Jan_Kazimierz -


Jan II Kazimierz (ur. 22 marca 1609 w Krakowie - zm. 16 grudnia 1672 w Nevers we Francji) - król Polski, z dynastii Wazów. Panował w latach 1648-1668. Syn króla polskiego Zygmunta III Wazy i Konstancji Habsburżanki, arcyksiężniczki austriackiej. Przyrodni brat Władysława IV.
Przed wstąpieniem na tron wiele podróżował. Brał także udział w wojnie trzydziestoletniej. W Rzymie wstąpił do zakonu jezuitów, został po pewnym czasie kardynałem. Zrzekł się urzędu i został zwolniony ze ślubów przez papieża, kiedy stał się kandydatem do tronu.
Po śmierci brata, króla Władysława IV, Jan Kazimierz obrany został królem Rzeczypospolitej w listopadzie 1648 r., po sześciu miesiącach trwającej elekcji. Koronował się w styczniu 1649 r., później poślubił wdowę po swym bracie, księżniczkę francuską Ludwikę Marię Gonzaga.
W okresie swego panowania, Jan II Kazimierz musiał się zmagać z trzema groźnymi wojnami. W latach 1648-1649 i 1651-1654 trwała wojna domowa w południowo-wschodniej części Rzeczypospolitej, zwana Powstaniem Chmielnickiego, w którym kozactwo i chłopstwo ukraińskie wystąpiło przeciwko panowaniu polskiej szlachty i walczyło z wojskami koronnymi. W latach 1655-1660 miała miejsce wojna szwedzko-polska, nazwana "Potopem szwedzkim", gdyż prawie cała Rzeczpospolita opanowana została wówczas przez wojska szwedzkie. Zaś w latach 1654-1667 z przerwą na "potop szwedzki", rozgrywała się wojna rosyjsko-polska.
Powstanie Chmielnickiego, po początkowych licznych klęskach, zakończyło się wielkim zwycięstwem Polaków w bitwie pod Beresteczkiem i porozumieniem pokojowym, zawartym w 1651 r. w Białej Cerkwi. Mimo to powstania kozackie tliły się nadal i nie było spokojnie na południowo-wschodnich kresach Rzeczypospolitej. W styczniu 1654 r. Chmielnicki, zaplątany w wojnę z Siedmiogrodem oraz dalsze walki z wojskami polskimi, i w sytuacji, gdy sprzymierzeni Tatarzy plądrowali także tereny Ukrainy – zawarł w Perejasławiu unię o połączeniu Ukrainy Zadnieprzańskiej z Rosją.
Ugoda z Chmielnickim była równoznaczna z zerwaniem przez Moskwę układu polanowskiego. Choć nie dotyczyła ona województw podolskiego, wołyńskiego i ruskiego, które nadal pozostawały przy Koronie. W maju z pomocą Chmielnickiemu ruszyły na Ukrainę wojska rosyjskie, wpierw uderzając na Księstwo Litewskie. Rozpoczęła się więc nowa wojna Rosji z Rzeczpospolitą. Armię rosyjską prowadził sam car Aleksy, docierając w ciągu lata do Berezyny i Dźwiny oraz zajmując Połock, Smoleńsk, Witebsk i Mohylew. Ofensywę rosyjską wstrzymała dopiero wielka epidemia grypy, która nawiedziła całe państwo moskiewskie.
Książę litewski Janusz Radziwiłł za swe klęski oskarżał Koronę, miał pretensje do króla Jana Kazimierza, chciał dla Litwy neutralności w wojnie Moskwy przeciwko Rzeczypospolitej. W nowej sytuacji doszło do przymierza polsko-tatarskiego. W dniu 29 stycznia 1655 r. rozegrała się bitwa pod Ochmatowem pomiędzy armią polsko-tatarską wojewody kijowskiego Stefana Czarnieckiego, a siłami kozacko-rosyjskimi, które wycofały się z pola walki, pozostawiając swe tabory. Tatarzy splądrowali wtedy i spalili dziesiątki miast i wsi Ukrainy, biorąc w jasyr dziesiątki tysięcy ludzi. Wiosną 1655 r. car wznowił działania wojenne, zdobył litewską stolicę Wilno i, po jej bezwzględnej pacyfikacji, ogłosił się dodatkowo Wielkim Księciem Litwy, Wołynia i Podola. Jednakże zaraz potem wojna zakończona została rozejmem w Niemieży wobec wystąpienia Szwecji przeciwko Rzeczypospolitej.
Najazd Szwedów na Rzeczpospolitą w 1655 r. nie spotkał się początkowo z większym oporem i wojska szwedzkie zalały w krótkim czasie prawie całe terytorium Korony i część Litwy ("Potop szwedzki"). Szale wojny zaczęły się przechylać na korzyść Polaków dopiero w 1657 r. Ostatecznie Szwedzi wyparci zostali z Rzeczpospolitej do maja 1660 r., gdy wojna zakończyła się zawarciem pokoju w Oliwie.
