przez późniejszych kopistów chrześcijańskich w III lub IV wieku. Nie wiadomo czy został wstawiony na miejsce innego fragmentu mówiącego o Jezusie, czy też został po prostu dopisany.
Swetoniusz, w Żywotach cezarów pisze, że cesarz Klaudiusz wypędził z Rzymu Żydów, którzy nieustannie wichrzyli podżegani przez jakiegoś "Chrestosa". Chrestos to także rzeczywiste greckie imię z tamtych czasów, i dlatego nie wiadomo czy fragment ten mówi o osobie, która właśnie wtedy znajdowała się w Rzymie, czyli nie o Jezusie z Nazaretu, czy też autor będąc niedostatecznie zorientowanym w szczegółach związanych z chrześcijanami nie wziął określenia założyciela chrześcijaństwa za osobę w Rzymie.
Pliniusz Młodszy w liście do cesarza Trajana, pisze o chrześcijanach w Azji Mniejszej. Pliniusz pisze jedynie, że modlili się oni do "Chrystusa", nic zaś nie pisze o samym Jezusie.
Tacyt, w Rocznikach, roku 117, opisując prześladowania za cesarza Nerona pisze: "dotknął najbardziej wyszukanymi kaźniami tych, których nienawidzono za ich zbrodnie, a których pospólstwo chrześcijanami nazywało. Początek tej nazwy dał Chrystus, który za panowania Tyberiusza skazany został na śmierć przez prokuratora Poncjusza Piłata, a przytłumiony na razie zgubny zabobon znowu wybuchnął, nie tylko w Judei, gdzie się to zło wylęgło, lecz także w stolicy, dokąd wszystko, co potworne albo sromotne, zewsząd napływa i licznych znajduje zwolenników". "Roczniki" powstały blisko wiek po fakcie, kiedy istniały już Ewangelie i dość liczne grupy chrześcijan, więc fragment ten jest najpewniej źródłem wtórnym. Niektórzy powątpiewają w jego autentyczność ze względu na użycie nazwy "chrześcijanie", która była rzadko stosowana przez samych chrześcijan – chociaż, z drugiej strony, święty Piotr użył jej w swoim pierwszym liście, 4,16: "Jeżeli zaś [1] jako chrześcijanin, niech się nie wstydzi, ale niech wychwala Boga w tym imieniu" (cytat za Biblią Tysiąclecia). Występuje także w Dziejach Apostolskich 11,27: " (...) w Antiochii też po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami".
Archiwa rzymskie oraz wielu rzymskich i żydowskich historyków tamtego okresu, milczą na temat Jezusa, choć notują bardzo wiele drobnych wydarzeń. Są to m.in.:
  • Filon z Aleksandrii, który opisywał różne sekty żydowskie z tamtego okresu,
  • Plutarch, autor Żywotów sławnych mężów z okresu życia Jezusa,
  • Justus z Tyberiady, historyk żydowski z Galilei, żył w I w. n.e.

Dokumenty chrześcijańskie

Dokumenty chrześcijańskie to przede wszystkim Ewangelie oraz inne pisma Nowego Testamentu. Były one napisane w wiele lat po śmierci Jezusa, choć dokładne daty są sporne. Szacunki dla poszczególnych Ewangelii wahają się od kilku lat przed rokiem 70 (data upadku Jerozolimy), czyli około trzydziestu lat po opisanych wydarzeniach, do pierwszej czy nawet drugiej dekady II wieku, czyli nawet osiemdziesięciu lat po.
Według tradycji chrześcijańskiej, dwie z nich: ewangelie Jana i Mateusza zostały spisane przez bezpośrednich uczniów Jezusa, ewangelie Marka i Łukasza zaś zostały napisane przez świadków pośrednich.

