Język niemiecki

Język niemiecki jest bardzo zróżnicowany regionalnie, i niektóre dialekty - takie jak dialekt używany w "niemieckojęzycznej" części Szwajcarii (schweizerdeutsch albo schwyzerdütsch, po polsku zwany też językiem alemańskim) - są czasem klasyfikowane jako osobne języki. Najbliżej spokrewniony jest z językiem niderlandzkim.

Ortografia

Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego i składa się z 30 liter. Oprócz liter klasycznych zawiera także litery ä, ö i ü oraz ß (ligatura sz, tzw. eszet lub scharfes s). Przy braku odpowiednich czcionek mogą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä=ae, ö=oe, ü=ue, ß=ss).

A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S   T U Ü V W X Y Za ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z

Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia prawie wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii jęz. luksemburskiego).
W 1998 r. wprowadzono reformę niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zastąpieniu ß występującego po krótkiej samogłosce przez ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia stanie się bezwzględnie obowiązującą od 2005, choć jest konsekwentnie i celowo ignorowana przez większość wydawnictw prasowych. Już jest wymagana jej znajomość na egzaminach językowych.
Wygląd pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (inaczej Spitzschrift), a w latach 1935 - 1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.
Litera ß (scharfes S) jest jedynym znakiem, który występuje jedynie w postaci małej litery. Pochodzi ona z ligatury, czyli połączenia liter ſ (czyli „długiego s”) i z w piśmie ręcznym o nazwie Sütterlinschrift. Litera ta występuje wyłącznie w języku niemieckim. Warto odnotować, że litera ß nie występuje w szwajcarskiej odmianie języka niemieckiego.
W piśmie ręcznym większość młodszych Niemców i Austriaków mechanicznie stawia poprzeczną kreskę na literze z (tak jak czasem w polskim ż) - nawet pisząc w języku dla siebie obcym (np. angielskim lub polskim). Dzięki temu łatwo rozpoznać rękopis pisany przez osobę, dla której język niemiecki jest językiem ojczystym.

Fonetyka

Występuje dość duże zróżnicowanie wymowy - np. miękkie h na końcu wyrazóww niektórych dialektach wymawia się podobnie do polskiego ś, w innych do polskiego h.
W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:

ch - wymawiane zwykle jak polskie h
sch - wymawiane jak polskie sz
tsch - wymawiane jak polskie cz
eu i äu - wymiawiane jak polskie oj
ei - wymiawiane jak polskie aj

Wymowa r różni się od polskiego r. Wymowa z najczęściej jak polskie c. Wymowa samodzielnego s zazwyczaj jak polskie z.

Gramatyka

Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami - męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga.Są 4 przypadki - mianownik, dopełniacz, celownik i biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz.
Rzeczowniki przyjmują końcówki (doklejane, nie wymieniane jak w polskim) w niektórych przypadkach oraz może następować przegłos. Odmiana jest jednak uboga i do oznaczenia przypadku używa się raczej rodzajnika.
Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony.
Są dwa rodzaje rodzajników - określone i nieokreślone, oba odmienne w podobny sposób przez liczby, rodzaje i przypadki. Końcówki rodzajników mogą przyjmować też przymiotniki, zaimki dzierżawcze itd., ale tylko te stojące przez rzeczownikiem. W zdaniach typu "X jest Y", Y jest w formie bazowej.

Kategorie gramatyczne

Przypadki

Są cztery przypadki:

mianownik - analogicznie jak w języku polskim oraz w orzecznikach (analogicznie do łacińskiego nominativus duplex)
dopełniacz - używany głównie do wyrażania posiadania
celownik - używany dla dopełnienia dalszego oraz z większością przyimków
biernik - analogicznie jak w języku polskim, oraz z niektórymi przyimkami

Nominativ - MianownikGenitiv - DopełniaczDativ - CelownikAkkusativ - Biernik
Użyciem Celownika i Biernika w języku niemieckim rządzą dwa zaimki pytające:dla Celownika: wo? - gdzie?dla Biernika: Wohin? - dokąd?
RADA: Aby poprawnie użyć odpowiedniego przypadka należy najpierw zadać pytanie wohin?(dokąd?). Jeśli czasownik nie odpowiada na powyższe pytanie należy użyć Celownika, np.
Kładę ksiązkę na stół. ---> dokąd kładę książkę ? (nie tak jak w języku polskim gdzie kładę kiążkę !), więc po niemiecku powyższe zdanie brzmiało by: Ich lege das Buch auf den Tisch. (nie: dem Tisch !)

Osoby

Tak jak w większości języków indoeuropejskich są 3 osoby.
Jako form grzecznościowych używa się 3 osoby liczby mnogiej z przyimkiem Sie, który ma wielorakie znaczenie w języku polskim, m.in. Pan, Pani, Państwo.
Singular / liczba pojedyncza

ich - ja
du - ty
er - on
sie - ona
es - ono, to

Plular / liczba mnoga

wir - my
ihr - wy
sie - oni, one
Sie - Pan, Pani, Państwo

Rodzaje

Czasy

System czasów gramatycznych niemal w całości pokrywa się z językiem łacińskim.W języku niemieckim istnieje pięć czasów:

Präsens: czas teraźniejszy. Odpowiada polskiemu czasowi teraźniejszemu i łacińskiemu Praesens, może również wyrażać przyszłość (analogicznie do polskiego „Jutro idę do kina”).
Perfekt: czas przeszły (dokonany). Odpowiada łacińskiemu Perfectum, oraz angielskiemu present perfect. W odróżnieniu od języka łacińskiego, jest to czas złożony, jednak używa się tutaj dwóch czasowników posiłkowych (inaczej niż w angielskim, a podobnie jak we włoskim): haben (‘mieć’) oraz sein (‘być’).
Imperfekt (Präteritum): czas przeszły prosty, odpowiadający angielskim czasom past simple i past continuous.
Plusquamperfekt: czas zaprzeszły, używany znacznie częściej niż w polszczyźnie, choć pełniący analogiczną funkcję. Tworzony podobnie do Perfektu, przy czym czasowniki posiłkowe występują w formie przeszłej.
Futur I: czas przyszły, tworzony za pomocą czasownika posiłkowego werden (‘stawać się’) oraz bezokolicznika czasownika.
Futur II: Analogiczny do łac. Futurum secendum i ang. Future perfect. Jego użycie pod względem stylistycznym bardziej przypomina jednak pojawienie się w języku polskim czasu zaprzeszłego — obydwa stosowane są sporadycznie.

Stronę bierną tworzy się czasownikiem werden (stawać się), inaczej niż w języku polskim czy angielskim.

Części mowy

Rzeczownik

Rzeczowniki przyjmują końcówki (doklejane, nie wymieniane jak w polskim) w niektórych przypadkach oraz może następować przegłos. Odmiana jest jednak uboga i do oznaczenia przypadku używa się raczej rodzajnika. Każdy rzeczownik ma rodzaj, który w przeciwieństwie do języka polskiego w niewielkim stopniu wynika z końcówki.
Rzeczowniki pisze się zawsze z dużej litery.

