Jezuici, pełna nazwa Societas Jesu (SJ) - Towarzystwo Jezusowe (TJ) jest to zakon męski kościoła rzymskokatolickiego.
Zakon Jezuitów założony w 1534 roku przez grupę baskijskich studentów studiujących na Sorbonie z Ignacym Loyolą na czele.
Zakon powstał na fali kontrreformacji, z jednej strony jako reakcja na rozkład dyscypliny samego Kościoła, który w owym czasie nie posiadał struktur zdolnych nadążać za współczesnością, a z drugiej jako próba zorganizowanego oporu przeciw reformacji.
Od samego początku podstawowymi zasadami Jezuitów, odróżniającymi go od innych zakonów, były:
  • struktura "quasi-wojskowa" z rozbudowaną hierarchią, której należy się bezwzględnie podporządkowywać. Jak pisał sam Ignacy Loyla w swoich "Ćwiczeniach Duchowych" - "Będę wierzył z całą mocą, że kolor biały, który widzę to czarny, jeśli tak kazać mi będzie mój duchowy zwierzchnik".
  • wybór własnych członków według kryterium wysokich zdolności intelektualnych i silnej, twórczej osobowości.
  • stałe edukowanie własnych członków - tak aby posiadali oni możliwie jak najlepsze wykształcenie, nie ograniczające się tylko do wykształcenia czysto religijnego, tak aby byli oni zdolni dobrze rozumieć aktualnie panującego "ducha współczesności". Obecnie wszyscy kandydaci na jezuitów muszą posiadać "cywilne" wykształcenie na poziomie minimum magisterskim.
  • większa otwartość ideologiczna od innych zakonów - Jezuici starają się raczej wprowadzać do myśli Kościoła nowe trendy i koncepcje niż konserwować stare.
  • naciski na bycie tam "gdzie decydują się losy świata" - a więc wśród elit społecznych kształtujących w danym momencie historycznym większościowe poglądy oraz mających silny wpływ na sprawowanie władzy świeckiej.
  • nacisk na efekt pracy zakonu na zewnątrz, a mniejsze od tradycyjnych zakonów "przykładanie" się do działalności wewnątrzzakonnej. Zadaniem jezuity jest "modlić się i działać", z większym naciskiem na to drugie. Każdy jezuita musi jednak oprócz edukacji "cywilnej" przechodzić systematycznie przez rodzaj kursu "modlitewno-medytacyjnego" kształtującego jego "twardy zrąb" religijnej duchowości, a obejmującego dość surowy ciąg "ćwiczeń duchowych" (m.in. kilkudniowa głodówka, samotne przebywanie w całkowicie ciemnej celi itp.) wymagający silnej odporności zarówno fizycznej jak i psychicznej, porównywany przez wrogów zakonu do rodzaju "prania mózgu", a przez zwolenników do Męki Pańskiej.
Na czele Towarzystwa stoi generał (zwany też dawniej "czarnym papieżem"), wybierany dożywotnio i mający prawo do jednoosobowego kierowania ogólnym kierunkiem rozwoju zakonu i rozstrzygania wszelkich sporów wewnętrznych. Zakon jest podzielony na "prowincje", które w przypadku większości krajów obejmują cały ich obszar, a w niektórych występuje po kilka z nich. Na czele prowincji stoi "prowincjał", któremu już bezpośrednio podlegają wszyscy szeregowi zakonnicy. Prowincjałów powołuje bezpośrednio generał, zaś generała wybiera osobiście papież.
Jezuici w ciągu pierwszych czterech wieków swojej działalności koncentrowali się na walce ideologicznej (i nie tylko) z Reformacją, organizowaniu powszechnej edukacji na wszystkich szczeblach oraz pracy misyjnej w nowo powstających koloniach w Ameryce i Azji.
Jezuici w wielu państwach Europy (m.in. Hiszpania, Włochy, Polska) praktycznie stworzyli od podstaw nieistniejący wcześniej system powszechnego szkolnictwa podstawowego i średniego i w pełni go kontrolowali aż do likwidacji zakonu w 1773 roku.
Działając w środowisku elit politycznych Francji, Portugalii i Hiszpanii pozyskali bardzo silny wpływ na kierunek rządów, wykorzystując czasami te wpływy do osłabiania konkurencyjnych zakonów, zwłaszcza Dominikanów, którzy wcześniej zajmowali analogiczne miejsce w strukturach władzy.
Działalność misyjna Jezuitów w Ameryce Południowej, która doprowadziła do powstania konkurencyjnych do świeckich struktur państwowych, spowodowała ostre konflikty Jezuitów z lokalnymi władzami. Jezuici stosowali tu taktykę wkraczania na dziewicze tereny i prowadzenia tam działalności misyjnej przed przybyciem wojsk hiszpańskich, a następnie obronę autochtonicznej ludności przez skrajnym wyzyskiem. W końcu jednak Papież Urban III zabronił im tej działalności.
Rosnąca potęga zakonu Jezuitów, wpływ na wychowanie młodzieży z wyższych sfer, prześladowanie jansenizmu we Francji, spowodowały usunięcie ich z kilku krajów w drugiej połowie XVIII wieku.
1773 papież pod wpływem Burbonów zniósł oficjalnie Towarzystwo Jezusowe we wszystkich krajach. W momencie kasaty Jezuici liczyli 24 tysiące członków.
Caryca Katarzyna II, demonstrując swą niezależność pozwoliła garstce jezuitów pozostać na Litwie.
Po rewolucji francuskiej i upadku Napoleona w 1814 roku papież przywrócił zakon do istnienia, zmieniając jednak znacznie jego statut i poddając go bardzo rygorystycznej kontroli zwykłej hierarchii kościelnej. Zakon dość długo był tylko własnym cieniem i nie odgrywał takiej roli, jak przed kasatą. Jego prawdziwy renesans nastąpił dopiero po II wojnie światowej, a szczególnie po Soborze Watykańskim II, który przywrócił mu dawne prawo do organizowania systemów edukacji i gromadzenia środków na działalność charytatywną.
Obecnie Jezuici są ponownie jednym z najbardziej wpływowych i licznych zakonów w Kościele katolickim. Liczbę ich członków szacuje się na około 20 tys. Działają obecnie w ponad 114 krajach świata; posiadają własne uniwersytety, obserwatoria astronomiczne, instytuty geofizyczne, radiostacje, czasopisma, kilka szpitali, liczne szkoły średnie i podstawowe, rozgłośnie radiowe i telewizyjne.
------
Cel uświęca środki - zdanie, którym jezuici uzasadniali swoją giętką taktykę.
Ad maiorem Dei gloriam - na większą chwałę Bożą - dewiza św. Ignacego Loyoli
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.