Rozbieżności w ewangeliach

Dokumenty chrześcijańskie nie zgadzają się między sobą w pewnych sprawach:
  • Ewangelia Mateusza mówi, że Jezus urodził się, kiedy Herod był królem Judei, czyli przed 4 rokiem przed naszą erą, Ewangelia Łukasza, że urodził się, kiedy Kwiryniusz był rządcą Syrii, czyli po 6 roku naszej ery. Jednak Tacyt mówi, że w latach 6-3 p.n.e. Kwiryniusz był "gdzieś na Wschodzie". Historycy chrześcijańscy próbowali "ratować" w ten sposób historyczną wiarygodność Ewangelii. Jednak, w 1968 roku odnaleziono w wykopaliskach pod Mesyną odpis akt z obrad Senatu rzymskiego, w którym jest pełna lista namiestników i legatów cesarskich wschodnich prowincji Cesarstwa Rzymskiego. Wynika z niej jednoznacznie, że Kwiryniusz był w latach 6-3 p.n.e. legatem legionu stacjonującego w prowincji Azja, który chronił granice tej prowincji przed Partami.
  • Ewangelia Łukasza twierdzi też, że Maria z Józefem musieli przybyć na spis powszechny do Betlejem. Spis taki, wg akt z obrad Senatu Rzymskiego odbył się w 2 lata po zamianie Królestwa Judei w rzymską prowincję. Obejmował on wszystkich dawnych poddanych Heroda, którzy stawali się w wyniku tego spisu tzw. "ludźmi zależnymi". W roku tym jednak Kwiryniusz z całą pewnością nie był namiestnikiem Syrii, a król Herod Wielki już dawno nie żył (zmarł w 4 r. p.n.e.). Jest bardzo mało prawdopodobne, albo wręcz niemożliwe, aby taki spis odbył się za życia Heroda Wielkiego, gdyż do śmierci tego króla Judea będąc królestwem klienckim, cieszyła się autonomią wewnętrzną i poza kwestiami podatkowymi i polityką zagraniczną Rzym zazwyczaj nie wtrącał się w jej wewnętrzne sprawy.
  • Koncepcja, że Kwiryniusz jako legat wojskowy mógł być delegowany z prowincji Azja do Judei przed 4 rokiem p.n.e. dla nadzorowania ewentualnego rzymskiego spisu powszechnego nie przekonuje, gdyż również naruszałoby to autonomię władztwa Heroda, który w ciągu całego swojego panowania był bardzo prorzymski i nie dawał raczej cesarzowi powodów do ingerencji w swoim królestwie.
Ewangelie mówią o pewnych wydarzeniach, które nie są udokumentowane w żadnych innych źródłach historycznych:
  • rzeź dzieci dokonana przez Heroda,
  • trzygodzinna ciemność, która miała towarzyszyć śmierci Jezusa.
Dla zwolenników teorii nieuznającej Jezusa są to dowody jego nieistnienia lub podważające jego boskość, dla chrześcijan nie mają takiego znaczenia z kilku powodów: Ewangelii nie traktuje się dosłownie, są pełne symboliki, niezrozumiałej często z dzisiejszego punktu widzenia, a wynikającej z mentalności, stanu wiedzy ludzi pierwszych wieków. Spisywane nie na bieżąco, mogły zawierać pomyłki wynikające z zawodności pamięci ludzkiej.

Kwestia daty narodzin Jezusa

Jak zaznaczono w poprzednim paragrafie, trudno jednoznacznie określić datę narodzin Jezusa. Na podstawie źródeł można jednak podjąć próbę określenia ram czasowych tego wydarzenia. Ze względu na długość wywodu został on umieszczony w oddzielnym artykule: Jezus Chrystus .

Kwestia daty śmierci Jezusa

Datę śmierci Jezusa rekonstruuje się na lata 30. pierwszego wieku naszej ery. Ewangelie podają datę piątek, 14/15 nisan (wg kalendarza żydowskiego). Na podstawie tych danych datę jego śmierci można wyznaczyć na 7 kwietnia 30 roku (wówczas byłby to 14 nisan 3790 AM) lub też, co mniej prawdopodobne, na 3 kwietnia 33.

Opinie alternatywne

Poza najpopularniejszymi:
  • że Jezus Chrystus istniał, mniej więcej zgodnie z opisem w Ewangeliach
  • że nie istniał lub osoba będąca jego pierwowzorem na tyle odbiegała od opisu ewangelicznego, że zupełnie nie można na nim polegać
  • że istniał, ale nie umarł podczas krzyżowania. Dyskusję zapoczątkował Kurt Berna książką "Jesus ist nicht am Kreuz Gestorben" (1962) ("Jezus nie umarł na krzyżu"), gdzie zakładając, że martwe ciała nie krwawią, przekonuje, że serce Jezusa jeszcze biło kiedy został zdjęty z krzyża, na co dowodem miał być Całun Turyński,
  • że był członkiem albo nawet przywódcą sekty Esseńczyków. W Qumran nie odnaleziono bezpośrednich na to dowodów, ale nauczanie Jezusa i Esseńczyków posiada wiele podobnych elementów, przez co nauki Jezusa stają się mniej rewolucyjne jak na ten okres.
Istnieje wiele innych wyjaśnień. Niektórzy uważają Ewangelie za parafrazę innych pism (np. Llogari Pujol uważa, że użyte zostały pisma staroegipskie), jeszcze inną teorią jest, że nie należy Ewangelii traktować dosłownie, lecz szukać w nich tajemnego przekazu za pomocą analizy symboli (gnostycyzm) lub ostatnio komputerowej analizy znaków. Są też zwolennicy łączenia postaci Jezusa z hipotezą o istnieniu cywilizacji pozaziemskich.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.