Na Ukrainie, po śmierci Chmielnickiego w 1657 r. zawarta została z hetmanem Iwanem Wykowskim i starszyzną kozacką ugoda hadziacka, która stanowiła Księstwo Ruskie w ramach Rzeczypospolitej i równała religię greckokatolicką z rzymskokatolicką. Potwierdzona przez sejm polsko-litewski w 1659 r., była to jakby unia trzech narodów. Nie została jednak zrealizowana, wobec kozackiego powstania ludowego i wznowienia wojny rosyjsko-polskiej w 1660 r. Zaprawione w bojach ze Szwedami wojska Stefana Czarnieckiego i hetmana Jerzego Lubomirskiego, wspierane przez ordę tatarską Mehmeda Gireja, wyparły Rosjan z terenów Rzeczypospolitej do linii Dniepru. Potem wojna prowadzona była ze zmiennym szczęściem, w latach 1663-1664 Jan II Kazimierz zorganizował nawet nową wyprawę moskiewską, lecz bez rezultatów.
Równocześnie w kraju rozgorzały spory, a od 1663 r. gorąca wojna domowa, o elekcję po Janie II Kazimierzu, który zapowiedział swą abdykację. Bardzo czynne było stronnictwo francuskie królowej Ludwiki Marii, finansowane przez króla Francji Ludwika XIV i preferujące francuskiego kandydata na tron polski. Przeciwko niemu, i w ogóle przeciwko zasadzie wyboru króla za życia panującego, zawiązał się rokosz hetmana Lubomirskiego. Wojna domowa trwała kilka lat i zakończyła się ugodą po krwawej bitwie pod Mątwami w 1666 r., przegranej przez wojska koronne.
W 1666 r. zdetronizowany też został przez Stambuł, przyjazny Polsce, chan krymski Mehmed Girej. Cesarstwo osmańskie szykowało się do zajęcia na swe lenno Ukrainy, w której do władzy doszedł sprzymierzony z Wielką Portą hetman Doroszenko. Sojusze się więc znów odwróciły. Kozacy sprzymierzeni ponownie z Tatarami rozbili wojska koronne, którymi po śmierci hetmana Stefana Czarnieckiego dowodził hetman Sebastian Machowski. W sytuacji nowego zagrożenia zawarty został z Rosją w 1667 r. pokój w Andruszowie. Kończył on 13-letnią wojnę polsko-rosyjską, licząc z przerwą na "potop szwedzki". Rzeczpospolita straciła w nim Smoleńsk i Zadnieprzańską Ukrainę z Kijowem, była wszak nadal wielkim krajem, liczącym 730 000 km² powierzchni.
Po pokoju andruszowskim Doroszenko poddał się sułtanowi, który wysłał przeciw Polsce Tatarów krymskich. Wojskami koronnymi dowodził pułkownik Jan Sobieski. Rozproszył on swe szczupłe oddziały i nękał czambuły tatarskie, sam z częścią wojska zamknął się w naturalnej twierdzy Podhajce, jaką Tatarzy oblegli, ponosząc duże straty w szturmach. Nieposłuszne Doroszence oddziały kozackie wtargnęły wtedy na Krym, co stało się przyczyną zawarcia przez Turków pokoju z Polakami.
Jan II Kazimierz zrzekł się korony 16 września 1668 r. i wyjechał do Francji, gdzie ponownie został jezuitą i zmarł po czterech latach. Po 80 latach panowania Wazów, Rzeczpospolita znajdowała się w opłakanym stanie. Wojny na płd.-wschodzie, w Inflantach, a zwłaszcza "potop szwedzki", który zalał prawie cały kraj, zrujnowały b. poważnie gospodarkę kraju. Ludność zmniejszyła się o ok.30 % i wynosiła 6-7 mln., większość gruntów leżała odłogiem, zmniejszyła się znacznie produkcja zbóż, tak że mimo kilkakrotnie mniejszego ich eksportu, niż na początku XVII w. - bywały lata głodu, gdy nie starczało zboża na potrzeby własne ludności. Nastąpiła powszechna pauperyzacja chłopstwa, ludności miast, zubożała szlachta, zmarniała „demokracja szlachecka”, rozpanoszyło się sobiepaństwo i anarchia. Utrzymała swój stan posiadania jedynie magnateria, która też sprawowała władzę, nie licząc się z interesem państwa i władzy królewskiej
Po abdykacji Jana II Kazimierza, sejm elekcyjny 19 czerwca 1669 r. wybrał na króla Michała Korybut Wiśniowieckiego (1669-1673).
Wywód przodków: {{Szablon:tree|ojciec_ojca=Jan III Waza |matka_ojca=Katarzyna Jagiellonka
córka Zygmunta I Starego |ojciec_matki=Arcyksiążę Karol Habsburg
syn cesarza Ferdynanda I |matka_matki=Maria Anna Bawarska |ojciec=Zygmunt III Waza |matka=Konstancja Austriaczka |osoba=Władysław IV Waza }}
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.