Rodzaje

Niektóre bezokoliczniki mogą być używane jako rzeczowniki, np. Essen. Mają one zawsze rodzaj nijaki.
Wszystkie rzeczowniki zakończone na "-ung", "-schaft", "-keit", "-heit" są rodzaju żeńskiego.
Nazwy państw z kilkoma wyjątkami są rodzaju nijakiego i używa się ich bez rodzajnika. Wyjątki:

die Schweiz (rodzaj żeński)
die Ukraine (rodzaj żeński)
die Slowakei (rodzaj żeński)
die Türkei (rodzaj żeński)
der Irak (rodzaj męski)
die USA (liczba mnoga)
die Niederlande (liczba mnoga)

Formy żeńskiej rzeczowników używa się znacznie szerzej niż w języku polskim. Tworzy się ją za pomocą końcówki -in, np. Arzt, Ärztin - lekarz/lekarka. Takie formy (w przeciwieństwie do języka polskiego) nie mają odcienia mowy potocznej.
Nazwy narodowości męskie i żeńskie mają postać par dwóch rodzajów:

-er, -erin, np. Schweizer, Schweizerin
-e, -in, np. Pole, Polin

Zdrobnienia -chen (plus przegłos tematu) są zawsze rodzaju nijakiego, niezależnie od rodzaju podstawy (inaczej niż w języku polskim). Np. Mädchen (dziewczynka) jest rodzaju nijakiego (por. pol. dziewczę)

Odmiana

Odmiana przez przypadki jest dość uboga.W liczbie mnogiej w celowniku dochodzi -n (chyba że wyraz już się na nie kończy).W liczbie pojedynczej rodzaj żeński jest całkowicie nieodmienny, w rodzaju męskim (z wyjątkiem tzw. odmiany słabej) i nijakim występuje jedynie -(e)s w dopełniaczu. Dawniej występowało tu też -e w celowniku, obecnie zachowane tylko w pewnych wyrażeniach, np. zu Hause, zamiast zu Haus.
Męska odmiana słaba ma we wszystkich przypadkach poza mianownikiem liczby pojedynczej oraz w liczbie mnogiej końcówkę -en. Odmianę taką mają rzeczowniki zapożyczone zakończone na -ist (Tourist), -ent (Student) itd., rzeczowniki męskie zakończone na -e (np. Junge), imiesłowy użyte w funkcji rzeczownika oraz niektóre inne rzeczowniki (np. Mensch).
Liczba mnoga jest tworzona niezbyt regularnie.

Rodzajnik

Rodzajnik stoi przed rzeczownikiem jako pierwszy z wyrazów określających. Jeśli przed rzeczownikiem stoją jakieś inne wyrazy określające, znajdują się one za rodzajnikiem lub też zamiast niego (szczególnie zaimki dzierżawcze).Wszystkie wyrazy określające przyjmują też odpowiednie końcówki.
Używanie rodzajników jest ważne, gdyż fleksja rzeczowników niemieckich jest bardzo uboga, i bez nich często trudno jest zrozumieć w którym przypadku dany wyraz się znajduje.
Odmiana rodzajnika określonego:

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	der	das	die
Dopełniacz	des		der
Celownik	dem		der	den
Biernik	den	das	die

Rodzajnik nieokreślone nie występuje w liczbie mnogiej.

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski
Mianownik	ein		eine
Dopełniacz	eines		einer
Celownik	einem		einer
Biernik	einen	ein	eine

Zaimki dzierżawcze oraz kein odmieniają się według modelu:

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	mein		meine
Dopełniacz	meines		meiner
Celownik	meinem		meiner	meinen
Biernik	meinen	mein	meine

Przymiotnik

Przymiotnik stojący przed rzeczownikiem, którego nie poprzedza rodzajnik ani inny wyraz odmienny (dieser, kein, zaimek dzierżawczy itd.) odmienia się według modelu "mocnego":

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	kleiner	kleines	kleine
Dopełniacz	kleinen		kleiner
Celownik	kleinem		kleiner	kleinen
Biernik	kleinen	kleines	kleine

Od odmiany dieser różni się tylko w dopełniaczu rodzajów męskiego i nijakiego.
Po zaimku określonym oraz dieser występuje odmiana "słaba":

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	kleine		kleine	kleinen
Dopełniacz	kleinen
Celownik	kleinen
Biernik	kleinen	kleine		kleinen

Po rodzajniku nieokreślonym występuje odmiana "mieszana":

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski
Mianownik	kleiner	kleines	kleine
Dopełniacz	kleinen
Celownik	kleinen
Biernik	kleinen	kleines	kleine

Po zaimkach dzierżawczych oraz kein występuje w liczbie pojedynczej odmiana mieszana, w mnogiej zaś słaba.
Przymiotniki mają 3 stopnie:

równy - forma bazowa
wyższy - dodana końcówka -er
najwyższy - dodana końcówka -sten

W stopniu najwyższym przed przymiotnikiem występującym samodzielnie stoi am, przed stojącym przed rzeczownikiem stoi odpowiedni dla danego rzeczownika rodzajnik określony.
Wyjątki są nieliczne, ale często w stopniu wyższym i najwyższym dochodzi przegłos.
Porównania:

so ... wie ... - tak ... jak ...
als ... - od ...
je ... desto - czym ... tym ...

Przymiotniki pełnią też funkcje przysłówków.

Czasownik

Czasowniki odmieniają się przez osoby, liczby, czasy i strony.
Czasie teraźniejszy tworzy się z nielicznymi wyjątkami regularnie, końcówkami -e -st -t, -en -t -en, przy czym w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej może występować przegłos. Bezokolicznik również ma końcówkę -en, i z wyjątkiem sein (być) jest on zawsze równy pierwszej i trzeciej osobie liczby mnogiej.
Są dwa rodzaje czasowników - słabe i mocne, oraz niewielka grupa czasowników mieszanych. Odpowiadają one mniej więcej angielskim czasownikom regularnym i nieregularnym.
Czas przeszły niedokonany czasowników słabych tworzy się dodając do tematu -(e)te, oraz końcówki brak, -st, brak, -n, -t, -n.
Czas przeszły dokonany tworzy się za pomocą formy teraźniejszej haben, lub dla czasowników związanych z ruchem lub zmianą stanu sein, oraz z przesuniętym na koniec zdania imiesłowem przeszłym.
Imiesłów przeszły dla czasowników słabych tworzy się dodając -(e)t do tematu, oraz dla niektórych czasowników ge-. Dla czasowników rozdzielnie złożonych najpierw odmienia się temat, a dopiero potem dokleja przyrostek.ge- nie używa się dla:

czasowników nierozdzielnie złożonych
czasowników zapożyczonych na -ieren

Czasowniki rozdzielnie złożone, np. einkaufen (robić zakupy) składają się z przedrostka i czasownika. W formach odmiennych są one rozdzielane:

Ich kaufe ein - robie zakupy
Ich muss einkaufen - musze zrobić zakupy

Czasowniki mocne mają nieregularny czas przeszły niedokonany powstały przez wymianę samogłoski w temacie, bez doklejania -t, oraz imiesłów przeszły powstały przez wymianę samogłoski w temacie, doklejenie -en, oraz opcjonalnie ge- według tych samych zasad co dla czasowników słabych.

Czas teraźniejszy

	ich	du	er/sie/es	wir	ihr	sie
być - sein	bin	bist	ist	sind	seid	sind
mieć - haben	habe	hast	hat	haben	habt	haben
robić - machen	mache	machst	macht	machen	macht	machen
pracować - arbeiten	arbeite	arbeitest	arbeitet	arbeiten	arbeitet	arbeiten
widzieć - sehen	sehe	siehst	sieht	sehen	seht	sehen

Większość czasowników odmienia się regularnie według przedstawionego tu paradygmatu dla machen, przy czym czasowniki o temacie zakończonym na -t przyjmują dodatkowo -e-. W niektórych czasownikach w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej zachodzi przegłos. W tym wypadku trzecie osoba liczby pojedynczej i druga osoba liczby mnogiej nie są równe.
Najważniejsze czasowniki o nieregularnym czasie teraźniejszym to sein i haben, używane też jako czasowniki pomocnicze.

