Co to jest

Jezioro

Jezioro - naturalny śródlądowy zbiorniki wodny, którego wystepowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym moga gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych.
Największe i najgłębsze są jeziora pochodzenia tektonicznego. Jest w nich zgomadzonych ponad 95% zasobów wód jeziornych. Wypełniają zagłebienie powstałe w wyniku ruchów tektonicznych. Największym pod względem powierzchni i zasobów jest Morze Kaspijskie. Najniżej (około 400 m p.p.m.) położone jest lustro wody Morza Martwego, najgłębiej - dno jeziora Bajkał (1620 m poniżej lustra wody i 1160 m p.p.m.). Jednym z najwyżej położonych duzych jezior jest Titicaca w Andach (3812 m n.p.m.). Najliczniejsze są jeziora polodowcowe. Wystepują zarówno w górach, np. w Tatrach, jak i na nizinach, gdzie tworzą duże skupiska zwane pojezierzami.
Jeziora są młodym elementem krajobrazu, tylko nieliczne głębokie jeziora siegają swym wiekiem trzeciorzędu. W klimacie suchym wysychają, a w klimacie wilgotnym ulegają zasypywaniu i zarastaniu roślinnością wodną przekształcając się w bagna.
Bagna i jeziora są naturalnymi zbiornikami wodnymi gromadzącymi wody wtedy, gdy jest ich nadmiar i oddającymi je w okresach bezopadowych. Regulują więc przepływ rzek i wyrównują go w czasie. Zapobiegają ponadto powodziom i nadmiernemu obniżeniu stanu wód w okresach suszy, co podnosi znaczenie rzek z nich wypływających. Duża powierzchnia wodna sprawia, że klimat pojezierzy jest wilgotniejszy niż na obszarach z nim sąsiadujących. Tworzą one swoiste ekosystemy z bogatą florą i fauną wodną.
Jeziora mają również znaczenie gospodarcze - stanowią obszary rekreacyjno-sportowe, są wodnymi drogami komunikacyjnymi, łatwo dostepnym źródłem wody, np. dla przemysłu. Ich wody o bogatym życiu organicznym są źródłem żywności.

Klasyfikacje jezior

Jeziora klasyfikuje się według sposobu powstania niecki, lub też według cech hydrologicznych, fizycznych, chemicznych i biologicznych.
Jeziora mogą być odpływowe, przepływowe, bezodpływowe.
Rodzaje jezior ze względu na pochodzenie:

tektoniczne (ryftowe) - wypełniają zagłębienia pochodzenia tektonicznego np. Bajkał, Tanganika,
polodowcowe - wypełniają zagłębienia pozostawione przez lodowce

rynnowe - w rynnach polodowcowych, np. Gopło, Jeziorak,
morenowe - w zagłębieniach wśród wałów morenowych, np. Śniardwy, Mamry, charaktyzują się dużą powierzchnią, stosunkowo małą głębokością i urozmaiconą linią brzegową
wytopiskowe - z wytopienia bryły martwego lodu np. Sasek Mały,
cyrkowe - w cyrkach lodowcowych, np. Czarny Staw, Morskie Oko

wulkaniczne

kraterowe - w kraterach nieczynnych wulkanów,
zatamowane przez potoki lawy,
kalderowe - wypełniające kaldery nieczynnych wulkanów np. Albano k. Rzymu

przybrzeżne - wskutek odcięcia zatoki przez narastającą mierzeję, Łebsko, Gardno, Resko Przymorskie,
deltowe - wskutek nierównomiernej akumulacji w delcie rzeki, np. Druzno, Dąbie,
osuwiskowe - na skutek zatamowania biegu rzek przez osuwisko np. Sareskie (Tadżykistan), Duszatyńskie (Bieszczady),
krasowe - w zagłębieniach krasowych np.Ochrydzkie (Półwysep Bałkański).
starorzecza - wskutek odcięcia meandru rzeki np. Czerniakowskie w Warszawie, Druzno.
jezioro deflacyjne (eoliczne) - w wyniku wypełnienia utworzonego przez wiatr zagłębienia np. Teke (Kazachstan)

Rodzaje jezior ze względu na częstość cyrkulacji wody:

Nazwa	Cyrkulacja wody	Występowanie	Termika
amiktyczne	brak cyrkulacji	strefa polarna	zbiorniki przez cały rok pokryte warstwą lodu
monomiktyczne zimne	raz w roku pełna cyrkulacja	strefa polarna i obszary wysokogórskie	temperatura wody zawsze poniżej 4°C
dimiktyczne	dwa razy w roku	strefa umiarkowana	temperatura wody latem powyżej 4°C, zimą poniżej 4°C
monomiktyczne ciepłe	raz w roku	strefa równikowa i międzyzwrotnikowa	temperatura wody zawsze powyżej 4°C
oligomiktyczne	słaba (głównie górnych warstw)	strefa przyrównikowa	ciepła woda w całym przekroju zbiornika
polimiktyczne	częsta (nawet codzienna)	różne strefy - jeziora płytkie	prawie jednakowa temperatura w całym przekroju jeziora

Badaniem jezior zajmuje się dział hydrologii - limnologia.
Zobacz też:

reklama

Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.

Szukaj

Lista Kategorii
- Jeziora

Pobierz lub drukuj

Opublikował:
Slawojar[wiki]|
2005-06-15

Przykład jeziora w czeskim Adršpachu

Jezioro Bałchasz w Kazachstanie

Publikuj w:

'''Jezioro''' - naturalny śródlądowy [[zbiorniki wodny]], którego wystepowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia ([[misa jeziorna|misy jeziornej]]), w którym moga gromadzić się [[wody powierzchniowe]], oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek [[parowanie|parowania]] lub [[odpływ]]u. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z [[procesy geologiczne|procesami geologicznymi]]. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków [[klimat]]ycznych.

Największe i najgłębsze są jeziora pochodzenia [[tektonika|tektonicznego]]. Jest w nich zgomadzonych ponad 95% zasobów wód jeziornych. Wypełniają zagłebienie powstałe w wyniku [[ruchy tektoniczne|ruchów tektonicznych]]. Największym pod względem powierzchni i zasobów jest [[Morze Kaspijskie]]. Najniżej (około 400 m p.p.m.) położone jest lustro wody [[Morze Martwe|Morza Martwego]], najgłębiej - dno jeziora [[Bajkał]] (1620 m poniżej lustra wody i 1160 m p.p.m.). Jednym z najwyżej położonych duzych jezior jest [[Titicaca]] w [[Andy|Andach]] (3812 m n.p.m.). Najliczniejsze są [[jeziora polodowcowe]]. Wystepują zarówno w [[góry|górach]], np. w [[Tatry|Tatrach]], jak i na [[nizina]]ch, gdzie tworzą duże skupiska zwane [[pojezierze|pojezierzami]].

Jeziora są młodym elementem [[krajobraz]]u, tylko nieliczne głębokie jeziora siegają swym wiekiem [[trzeciorzęd]]u. W klimacie suchym wysychają, a w klimacie wilgotnym ulegają zasypywaniu i zarastaniu roślinnością wodną przekształcając się w [[bagno|bagna]].

Bagna i jeziora są naturalnymi zbiornikami wodnymi gromadzącymi wody wtedy, gdy jest ich nadmiar i oddającymi je w okresach bezopadowych. Regulują więc przepływ rzek i wyrównują go w czasie. Zapobiegają ponadto [[powódź|powodziom]] i nadmiernemu obniżeniu stanu wód w okresach [[susza|suszy]], co podnosi znaczenie rzek z nich wypływających. Duża powierzchnia wodna sprawia, że klimat pojezierzy jest wilgotniejszy niż na obszarach z nim sąsiadujących. Tworzą one swoiste [[ekosystem]]y z bogatą [[flora|florą]] i [[fauna|fauną]] wodną.

Jeziora mają również znaczenie gospodarcze - stanowią obszary rekreacyjno-sportowe, są wodnymi drogami komunikacyjnymi, łatwo dostepnym źródłem wody, np. dla przemysłu. Ich wody o bogatym życiu organicznym są źródłem żywności.

==Klasyfikacje jezior==
Jeziora klasyfikuje się według sposobu powstania [[niecka|niecki]], lub też według cech hydrologicznych, fizycznych, chemicznych i biologicznych.

Jeziora mogą być odpływowe, przepływowe, bezodpływowe.

