Jerzy Borejsza, właśc. Beniamin Goldberg (ur. 14 lipca 1905 w Warszawie, zm. 19 stycznia 1952 w Warszawie), polski publicysta, działacz polityczny i kulturalny, wydawca; brat Józefa Różańskiego.
Od 1929 członek Komunistycznej Partii Polski, od 1944 PPR, następnie PZPR.

Rodzina

Przodkowie posługiwali się nazwiskami Goldberg i Borejsza, starając się w ten sposób chronić synów przed branką do carskiej armii - każdy z dwóch synów nosił inne nazwisko. W XIX w. żył Aron Goldber ożeniony z Fejgą, z którą miał pięcioro synów: Beniamina, Israela, Abrahama, Lejba i Menachema oraz córkę Sarę (zmarła w dzieciństwie).
Beniamin wyemigrował do USA, Israel i Abraham wyjechali do Warszawy, a Lejb - do Rosji, gdzie związał się z komunistami. Najmłodszy Menachem najpierw zamieszkał u starszych braci w Warszawie, a potem wyjechał do USA, gdzie jako żydowski literat o nazwisku Borejsza, zdobył uznanie krytyki.
Żona Abrahama Goldberga - Anna, urodziła troje dzieci: córkę Judytę (Jula) oraz synów: Beniamina (Nioma) i Józefa znanych później jako Jerzy Borejsza i Józef Różański.
W 1909 Goldbergowie rozeszli się - dwoje starszych dzieci zamieszkało z ojcem a Józef z matką (do 1914).
W 1914 r. bracia Goldbergowie rozpoczęli naukę w żydowskim gimnazjum "Chinuch", w którym nauczanie kończyło sie maturą hebrajską, a później polską. Naukę kończyli już niepodległej Polsce, ale maturę zdobył tylko młodszy brat Józef. Beniamin miesiąc przed maturą (1924 uciekł z domu i wyjechał do Niemiec. Został złapany na granicy z walizką pełną nielegalncyh gazetek, aresztowany i skazany na pół roku więzienia.

Działalność

Beniamin Goldberg w 1918 roku wstąpił w szeregi "Haszomer Hacair" ("Młodzi Skauci") - jedynej zarejestrowanej żydowskiej organizacji skautowej. Po dwóch latach wystąpił z organizacji. W 1924 zapisuje się do "Wolnego Harcerstwa" - lewicowego odłamu ZHP. Na III zjeździe "Wolnego Harcerstwa" był sekretarzem zjazdu, na którym przemianowano organizację w "Związek Pionierów". Na obrady wkroczyła policja, a ojciec Beniamina wysłał go do Francji "dla poratowania zdrowia".
We Francji brał udział ruchu anarchosyndykalistycznym. Później przebywał w Madrycie i Katalonii. Echa fascynacji i rozrachunku z anarchizmem znalazły się w książce opublikowanej w 1937 pod nazwiskiem Jerzy Borejsza pt. "Hiszpania 1873-1936".
Po powrocie do kraju w 1927 został powołany do Wojska Polskiego, po półtora roku ukończył służbę w stopniu starszego strzelca i wstąpił do Komunistycznej Partii Polski (KPP) zajmując się agitacją i propagandą, za co był z przerwami więziony w latach 1933-1935.
Publikował w legalnie ukazującej się prasie "Sygnałach", "Wiadomościach Literackich", "Czarno na białem". Kiedy w 1938 r. Prezydium Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej podjęło uchwałę o rozwiązaniu KPP, Borejsza zaangażował się w zakładanie Klubów Demokratycznych.
Po klęsce wrześniowej przedostał się do Lwowa zajętego przez ZSRR, gdzie był dyrektorem wydawnictwa "Ossolineum" oraz redaktorem polskich podręczników szkolnych. Od 1940 należał do Związku Pisarzy Radzieckich. W latach 1942-1943 walczył jako ochotnik w Armii Czerwonej. W 1943 współorganizował Związek Patriotów Polskich i I Dywizję Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. I Armii Wojska Polskiego dosłużył się stopnia majora. Publikował w piśmie ZPP "Nowe Widnokręgi" i redagował tygodnik "Wolna Polska" (1943-44).
Od 1944 należał do PPR, a od 1945 był posłem do Krajowej Rady Narodowej. Zorganizował i redagował naczelny organ PKWN, jakim była gazeta codzienna: "Rzeczpospolita". Założył w 1944 tygodnik "Odrodzenie", wokół którego udało mu się zgromadzić zdolnych debiutantów: Julię Hartwig, Annę Kamieńską, Jacka Bocheńskiego i Zygmunta Kałużyńskiego.
Utworzył Spółdzielnię Wydawniczą "Czytelnik", której był pierwszym prezesem w latach 1945-48. Z jego inicjatywy podjęto budowę Domu Słowa Polskiego. Od 1946 był wiceprzewodniczący Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum, a w latach 1950-1951 kuratorem tej placówki i pełnomocnikiem rządu do jej spraw.
Był inicjatorem i sekretarzem generalnym Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju, który odbył się we Wrocławiu 25-28.08.1948. W tym też roku został pozbawiony prezesury "Czytelnika". W latach 1948-1950 był redaktorem naczelnym tygodnika społeczno-literackiego "Odrodzenie", który przestał się ukazywać w 1950. Po połączeniu z "Kuźnicą" dał podstawę dla nowego pisma społeczno-literackiego "Nowa Kultura".
Borejsza pochowany jest w Alei Zasłużonych na warszawskich Powązkach.

Literatura

  • Barbara Fijałkowska, Borejsza i Różański. Przyczynek do dziejów stalinizmu w Polsce, Olsztyn 1995, (ISBN 83-85513-49-3)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.