Czas przeszły niedokonany

Czasowniki pod względem odmiany w tym czasie, a także tworzenia form imiesłowu biernego (Partizip II) dzielą się na dwie duże grupy:

czasowniki słabe, o odmianie regularnej
czasowniki mocne, o odmianie nieregularnej

Czasowniki słabe do tematu mają doklejone -te, oraz końcówkę zależnie od osoby: brak, -st, brak, -(e)n, -(e)t, -(e)n. Główną różnicą w porównaniu do odmiany czasu teraźniejszego jest odmiana w liczbie pojedynczej trzeciej osoby tak samo jak pierwszej.
Na przykład machen (robić) odmienia się:

ich machte
du machtest
er machte
wir machten
ihr machtet
sie machten

Czasowniki mocne tworzą czas przeszły przez wymianę samogłoski w temacie, oraz takie same końcówki (z wyjątkiem dostawienia czy też nie -e-). Na przykład fahren (jechać):

ich fuhr
du fuhrst
er fuhr
wir fuhren
ihr fuhret
sie fuhren

Imiesłów czynny

Imiesłów czynny (Partizip I) jest używany w funkcji przymiotnikowej i przysłówkowej w znaczeniu podmiotu danej czynności, podobnie do angielskiej formy -ing.
Tworzony jest regularnie poprzez dodanie -d do bezokolicznika, i ewentualnie odpowiedniej końcówki odmiany przymiotnika.Np.:

machend - robiąc, od machen
sehend - widząc, od sehen
fahrend - jadąc, od fahren

Użycie przysłówkowe oznacza wykonywanie jakieś czynności w trakcie wykonywania innej, i jest często zastępowane zdaniem podrzędnym z indem, während lub innym przyimkiem. Np. Ich höre; das Radio essend (jedząc słucham radia)

Imiesłów bierny

Imiesłów bierny (Partizip II) jest używany do tworzenia strony biernej, oraz czasów dokonanych, podobnie jak odpowiedni imiesłów w języku angielskim.
Podobnie jak czas przeszły niedokonany, są 2 grupy czasowników:

czasowniki słabe, tworzące imiesłów bierny przez wymianę -en na -t
czasowniki mocne, zachowujące -en i w których ewentualnie dochodzi do wymiany samogłoski

Partizip II wymaga przedrostka nierozdzielnego zarówno od czasowników słabych jak i mocnych - czasowniki mające już jakiś przedrostek zachowują go, innym dochodzi przedrostek ge-, np. bekommen pozostaje bekommen, natomiast kommen zmienia się w gekommen (oba odmiany silnej), a słaby machen przechodzi w gemacht.
Niektóre czasowniki zapożyczone (wszystkie słabe) nie wymagają ge-. Dotyczy to np. wszystkich czasowników zakończonych na ieren, np. studieren (studiować) - studiert, nie *gestudiert.

Złożone wyrażenia czasownikowe

W języku niemieckim wiele form czasownikowych składa się z wielu wyrazów.W przeciwieństwie jednak do angielskiego, w którym stoją one wszystkie razem, w niemieckim miejsce orzeczenia zajmuje tylko sam czasownik główny z ewentualnym przedrostkiem stałym i odpowiednią końcówką osobową. Reszta wyrażenia przenosi się na koniec zdania - na samym końcu te bezpośrednio dotyczące czasownika, głębiej te dalsze.
Dla porównania:

Zdanie angielskie Podmiot Czasownik-1 Czasownik-2 Czasownik-3 Dopełnienie

Zdanie niemieckie Podmiot Czasownik-1 Dopełnienie Czasownik-3 Czasownik-2

Np. (zrobię to)

I (podmiot) will (czasownik główny) do (czasownik podrzędny) it (dopełnienie)

Ich (podmiot) werde (czasownik główny) das (dopełnienie) tun (czasownik podrzędny)

Częściami przenoszonymi też przedrostki rozdzielne. Np. dla einsteigen (wsiadać):

Ich steige ein - wsiadam

Czasowniki modalne

Czasowniki modalne służą do określania stosunku do danej czynności, i generalnie wymagają innego czasownika w bezokoliczniku. Są to:

dürfen - móc (w znaczeniu pozwolenia, may; ich darf — wolno mi)
können - potrafić (can)
mögen - lubić (like)
müssen - musieć (must)
sollen - mieć coś zrobić (should)
wollen - chcieć (want)

Ich czas teraźniejszy charakteryzuje się końcówkami typowymi dla czasu przeszłego prostego - z równymi formami pierwszej i trzeciej osoby liczby pojedynczej.
Na przykład können odmienia się według wzoru:

Liczba	Osoba	Präsens	Imperfekt
pojedyncza	1	kann	konnte
	2	kannst	konntest
	3	kann	konnte
mnoga	1	können	konnten
	2	könnt	konntet
	3	können	konnten

Pozostałe czasowniki modalne mają podobną odmianę.
Używa się ich razem z czasownikiem w bezokoliczniku:

Sie kann schwimmen - Ona umie pływać (she can swim)
Ich soll zu ihm gehen - Powinienem do niego pójść (I should go to him)

Przyimek

Przyimki stoją przed frazą rzeczownikową i rządzą jednym lub dwoma rodzajami.
Przyimki rządzące dwoma rodzajami mają w celowniku znaczenie statyczne a w bierniku dynamiczne, np.:

in dem Restaurant - w restauracji (celownik)
in das Restaurant - do restauracji (biernik)

Przyimki celownika i biernika

Niektóre przyimki mogą występować zarówno z celownikiem jak i z biernikiem.Forma biernika oznacza ruch, forma celownika spoczynek.
W języku polskim pytanie gdzie ma znaczenie zarówno statyczne (gdzie jesteś ?) jak i dynamiczne (gdzie idziesz ? = dokąd idziesz ?). W niemieckim wo (gdzie) ma znaczenie tylko statyczne; wohin (dokąd) i woher (skąd) mają oczywiście znaczenie tylko dynamiczne (analogicznie do polszczyzny). Jest to podobne do rosyjskiego где, куда, откуда
Przyimki tego typu, wraz z najbliższym polskim odpowiednikiem, to:

an - przy, odpowiada także polskiemu na

Das Bild hängt an der Wand - obraz wisi na (przy) ścianie.
Ich hänge das Bild an die Wand - wieszam obraz na ścianę

auf - na

auf dem Tisch - na stole
auf den Tisch - na stół

hinter - za
in - w
neben - obok
unter - pod
über - nad
vor - przed
zwischen - pomiędzy

Formy skrócone

Przyimki i rodzajniki mają również formy skrócone, np.

in dem -> im
in das -> ins
zu dem -> zum
zu der -> zur
an dem -> am
itd.

Szyk zdania

Język niemiecki nie mieści się w tradycyjnych podziałach szyków (SVO, SOV itd.), ponieważ stałe jest jedynie drugie miejsce, które musi być zajmowane przez frazę czasownikową.

Er trank gestern Bier.
Gestern trank er Bier.

Dla porównania w angielskim, który jest typowym SVO:

He drank beer yesterday.
Yesterday, he drank beer.

Oraz w polskim, który jest również ma cechy SVO:

On pił wczoraj piwo.
Wczoraj on pił piwo.

Pytania tworzy się przesuwając frazę czasownikową na początek zdania:

trank er gestern Bier? - czy on pił wczoraj piwo?

W przeciwieństwie do prawie wszystkich innych języków, w niemieckim fraza czasownikowa nie występuje razem, ale jest rozbita na część stojącą na drugim miejscu oraz część stojącą na końcu zdania.
Np. dla czasowników rozdzielnie złożonych:

Ich wache auf.
Ich wache um 8 Uhr auf.