'''Rodzaje jezior ze względu na pochodzenie:'''
* tektoniczne (ryftowe) - wypełniają zagłębienia pochodzenia [[tektonika|tektonicznego]] np. [[Bajkał]], [[Tanganika]],
* polodowcowe - wypełniają zagłębienia pozostawione przez [[lodowiec|lodowce]] 
** rynnowe - w [[rynna polodowcowa|rynnach polodowcowych]], np. [[Gopło]], [[Jeziorak]],
** morenowe - w zagłębieniach wśród wałów [[morena|morenowych]], np. [[Śniardwy]], [[Mamry]], charaktyzują się dużą powierzchnią, stosunkowo małą głębokością i urozmaiconą linią brzegową
** wytopiskowe - z wytopienia bryły [[martwy lód|martwego lodu]] np. Sasek Mały,
** cyrkowe - w [[cyrk lodowcowy|cyrkach (kotłach) lodowcowych]], np. [[Czarny Staw Polski|Czarny Staw]], [[Morskie Oko]]
* wulkaniczne
** kraterowe - w kraterach nieczynnych [[wulkan|wulkanów]],
** zatamowane przez potoki [[lawa|lawy]],
** kalderowe - wypełniające kaldery nieczynnych wulkanów np. [[Albano]] k. [[Rzym|Rzymu]]
* przybrzeżne - wskutek odcięcia [[zatoka|zatoki]] przez narastającą [[mierzeja|mierzeję]], [[Łebsko]], [[Gardno]], [[Resko Przymorskie]],
* deltowe - wskutek nierównomiernej [[akumulacja|akumulacji]] w [[delta rzeki|delcie rzeki]], np. [[Druzno]], [[Dąbie]],
* osuwiskowe - na skutek zatamowania biegu [[rzeka|rzek]]i przez [[osuwisko]] np. Sareskie (Tadżykistan), Duszatyńskie (Bieszczady),
* krasowe - w zagłębieniach [[kras|krasowych]] np.Ochrydzkie (Półwysep Bałkański).
* [[starorzecze|starorzecza]] - wskutek odcięcia [[meander (geografia)|meandru]] rzeki np. Czerniakowskie w Warszawie, Druzno.
* jezioro deflacyjne (eoliczne) - w wyniku wypełnienia utworzonego przez [[wiatr]] zagłębienia np. Teke (Kazachstan)

'''Rodzaje jezior ze względu na częstość cyrkulacji wody:'''
{| 
|- style="background:#ccccff"
|Nazwa||Cyrkulacja wody||Występowanie||Termika
|- style="background:#DDEEFF"
|amiktyczne|| brak cyrkulacji || strefa polarna || zbiorniki przez cały rok pokryte warstwą lodu
|- style="background:#DDEEFF"
|monomiktyczne zimne||raz w roku pełna cyrkulacja ||strefa polarna i obszary wysokogórskie||temperatura wody zawsze poniżej 4°C
|- style="background:#DDEEFF"
|dimiktyczne||dwa razy w roku||strefa umiarkowana||temperatura wody latem powyżej 4°C, zimą poniżej  4°C
|- style="background:#DDEEFF"
|monomiktyczne ciepłe||raz w roku||strefa równikowa i międzyzwrotnikowa|| temperatura wody zawsze powyżej 4°C
|- style="background:#DDEEFF"
|oligomiktyczne||słaba (głównie górnych warstw)||strefa przyrównikowa||ciepła woda w całym przekroju zbiornika
|- style="background:#DDEEFF"
|polimiktyczne||częsta (nawet codzienna)||różne strefy - jeziora płytkie||prawie jednakowa temperatura w całym przekroju jeziora
|}

Badaniem jezior zajmuje się dział [[hydrologia|hydrologii]] - [[limnologia]].

'''Zobacz też:'''
* [[przegląd zagadnień z zakresu geografii]]
* [[największe jeziora świata]]
* [[zbiornik retencyjny]], [[Staw (geografia)|staw]]
* [[największe polskie jeziora]], [[najgłębsze polskie jeziora]], [[Jezioro Śniardwy|Śniardwy]], [[Mamry]], [[Łebsko]], [[Jeziorak]], [[Gopło]], [[Miedwie]]

[[Kategoria:Jeziora]]

[[bg:Езеро]]
[[ca:Llac]]
[[da:Sø (geografi)]]
[[de:Binnenmeer & Binnensee]]
[[et:Järv]]
[[en:Lake]]
[[es:Lago]]
[[eo:Lago]]
[[fr:Lac]]
[[gl:Lago]]
[[io:Lago]]
[[id:Danau]]
[[it:Lago]]
[[he:אגם]]
[[nl:Meer]]
[[ja:湖]]
[[pt:Lago]]
[[ro:Lac]]
[[ru:Озеро]]
[[simple:Lake]]
[[sl:Jezero]]
[[fi:Järvi]]
[[uk:Озеро]]
[[zh:湖]]