{{Język| kolor=0000ff| barwa=ffffff| nazwa oryginalna=Čeština| kraj, region1=Czechy, Słowacja i inne| liczba=12 milionów| pozycja=73.| rodzina=Języki indoeuropejskie
*Języki słowiańskie
**Języki zachodniosłowiańskie
***Język czeski| rodzaj=łaciński| kraj, region2=Czechy, jeden z urzędowych w Unii Europejskiej| agencja= Instytut Języka Czeskiego| iso1=cs| iso2=cze/ces| sil=CZC| kod=cs| przymiotnik=Czeska| język=Czeski| przymiotnik2=czeskiego| }}

Podstawowe wiadomości

Język czeski jest używany przez ok. 10 mln Czechów i Morawian, zamieszkujących Republikę Czeską, gdzie jest językiem urzędowym oraz kilkaset tysięcy osób (niektóre żródła mówią nawet o dwóch milionach) w innych krajach (Słowacja, Austria, Niemcy, Polska, Ukraina, USA).
Wyróżnia się 3 główne zespoły jego dialektów: czeskie właściwe, hanackie i laskie.
Język ten na tyle podobny do języka polskiego, że Polacy mogą się w prostych sprawach porozumieć z Czechami bez większych trudności.

Historia języka czeskiego

Czesko-słowacka podgrupa etniczno-językowa wyodrębniła się w wieku IX, kiedy to migracje Madziarów odcięły ją od Słowian południowych i spowodowała jej zwrócenie się w kierunku Słowian zachodnich.
Najstarsze zabytki języka czeskiego pochodzą z XII w. (kroniki Kosmasa). W XIII i XIV w. rozwija się religijne i świeckie piśmiennictwo w tym języku, wcześniej w użyciu był język staro-cerkiewno-słowiański, który był językiem piśmiennym państwa wielkomorawskiego. Od tego czasu następuje okres rozkwitu języka czeskiego, zwłaszcza dzięki działalności Jana Husa. W okresie od X do XVI w. język czeski wywarł znaczący wpływ na słownictwo i ortografię języka polskiego.
Od roku 1620, po przegranej z Habsburgami, następuje upadek języka, który staje się językiem chłopstwa, podczas gdy szlachta i mieszczaństwo posługuje się niemieckim.
Dopiero pod koniec XVIII w. budzi się na nowo czeska świadomość narodowa i potrzeba wskrzeszenia języka czeskiego. W XIX w. kształtuje się współczesny język literacki (spisovná čeština), do czego przyczynił się znany czeski lingwista Josef Jungmann. Do XVI-wiecznego słownictwa czeskiego, wprowadził on wiele wyrazów gwarowych oraz z innych języków słowiańskich, zwłaszcza polskiego.

Fonetyka i pisownia

Do głównych różnic w stosunku do języka polskiego należą:
  • zachowanie iloczasu samogłosek
  • zanik samogłosek nosowych
  • zgłoskotwórcze r i l
  • zachowanie rozróżnienia między dźwięcznym h a bezdźwięcznym ch.
  • użycie alfabetu husyckiego (daszki itd.)
  • polskie g przechodzi w h: główny to hlavní

Gramatyka

Generalnie podobna do polskiej. W szczególności zachowany jest system siedmiu przypadków rzeczownika, który w wielu językach słowiańskich przeszedł w system o mniejszej ilości przypadków. (np. w bułgarskim zostały tylko 2 - mianownik i wołacz).

Słownictwo

Również podobne do polskiego. Należy jednak pamiętać, że niektóre wyrazy polskie mogą mieć dla Czechów znaczenie wulgarne, np.: polskie szukać oznacza w sposób bardzo wulgarny czynność spółkowania.

Wpływ języka czeskiego na język polski oraz polskiego na czeski

W średniowieczu język czeski był dla polskiego jednym z głównych źródeł zapożyczeń językowych.
Wpływy czeszczyzny na polszczyznę dzielimy dwojako:
  • pośrednictwo w przyjmowaniu wyrazów łacińskich (szczególnie terminologii chrześcijańskiej, ze względu na wpływ tej religii po przyjęciu chrztu w 966 roku przez Mieszka I)
Przykładem są: kościół (czes. kostel z łac. castellum), opat (czes. opat z łac. abbate), poganin (czes. pohan z łac. paganus).
  • kształtowanie fonetyczne wyrazów staropolskich.
Wpływ ten widoczny jest choćby w nazwach niektórych miejscowości na Śląsku w zaniku samogłosek nosowych, np. Prudnik (zamiast *Prądnik) i Głubczyce' (zamiast *Gląbczyce).
Fonetyczne wpływy czeskiego to także przekształcenia takie jak: wiesiele (staropolski) - wesele (polski), sierce - serce, obywaciel - obywatel.
W renesansie wpływy czeskie na język polski znacznie osłabły, odtąd zapożyczenia z tego języka stały się o wiele rzadsze.
W okresie odradzania się tożsamości czeskiej, wielu czeskich historyków i językoznawców powoływało się na wspólnotę językową i korzystało z zasobów języka polskiego w tworzeniu literackich podstaw języka czeskiego (podobna sytuacja miała miejsce na obszarze dzisiejszej Słowacji).
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.