Fraza czasownikowa czasownika aufwachen (budzić się), wache auf, jest rozdzielona.Czasowniki rozdzielnie złożone w innych czasach: (aufstehen - wstawać)

Ich stand um 8 Uhr auf. - Prateritum
Ich bin um 8 Uhr aufgestanden. - Perfekt
Ich war um 8 Uhr aufgestanden. - Plusquamperfekt
Ich werde um 8 Uhr aufstehen. - Futur I

Dla porównania:

I wake up.
I wake up at 8 o'clock.

Podobnie dla czasu przeszłego:

Ich habe getrunken.
Ich habe ein Bier getrunken.

Dla porównania:

I have drunk.
I have drunk a beer.

Oraz dla czasowników modalnych:

Ich möchte trinken.
Ich möchte etwas trinken.

Dla porównania:

I'd like to drink.
I'd like to drink something.

Zdania złożone

Są 3 szyki używane w zdaniach składowych:

szyk prosty
szyk przestawny
szyk zdania podrzędnego

Różne rodzaje spójników wymagają różnych szyków, jednak klasy spójników dla każdego z szyków są dość dobrze określone, i nie powinno sprawić większej trudności określenie do której grupy należy nowo poznany spójnik.

Szyk prosty

Takiego samego szyku jak w zdaniach prostych używa się po "spójnikach współrzędnych" takich jak:

aber (ale)
denn (ponieważ)
doch (jednak)
oder (albo)
sondern (ale)
und (i)

Np.: Ich trinke Bier und du trinkst Wein.

Szyk przestawny

Tzw. "spójniki wtórne" zachowują się gramatycznie jak przysłówki, i są częścią zdania składowego zajmując w nim pierwszą pozycję. Drugą musi więc zająć czasownik, a dopiero na trzecim miejscu znajduje się podmiot.
Należą do nich:

dann (potem, wówczas)
danach (nastęonie, potem)
deshalb (więc)
sonst (w przeciwnym razie)
später (później)
trotzdem (pomimo że)
wegen (z powodu)
zuerst (najpierw)

Np.: Ich habe Durst, deshalb trinke ich ein Bier.

Szyk zdania podrzędnego

"Spójniki zdania podrzędnego" wymuszają przesunięcie całego orzeczenia na koniec zdania.
Należą do nich:

als (gdy)
da (ponieważ)
dass (że)
ob (czy)
obwohl (chociaż)
weil (ponieważ)
wenn (gdy)

Np.: Ich trinke Bier, weil ich Durst habe.

Wpływ na inne języki

Wiele wpływów języka niemieckiego (w tym zapożyczeń) zawiera język polski.

Linki zewnętrzne

Materiały dla uczących się Niemieckiego (Abtei)
Audcje radiowe z transkrypcjami Deutschland Radio
Kursy języka niemieckiego Deutsche Welle
Gramatyka Niemiecka Nauka.pl
Niemiecka Wikipedia
Steinke Institut
Goethe-Institut
Słownik polsko-niemiecki (DeP)
Słownik polsko-niemiecki Onet
MultiSłownik De Agostini
Słownik języka niemieckiego Uniwersystet Lipski
Niemiecki słownik wyrazów obcych Langenscheidt
FAQ grupy usenetowej de.etc.sprache.deutsch dot. języka niemieckiego

reklama

Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.

Szukaj

Lista Kategorii
- Języki germańskie

Pobierz lub drukuj

Opublikował:
FrauM[wiki]|
2005-06-20

Publikuj w:

[[Image:GermanDialectAreas.png|right|thumb|600px|Dialekty języka niemieckiego]]
{{Język|
kolor=000099| barwa=ffffff|
nazwa oryginalna=Deutsch|
kraj, region1= [[Niemcy]], [[Austria]], [[Szwajcaria]] i inne|
liczba=120 milionów|
pozycja=9.|
rodzina=[[Języki indoeuropejskie]]<br>*[[Języki germańskie]]<br>**[[Języki zachodniogermańskie]]<br>***[[Język niemiecki]]|
rodzaj=[[alfabet łaciński|łaciński]]|
kraj, region2=[[Niemcy]], [[Austria]], [[Liechtenstein]], [[Szwajcaria]], [[Luksemburg (państwo)|Luksemburg]] oraz [[Belgia]], [[Dania]], [[Włochy]], jeden z urzędowych w [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]|
agencja=?|
iso1=de| iso2=deu/ger| sil=GER|
kod=de| przymiotnik=Niemiecka|
język=niemiecki|przymiotnik2=niemieckiego
}}
'''Język niemiecki''' jest bardzo zróżnicowany regionalnie, i niektóre dialekty - takie jak dialekt używany w "niemieckojęzycznej" części Szwajcarii (''schweizerdeutsch albo schwyzerdütsch'', po polsku zwany też językiem alemańskim) - są czasem klasyfikowane jako osobne języki. Najbliżej spokrewniony jest z [[język niderlandzki|językiem niderlandzkim]].

= Ortografia =
'''Alfabet niemiecki''' jest odmianą [[alfabet łaciński|alfabetu łacińskiego]] i składa się z 30 liter. Oprócz liter klasycznych zawiera także litery ''ä'', ''ö'' i ''ü'' oraz ''ß'' (ligatura ''sz'', tzw. ''eszet'' lub ''scharfes s''). Przy braku odpowiednich czcionek mogą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (''ä''=''ae'', ''ö''=''oe'', ''ü''=''ue'', ''ß''=''ss'').
<pre>A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S   T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z</pre>

Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia prawie wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii [[język luksemburski|jęz. luksemburskiego]]).

W [[1998]] r. wprowadzono reformę niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zastąpieniu ''ß'' występującego po krótkiej samogłosce przez ''ss'' oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ''ä'' zamiast ''e''. Nowa pisownia stanie się bezwzględnie obowiązującą od [[2005]], choć jest konsekwentnie i celowo ignorowana przez większość wydawnictw prasowych. Już jest wymagana jej znajomość na egzaminach językowych.

Wygląd pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do [[1925]] r. było to pismo zwane ''Kurrentschrift'' (inaczej ''Spitzschrift''), a w latach [[1935]] - [[1941]] ''Sütterlinschrift'' (inaczej ''Deutsche Schrift''). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.

Litera ''ß'' (scharfes S) jest jedynym znakiem, który występuje jedynie w postaci małej litery. Pochodzi ona z [[ligatura (pismo)|ligatury]], czyli połączenia liter ''ſ'' (czyli „długiego s”) i ''z'' w piśmie ręcznym o nazwie ''Sütterlinschrift''. Litera ta występuje wyłącznie w języku niemieckim. Warto odnotować, że litera ''ß'' nie występuje w szwajcarskiej odmianie języka niemieckiego.

W piśmie ręcznym większość młodszych Niemców i Austriaków mechanicznie stawia poprzeczną kreskę na literze ''z'' (tak jak czasem w polskim ''ż'') - nawet pisząc w języku dla siebie obcym (np. angielskim lub polskim). Dzięki temu łatwo rozpoznać rękopis pisany przez osobę, dla której język niemiecki jest językiem ojczystym.

= Fonetyka =

Występuje dość duże zróżnicowanie wymowy - np. miękkie ''h'' na końcu wyrazów
w niektórych dialektach wymawia się podobnie do polskiego ''ś'', w innych do polskiego ''h''.

