Insurekcja kościuszkowska - polskie powstanie narodowe przeciw Rosji w 1794 r. spowodowane II rozbiorem Polski i rządami Targowicy.
Pochodzenie zwrotu: Archaizm; słowo oznaczające dawniej powstanie od łac."insurectio", pochodzącego od "insurgere" czyli buntować się, powstawać przeciw komuś.
Powstanie rozpoczyna się 12 marca 1794, generał Antoni Madaliński odmawia poddania się redukcji I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej i wyrusza na jej czele z Ostrołęki w kierunku Krakowa.
Jednak za oficjalną datę rozpoczęcia insurekcji uznaje się 24 marca. Około godziny 10 na rynku krakowskim pojawia się Tadeusz Kościuszko. Odczytany zostaje akt powstania a następnie Kościuszko składa przysięgę:
Ja Tadeusz Kościuszko przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyje, lecz jedynie dla obrony całości granic, odzyskania samowolności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę. Tak mi dopomóż Bóg i niewinna Męka Syna Jego.
Akt powstania nadawał Kościuszce tytuł Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej i składał w jego ręce całkowitą władzę. Poważnym problemem stało się rozbudowanie szczupłych dotychczas wojsk powstańczych. Kościuszko wydał uniwersał, zgodnie z którym z każdych z 5 domów miał się stawić rekrut pieszy wyposażony w karabin, pikę lub siekierę. W przeciągu najbliższych dwóch tygodni miano też uzbroić ludność w wieku od 18 do 40 lat. Pobór do wojska przebiegał jednak z oporami i nie udało się na terenie województwa krakowskiego osiągnąć spodziewanej liczby 10 tysięcy żołnierzy. Były też ogromne trudności z uzbrojeniem. Dlatego też zaczęto formowanie nowych oddziałów uzbrojonych w piki i osadzone na sztorc kosy bojowe.
4 kwietnia 1794 pod Racławicami wojska powstańcze staczają wielką bitwę z wojskami rosyjskimi pod dowództwem generała majora Fiodora Denisowa. Bitwę wygrały oddziały powstańcze.
Bitwa pod Racławicami miała niewielkie znaczenie militarne, gdyż Kościuszko, mimo odniesionego zwycięstwa nie zdołał rozbić korpusu Denisowa i oczyścić Małopolski z wojska rosyjskiego. Duży rozgłos nadany wiktorii racławickiej miał natomiast poważne następstwa polityczne i moralne, prowadzące do rozszerzenia się powstania na inne regiony kraju, a przede wszystkim do wybuchu insurekcji w Warszawie i nabrania przez Polaków wiary w możliwość pomyślnego rozstrzygnięcia powstania.
7 maja 1794 w miejscowości Połaniec wydał uniwersał urządzający powinności gruntowe włościan i zapewniający dla nich skuteczną opiekę rządową, bezpieczeństwo własności i sprawiedliwość w komisjach porządkowych, zwany inaczej Uniwersałem połanieckim. Akt ten stanowił uwieńczenie wielu rozporządzeń i proklamacji wydanych przez Kościuszkę w sprawie chłopskiej od chwili rozpoczęcia powstania.
6 czerwca odbyła się bitwa pod Szczekocinami. Przeciwko Kościuszce stanęły zjednoczone siły rosyjsko-pruskie. Po zaciętych walkach Polacy przegrali z przeważającymi siłami, a Kościuszko został lekko ranny.
Od 13 lipca do 6 września trwa oblężenie Warszawy, 19 września Tadeusz Kościuszko walczy w Siedlcach.
9-10 października odbywa się koncentracja oddziałów powstańczych na Podzamczu, której finałem jest 10 października bitwa pod Maciejowicami, po przegraniu której Kościuszko dostaje się do niewoli i następnie zostaje uwięziony w twierdzy pietropawłowskiej w Petersburgu.
4 listopada wojska Suworowa i Fersena ruszają na Warszawę. Po zdobyciu szturmem Pragi dokonują rzezi ludności.
5 listopada kapitulują wojska broniące Warszawy.
16 listopada pod Radoszycami następuje ostateczne rozwiązanie oddziałów powstańczych.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.