W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:
* ''ch'' - wymawiane zwykle jak polskie ''h''
* ''sch'' - wymawiane jak polskie ''sz''
* ''tsch'' - wymawiane jak polskie ''cz''
* ''eu'' i ''äu'' - wymiawiane jak polskie ''oj''
* ''ei'' - wymiawiane jak polskie ''aj''

Wymowa ''r'' różni się od polskiego ''r''. Wymowa ''z'' najczęściej jak polskie ''c''. Wymowa samodzielnego ''s'' zazwyczaj jak polskie ''z''.

= Gramatyka =

Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony.

Są dwa rodzaje rodzajników - określone i nieokreślone, oba odmienne w podobny sposób przez liczby, rodzaje i przypadki. Końcówki rodzajników mogą przyjmować też przymiotniki, zaimki dzierżawcze itd., ale tylko te stojące przez rzeczownikiem. W zdaniach typu "X jest Y", Y jest w formie bazowej.

== Kategorie gramatyczne ==

=== [[Przypadek|Przypadki]] ===

Są cztery przypadki:
* [[mianownik (przypadek)|mianownik]] - analogicznie jak w języku polskim oraz w orzecznikach (analogicznie do łacińskiego nominativus duplex)
* [[dopełniacz (przypadek)|dopełniacz]] - używany głównie do wyrażania posiadania
* [[celownik (przypadek)|celownik]] - używany dla dopełnienia dalszego oraz z większością przyimków
* [[biernik]] - analogicznie jak w języku polskim, oraz z niektórymi przyimkami

Nominativ - Mianownik
Genitiv - Dopełniacz
Dativ - Celownik
Akkusativ - Biernik

Użyciem Celownika i Biernika w języku niemieckim rządzą dwa zaimki pytające:
dla Celownika: wo? - gdzie?
dla Biernika: Wohin? - dokąd?

RADA: Aby poprawnie użyć odpowiedniego przypadka należy najpierw zadać pytanie wohin?(dokąd?). Jeśli czasownik nie odpowiada na powyższe pytanie należy użyć Celownika, np.

Kładę ksiązkę na stół. ---> dokąd kładę książkę ? (nie tak jak w języku polskim gdzie kładę kiążkę !), więc po niemiecku powyższe zdanie brzmiało by: Ich lege das Buch auf den Tisch. (nie: dem Tisch !)

=== Osoby ===

Tak jak w większości języków indoeuropejskich są 3 osoby.

Jako form grzecznościowych używa się 3 osoby liczby mnogiej z przyimkiem ''Sie'', który ma wielorakie znaczenie w języku polskim, m.in. Pan, Pani, Państwo.

Singular / liczba pojedyncza
* ich - ja
* du - ty
* er - on
* sie - ona
* es - ono, to

Plular / liczba mnoga
* wir - my
* ihr - wy
* sie - oni, one
* Sie - Pan, Pani, Państwo

=== Rodzaje ===

=== Czasy ===

System czasów gramatycznych niemal w całości pokrywa się z [[język łaciński|językiem łacińskim]]. 
W języku niemieckim istnieje pięć czasów:

* '''Präsens''': czas teraźniejszy. Odpowiada polskiemu czasowi teraźniejszemu i łacińskiemu Praesens, może również wyrażać przyszłość (analogicznie do polskiego „Jutro idę do kina”).
* '''Perfekt''': czas przeszły (dokonany). Odpowiada łacińskiemu Perfectum, oraz angielskiemu ''present perfect''. W odróżnieniu od języka łacińskiego, jest to czas złożony, jednak używa się tutaj dwóch [[Czasownik posiłkowy|czasowników posiłkowych]] (inaczej niż w angielskim, a podobnie jak we włoskim): ''haben'' (‘mieć’) oraz ''sein'' (‘być’).
* '''Imperfekt''' (Präteritum): czas przeszły prosty, odpowiadający angielskim czasom ''past simple'' i ''past continuous''.
* '''Plusquamperfekt''': czas zaprzeszły, używany znacznie częściej niż w [[język polski|polszczyźnie]], choć pełniący analogiczną funkcję. Tworzony podobnie do Perfektu, przy czym czasowniki posiłkowe występują w formie przeszłej.
* '''Futur I''': czas przyszły, tworzony za pomocą czasownika posiłkowego ''werden'' (‘stawać się’) oraz bezokolicznika czasownika.
* '''Futur II''': Analogiczny do [[łacina|łac.]] ''Futurum secendum'' i ang. ''Future perfect''. Jego użycie pod względem stylistycznym bardziej przypomina jednak pojawienie się w języku polskim czasu zaprzeszłego — obydwa stosowane są sporadycznie.

[[Strona (gramatyka)|Stronę bierną]] tworzy się czasownikiem ''werden'' (''stawać się''), inaczej niż w języku polskim czy angielskim.

== Części mowy ==

=== Rzeczownik ===

Rzeczowniki pisze się zawsze z dużej litery.

==== Rodzaje ====

Niektóre bezokoliczniki mogą być używane jako rzeczowniki, np. ''Essen''. Mają one zawsze rodzaj nijaki.

Wszystkie rzeczowniki zakończone na "-ung", "-schaft", "-keit", "-heit" są rodzaju żeńskiego.

Nazwy państw z kilkoma wyjątkami są rodzaju nijakiego i używa się ich bez rodzajnika. Wyjątki:
* die Schweiz (rodzaj żeński)
* die Ukraine (rodzaj żeński)
* die Slowakei (rodzaj żeński)
* die Türkei (rodzaj żeński)
* der Irak (rodzaj męski)
* die USA (liczba mnoga)
* die Niederlande (liczba mnoga)

Formy żeńskiej rzeczowników używa się znacznie szerzej niż w języku polskim. Tworzy się ją za pomocą końcówki ''-in'', np. ''Arzt'', ''Ärztin'' - ''lekarz''/''lekarka''. Takie formy (w przeciwieństwie do języka polskiego) nie mają odcienia mowy potocznej.

Nazwy narodowości męskie i żeńskie mają postać par dwóch rodzajów:
* ''-er'', ''-erin'', np. ''Schweizer'', ''Schweizerin''
* ''-e'', ''-in'', np. ''Pole'', ''Polin''

Zdrobnienia ''-chen'' (plus przegłos tematu) są zawsze rodzaju nijakiego, niezależnie od rodzaju podstawy (inaczej niż w języku polskim). Np. ''Mädchen'' (''dziewczynka'') jest rodzaju nijakiego (por. pol. ''dziewczę'')

==== Odmiana ====

Odmiana przez przypadki jest dość uboga.
W liczbie mnogiej w celowniku dochodzi ''-n'' (chyba że wyraz już się na nie kończy).
W liczbie pojedynczej rodzaj żeński jest całkowicie nieodmienny, w rodzaju męskim (z wyjątkiem tzw. ''odmiany słabej'') i nijakim występuje jedynie ''-(e)s'' w dopełniaczu. Dawniej występowało tu też ''-e'' w celowniku, obecnie zachowane tylko w pewnych wyrażeniach, np. ''zu Hause'', zamiast ''zu Haus''.

Męska odmiana słaba ma we wszystkich przypadkach poza mianownikiem liczby pojedynczej oraz w liczbie mnogiej końcówkę ''-en''. Odmianę taką mają rzeczowniki zapożyczone zakończone na ''-ist'' (''Tourist''), ''-ent'' (''Student'') itd., rzeczowniki męskie zakończone na ''-e'' (np. ''Junge''), imiesłowy użyte w funkcji rzeczownika oraz niektóre inne rzeczowniki (np. ''Mensch'').

Liczba mnoga jest tworzona niezbyt regularnie.

=== Rodzajnik ===

Używanie rodzajników jest ważne, gdyż fleksja rzeczowników niemieckich jest bardzo uboga, i bez nich często trudno jest zrozumieć w którym przypadku dany wyraz się znajduje.

Odmiana rodzajnika określonego:

<table border=1>
<tr align=center><th><th>Rodzaj męski<th>Rodzaj nijaki<th>Rodzaj żenski<th>Liczba mnoga
<tr align=center><th>Mianownik  <td>d'''er'''   <td>d'''as''' <td colspan=2> d'''ie'''
<tr align=center><th>Dopełniacz <td colspan=2>d'''es''' <td colspan=2> d'''er'''
<tr align=center><th>Celownik   <td colspan=2>d'''em''' <td>d'''er'''   <td> d'''en'''
<tr align=center><th>Biernik    <td>d'''en'''   <td>d'''as''' <td colspan=2> d'''ie'''
</table>

Rodzajnik nieokreślone nie występuje w liczbie mnogiej.

<table border=1>
<tr align=center><th><th>Rodzaj męski<th>Rodzaj nijaki<th>Rodzaj żenski
<tr align=center><th>Mianownik  <td colspan=2>ein   <td>ein'''e'''
<tr align=center><th>Dopełniacz <td colspan=2>ein'''es''' <td>ein'''er'''
<tr align=center><th>Celownik   <td colspan=2>ein'''em''' <td>ein'''er'''
<tr align=center><th>Biernik    <td>ein'''en'''  <td>ein   <td>ein'''e'''
</table>

Zaimki dzierżawcze oraz ''kein'' odmieniają się według modelu:

<table border=1>
<tr align=center><th><th>Rodzaj męski<th>Rodzaj nijaki<th>Rodzaj żenski<th>Liczba mnoga
<tr align=center><th>Mianownik  <td colspan=2>mein   <td colspan=2>mein'''e'''
<tr align=center><th>Dopełniacz <td colspan=2>mein'''es''' <td colspan=2>mein'''er'''
<tr align=center><th>Celownik   <td colspan=2>mein'''em''' <td>mein'''er'''<td>mein'''en'''
<tr align=center><th>Biernik    <td>mein'''en'''  <td>mein   <td colspan=2>mein'''e'''
</table>

=== Przymiotnik ===

Przymiotnik stojący przed rzeczownikiem, którego nie poprzedza rodzajnik ani inny wyraz odmienny (''dieser'', ''kein'', zaimek dzierżawczy itd.) odmienia się według modelu "mocnego":
<table border=1>
<tr align=center><th><th>Rodzaj męski<th>Rodzaj nijaki<th>Rodzaj żenski<th>Liczba mnoga
<tr align=center><th>Mianownik  <td>klein'''er''' <td>klein'''es'''   <td colspan=2>klein'''e'''
<tr align=center><th>Dopełniacz <td colspan=2>klein'''en''' <td colspan=2>klein'''er'''
<tr align=center><th>Celownik   <td colspan=2>klein'''em''' <td>klein'''er'''<td>klein'''en'''
<tr align=center><th>Biernik    <td>klein'''en'''  <td>klein'''es'''   <td colspan=2>klein'''e'''
</table>

Od odmiany ''dieser'' różni się tylko w dopełniaczu rodzajów męskiego i nijakiego.

Po zaimku określonym oraz ''dieser'' występuje odmiana "słaba":
<table border=1>
<tr align=center><th><th>Rodzaj męski<th>Rodzaj nijaki<th>Rodzaj żenski<th>Liczba mnoga
<tr align=center><th>Mianownik  <td colspan=2>klein'''e'''   <td>klein'''e''' <td>klein'''en'''
<tr align=center><th>Dopełniacz <td colspan=4>klein'''en'''
<tr align=center><th>Celownik   <td colspan=4>klein'''en'''
<tr align=center><th>Biernik    <td>klein'''en'''  <td colspan=2>klein'''e'''   <td>klein'''en'''
</table>

Po rodzajniku nieokreślonym występuje odmiana "mieszana":
<table border=1>
<tr align=center><th><th>Rodzaj męski<th>Rodzaj nijaki<th>Rodzaj żenski
<tr align=center><th>Mianownik  <td>klein'''er'''  <td>klein'''es'''  <td>klein'''e''' 
<tr align=center><th>Dopełniacz <td colspan=3>klein'''en'''
<tr align=center><th>Celownik   <td colspan=3>klein'''en'''
<tr align=center><th>Biernik    <td>klein'''en'''  <td>klein'''es'''   <td>klein'''e'''
</table>

Po zaimkach dzierżawczych oraz ''kein'' występuje w liczbie pojedynczej odmiana mieszana, w mnogiej zaś słaba.

Przymiotniki mają 3 stopnie:
* równy - forma bazowa
* wyższy - dodana końcówka ''-er''
* najwyższy - dodana końcówka ''-sten''

W stopniu najwyższym przed przymiotnikiem występującym samodzielnie stoi ''am'', przed stojącym przed rzeczownikiem stoi odpowiedni dla danego rzeczownika rodzajnik określony.

Wyjątki są nieliczne, ale często w stopniu wyższym i najwyższym dochodzi przegłos.

Porównania:
* ''so'' ... ''wie'' ... - tak ... jak ...
* ''als'' ... - od ...
* ''je'' ... desto - czym ... tym ...

Przymiotniki pełnią też funkcje przysłówków.

=== Czasownik ===

Czasowniki odmieniają się przez osoby, liczby, czasy i strony.

Czasie teraźniejszy tworzy się z nielicznymi wyjątkami regularnie, końcówkami -e -st -t, -en -t -en, przy czym w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej może występować przegłos. Bezokolicznik również ma końcówkę -en, i z wyjątkiem ''sein'' (''być'') jest on zawsze równy pierwszej i trzeciej osobie liczby mnogiej.

Są dwa rodzaje czasowników - słabe i mocne, oraz niewielka grupa czasowników mieszanych. Odpowiadają one mniej więcej angielskim czasownikom regularnym i nieregularnym.

Czas przeszły niedokonany czasowników słabych tworzy się dodając do tematu ''-(e)te'', oraz końcówki ''brak'', ''-st'', ''brak'', ''-n'', ''-t'', ''-n''.

Czas przeszły dokonany tworzy się za pomocą formy teraźniejszej ''haben'', lub dla czasowników związanych z ruchem lub zmianą stanu ''sein'', oraz z przesuniętym na koniec zdania imiesłowem przeszłym.

Imiesłów przeszły dla czasowników słabych tworzy się dodając ''-(e)t'' do tematu, oraz dla niektórych czasowników ''ge-''. Dla czasowników rozdzielnie złożonych najpierw odmienia się temat, a dopiero potem dokleja przyrostek.
''ge-'' nie używa się dla:
* czasowników nierozdzielnie złożonych
* czasowników zapożyczonych na ''-ieren''

Czasowniki rozdzielnie złożone, np. ''einkaufen'' (robić zakupy) składają się z przedrostka i czasownika. W formach odmiennych są one rozdzielane:
* ''Ich kaufe ein'' - robie zakupy
* ''Ich muss einkaufen'' - musze zrobić zakupy

Czasowniki mocne mają nieregularny czas przeszły niedokonany powstały przez wymianę samogłoski w temacie, bez doklejania ''-t'', oraz imiesłów przeszły powstały przez wymianę samogłoski w temacie, doklejenie ''-en'', oraz opcjonalnie ''ge-'' według tych samych zasad co dla czasowników słabych.

==== Czas teraźniejszy ====
<table border=1>
<tr><th><th>ich<th>du<th>er/sie/es<th>wir<th>ihr<th>sie
<tr><th>być - ''sein''<td>bin<td>bist<td>ist<td>sind<td>seid<td>sind
<tr><th>mieć - ''haben''<td>habe<td>hast<td>hat<td>haben<td>habt<td>haben
<tr><th>robić - ''machen'' <td>mache<td>machst<td>macht<td>machen<td>macht<td>machen
<tr><th>pracować - ''arbeiten''<td>arbeite<td>arbeitest<td>arbeitet<td>arbeiten<td>arbeitet<td>arbeiten
<tr><th>widzieć - ''sehen''<td>sehe<td>siehst<td>sieht<td>sehen<td>seht<td>sehen
</table>

Większość czasowników odmienia się regularnie według przedstawionego tu paradygmatu dla ''machen'', przy czym czasowniki o temacie zakończonym na ''-t'' przyjmują dodatkowo ''-e-''. W niektórych czasownikach w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej zachodzi przegłos. W tym wypadku trzecie osoba liczby pojedynczej i druga osoba liczby mnogiej nie są równe.

Najważniejsze czasowniki o nieregularnym czasie teraźniejszym to ''sein'' i ''haben'', używane też jako [[czasownik pomocniczy|czasowniki pomocnicze]].

==== Czas przeszły niedokonany ====
Czasowniki pod względem odmiany w tym czasie, a także tworzenia form imiesłowu biernego (''Partizip II'') dzielą się na dwie duże grupy:
* czasowniki słabe, o odmianie regularnej
* czasowniki mocne, o odmianie nieregularnej

Czasowniki słabe do tematu mają doklejone ''-te'', oraz końcówkę zależnie od osoby: ''brak'', ''-st'', ''brak'', ''-(e)n'', ''-(e)t'', ''-(e)n''. Główną różnicą w porównaniu do odmiany czasu teraźniejszego jest odmiana w liczbie pojedynczej trzeciej osoby tak samo jak pierwszej.

Na przykład ''machen'' (''robić'') odmienia się:
* ''ich machte''
* ''du machtest''
* ''er machte''
* ''wir machten''
* ''ihr machtet''
* ''sie machten''

Czasowniki mocne tworzą czas przeszły przez wymianę samogłoski w temacie, oraz takie same końcówki (z wyjątkiem dostawienia czy też nie ''-e-''). Na przykład ''fahren'' (''jechać''):
* ''ich fuhr''
* ''du fuhrst''
* ''er fuhr''
* ''wir fuhren''
* ''ihr fuhret''
* ''sie fuhren''

==== Imiesłów czynny ====
Imiesłów czynny (''Partizip I'') jest używany w funkcji przymiotnikowej i przysłówkowej w znaczeniu podmiotu danej czynności, podobnie do angielskiej formy ''-ing''.

Tworzony jest regularnie poprzez dodanie ''-d'' do bezokolicznika, i ewentualnie odpowiedniej końcówki odmiany przymiotnika.
Np.:
* ''machend'' - robiąc, od ''machen''
* ''sehend'' - widząc, od ''sehen''
* ''fahrend'' - jadąc, od ''fahren''

Użycie przysłówkowe oznacza wykonywanie jakieś czynności w trakcie wykonywania innej, i jest często zastępowane zdaniem podrzędnym z ''indem'', ''während'' lub innym przyimkiem. Np. ''Ich höre; das Radio essend'' (''jedząc słucham radia'')

==== Imiesłów bierny ====
Imiesłów bierny (''Partizip II'') jest używany do tworzenia strony biernej, oraz czasów dokonanych, podobnie jak odpowiedni imiesłów w języku angielskim.

Podobnie jak czas przeszły niedokonany, są 2 grupy czasowników:
* czasowniki słabe, tworzące imiesłów bierny przez wymianę ''-en'' na ''-t''
* czasowniki mocne, zachowujące ''-en'' i w których ewentualnie dochodzi do wymiany samogłoski

''Partizip II'' wymaga przedrostka nierozdzielnego zarówno od czasowników słabych jak i mocnych - czasowniki mające już jakiś przedrostek zachowują go, innym dochodzi przedrostek ''ge-'', np. ''bekommen'' pozostaje ''bekommen'', natomiast ''kommen'' zmienia się w ''gekommen'' (oba odmiany silnej), a słaby ''machen'' przechodzi w ''gemacht''.

Niektóre czasowniki zapożyczone (wszystkie słabe) nie wymagają ''ge-''. Dotyczy to np. wszystkich czasowników zakończonych na ''ieren'', np. ''studieren'' (studiować) - ''studiert'', nie ''*gestudiert''.

==== Złożone wyrażenia czasownikowe ====

W języku niemieckim wiele form czasownikowych składa się z wielu wyrazów.
W przeciwieństwie jednak do angielskiego, w którym stoją one wszystkie razem, w niemieckim miejsce orzeczenia zajmuje tylko sam czasownik główny z ewentualnym przedrostkiem stałym i odpowiednią końcówką osobową. Reszta wyrażenia przenosi się na koniec zdania - na samym końcu te bezpośrednio dotyczące czasownika, głębiej te dalsze.

Dla porównania:
:Zdanie angielskie: ''Podmiot Czasownik-1 Czasownik-2 Czasownik-3 Dopełnienie''
:Zdanie niemieckie: ''Podmiot Czasownik-1 Dopełnienie Czasownik-3 Czasownik-2''

Np. (''zrobię to'')
:''I (podmiot) will (czasownik główny) do (czasownik podrzędny) it (dopełnienie)''
:''Ich (podmiot) werde (czasownik główny) das (dopełnienie) tun (czasownik podrzędny)''

Częściami przenoszonymi też przedrostki rozdzielne. Np. dla ''einsteigen'' (''wsiadać''):
* ''Ich steige ein'' - ''wsiadam''

==== Czasowniki modalne ====

Czasowniki modalne służą do określania stosunku do danej czynności, i generalnie wymagają innego czasownika w bezokoliczniku. Są to:
* ''dürfen'' - móc (w znaczeniu pozwolenia, ''may''; ''ich darf'' — wolno mi)
* ''können'' - potrafić (''can'')
* ''mögen'' - lubić (''like'')
* ''müssen'' - musieć (''must'')
* ''sollen'' - mieć coś zrobić (''should'')
* ''wollen'' - chcieć (''want'')

Ich czas teraźniejszy charakteryzuje się końcówkami typowymi dla czasu przeszłego prostego - z równymi formami pierwszej i trzeciej osoby liczby pojedynczej.

Na przykład ''können'' odmienia się według wzoru:
<table border=1>
<tr><th>Liczba<th>Osoba<th>''Präsens''<th>''Imperfekt''
<tr><th rowspan=3>pojedyncza<th>1<td>''kann''<td>''konnte''
<tr><th>2<td>''kannst''<td>''konntest''
<tr><th>3<td>''kann''<td>''konnte''
<tr><th rowspan=3>mnoga<th>1<td>''können''<td>''konnten''
<tr><th>2<td>''könnt''<td>''konntet''
<tr><th>3<td>''können''<td>''konnten''
</table>

Pozostałe czasowniki modalne mają podobną odmianę.

Używa się ich razem z czasownikiem w bezokoliczniku:
* ''Sie kann schwimmen'' - ''Ona umie pływać'' (''she can swim'')
* ''Ich soll zu ihm gehen'' - ''Powinienem do niego pójść'' (''I should go to him'')

=== Przyimek ===

Przyimki stoją przed frazą rzeczownikową i rządzą jednym lub dwoma rodzajami.

Przyimki rządzące dwoma rodzajami mają w celowniku znaczenie statyczne a w bierniku dynamiczne, np.:
* in dem Restaurant - w restauracji (celownik)
* in das Restaurant - do restauracji (biernik)

==== Przyimki celownika i biernika ====
Niektóre przyimki mogą występować zarówno z celownikiem jak i z biernikiem.
Forma biernika oznacza ruch, forma celownika spoczynek.

W języku polskim pytanie ''gdzie'' ma znaczenie zarówno statyczne (''gdzie jesteś ?'') jak i dynamiczne (''gdzie idziesz ?'' = ''dokąd idziesz ?''). W niemieckim ''wo'' (gdzie) ma znaczenie tylko statyczne; ''wohin'' (dokąd) i ''woher'' (skąd) mają oczywiście znaczenie tylko dynamiczne (analogicznie do polszczyzny). Jest to podobne do [[język rosyjski|rosyjskiego]] ''где'', ''куда'', ''откуда''

Przyimki tego typu, wraz z najbliższym polskim odpowiednikiem, to:
* an - ''przy'', odpowiada także polskiemu ''na''
** ''Das Bild hängt an der Wand'' - ''obraz wisi na (przy) ścianie.''
** ''Ich hänge das Bild an die Wand'' - ''wieszam obraz na ścianę''
* ''auf'' - ''na''
** ''auf dem Tisch'' - ''na stole''
** ''auf den Tisch'' - ''na stół ''
* ''hinter'' - ''za''
* ''in'' - ''w''
* ''neben'' - ''obok''
* ''unter'' - ''pod''
* ''über'' - ''nad''
* ''vor'' - ''przed''
* ''zwischen'' - ''pomiędzy''

==== Formy skrócone ====

Przyimki i rodzajniki mają również formy skrócone, np.
* ''in dem'' -> ''im''
* ''in das'' -> ''ins''
* ''zu dem'' -> ''zum''
* ''zu der'' -> ''zur''
* ''an dem'' -> ''am''
* itd.

== Szyk zdania ==
Język niemiecki nie mieści się w tradycyjnych podziałach szyków ([[SVO]], [[SOV]] itd.), ponieważ stałe jest jedynie drugie miejsce, które musi być zajmowane przez frazę czasownikową.

* Er trank gestern Bier.
* Gestern trank er Bier.

Dla porównania w angielskim, który jest typowym [[SVO]]:

* He drank beer yesterday.
* Yesterday, he drank beer.

Oraz w polskim, który jest również ma cechy [[SVO]]:

* On pił wczoraj piwo.
* Wczoraj on pił piwo.

Pytania tworzy się przesuwając frazę czasownikową na początek zdania:
* ''trank er gestern Bier?'' - ''czy on pił wczoraj piwo?''

Np. dla czasowników rozdzielnie złożonych:
* ''Ich wache auf.''
* ''Ich wache um 8 Uhr auf.''
Fraza czasownikowa czasownika ''aufwachen'' (budzić się), ''wache auf'', jest rozdzielona.
Czasowniki rozdzielnie złożone w innych czasach: (aufstehen - wstawać)
* ''Ich stand um 8 Uhr auf.'' - Prateritum
* ''Ich bin um 8 Uhr aufgestanden.'' - Perfekt
* ''Ich war um 8 Uhr aufgestanden.'' - Plusquamperfekt
* ''Ich werde um 8 Uhr aufstehen.'' - Futur I

Dla porównania:
* ''I wake up.''
* ''I wake up at 8 o'clock.''

Podobnie dla czasu przeszłego:
* ''Ich habe getrunken.''
* ''Ich habe ein Bier getrunken.''

Dla porównania:
* ''I have drunk.''
* ''I have drunk a beer.''

Oraz dla czasowników modalnych:
* ''Ich möchte trinken.''
* ''Ich möchte etwas trinken.''

Dla porównania:
* ''I'd like to drink.''
* ''I'd like to drink something.''

=== Zdania złożone ===

Są 3 szyki używane w zdaniach składowych:
* szyk prosty
* szyk przestawny
* szyk zdania podrzędnego

==== Szyk prosty ====

Takiego samego szyku jak w zdaniach prostych używa się po "spójnikach współrzędnych" takich jak: 
* ''aber'' (''ale'')
* ''denn'' (''ponieważ'')
* ''doch'' (''jednak'')
* ''oder'' (''albo'')
* ''sondern'' (''ale'')
* ''und'' (''i'')

Np.: ''Ich trinke Bier und du trinkst Wein.''

==== Szyk przestawny ====

Należą do nich:
* ''dann'' (''potem, wówczas'')
* ''danach'' (''nastęonie, potem'')
* ''deshalb'' (''więc'')
* ''sonst'' (''w przeciwnym razie'')
* ''später'' (''później'')
* ''trotzdem'' (''pomimo że'')
* ''wegen'' (''z powodu'')
* ''zuerst'' (''najpierw'')

Np.: ''Ich habe Durst, deshalb trinke ich ein Bier.''

==== Szyk zdania podrzędnego ====
"Spójniki zdania podrzędnego" wymuszają przesunięcie całego orzeczenia na koniec zdania.

Należą do nich:
* ''als'' (''gdy'')
* ''da'' (''ponieważ'')
* ''dass'' (''że'')
* ''ob'' (''czy'')
* ''obwohl'' (''chociaż'')
* ''weil'' (''ponieważ'')
* ''wenn'' (''gdy'')
Np.: ''Ich trinke Bier, weil ich Durst habe''.

= Wpływ na inne języki =

Wiele wpływów języka niemieckiego (w tym [[Zapożyczenia językowe|zapożyczeń]]) zawiera [[język polski]].

= Linki zewnętrzne =
* [http://abtei.thefreebizhost.com Materiały dla uczących się Niemieckiego (Abtei)]
* [http://www.dradio.de/aod/html/ Audcje radiowe z transkrypcjami] [[Deutschland Radio]]
* [http://www2.dw-world.de/polish/deutschkurs/ Kursy języka niemieckiego] [[Deutsche Welle]]
* [http://niemiecki.nauka.pl/index.php/id=index/dept=53/cath=0 Gramatyka Niemiecka] [[Nauka.pl]]
* [http://de.wikipedia.org/ Niemiecka Wikipedia]
* [http://www.steinke-institut.de Steinke Institut]
* [http://www.goethe.de Goethe-Institut]
* [http://www.dep.pl Słownik polsko-niemiecki (DeP)]
* [http://portalwiedzy.onet.pl/tlumacz.html?tr=nie-auto Słownik polsko-niemiecki] [[Onet]]
* [http://www.multislownik.pl/modules/multi/ MultiSłownik] [[De Agostini]]
* [http://wortschatz.informatik.uni-leipzig.de/ Słownik języka niemieckiego] [[Uniwersystet Lipski]]
* [http://www.langenscheidt.de/fremdwb/ Niemiecki słownik wyrazów obcych] [[Langenscheidt]]
* [http://faql.de  FAQ grupy usenetowej de.etc.sprache.deutsch dot. języka niemieckiego]

[[af:Duits]]
[[az:German_qrupu]]
[[da:Tysk sprog]]
[[de:Deutsche Sprache]]
[[et:Saksa keel]]
[[en:German language]]
[[es:Idioma alemán]]
[[eo:Germana lingvo]]
[[fr:Allemand]]
[[he:גרמנית]]
[[ja:ドイツ語]]
[[ko:게르만어]]
[[la:Lingua Germanica moderna (theotisca)]]
[[nl:Duits]]
[[no:Tysk språk]]
[[nds:Düütsch]]
[[pt:Língua alemã]]
[[ro:Limba germană]]
[[simple:German language]]
[[sl:Nemščina]]
[[sv:Germanska språk]]
[[tokipona:toki Tosi]]
[[zh-cn:德语]]
[[zh-tw:德語]]

[[Kategoria:Języki germańskie|Niemiecki]]