I Zarząd Główny KGB - Pierwoje Gławnoje Uprawlenie (PGU), potoczne określenie radzieckiej służby wywiadu zagranicznego Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego KGB ZSRR.

Historia wywiadu Zagranicznego

Od samego początku wywiad zagraniczny odgrywał znaczną rolę w krztałtowaniu i prowadzeniu polityki zagranicznej przez ZSRR. W radzieckich służbach specjalnych wywiad zagraniczny utworzono (formalnie) w 1920 roku, wydział wywiadu zagranicznego Czekaznany był w okresie międzywojennym jako Inostrannyj Otdieł (INO). Po utworzeniu Głównego Zarządu Politycznego (GPU) przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych RFSRR, wywiad zagraniczny prowadził Wydział Zagraniczny GPU, a następnie od listopada 1923 do lipca 1934 roku Wydział Zagraniczny Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego OGPU. Po przekierowaniu OGPU w Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego NKWD, wywiadem zagranicznym zajmował się VII Departament a od lipca 1939 roku V Departament GUGB. Później podniesiono status wywiadu i w latach 1941 - 1947 nosił on nazwę Inostrannoje Uprawlenije (INU), ale posługiwano się również nazwą Pierwszy Zarząd. Od lutego do lipca 1941 wywiadem zajmował się I Zarząd Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR - NKGB ZSRR. Od lipca 1941 do kwietnia 1943 I Zarząd NKWD i po kwietniu 1943 ponownie I Zarząd NKGB, aż do 1946 roku, czyli do przemianowania komisariatów na ministerstwa. Od 1946 do 1947 roku prowadzeniem wywiadu zajeło się Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego MGB, dokładnie I Zarząd MGB.

W 1947 roku, na polecenie Józefa Stalina spod kontroli wywiadu wojskowego GRU, zabrano wywiad zagraniczny, to samo uczyniono w MGB, w ten sposób utworzono Komitet Informacji (KI), pod kierownictwem Wiaczesława Mołotowa, następnie Andrieja Wyszynskiego. W styczniu 1952 roku zagraniczny wywiad wojskowy przywrucono do GRU a cywilny ponownie do MGB jako I Zarząd MGB.
Po śmierci Józefa Stalina, w marcu 1953 roku, Ławrientij Beria dorząc do przejęcia całkowitej kontroli nad organami bezpieczeństwa wewnętrznego i wywiadu, zlikwidował Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (MGB), a dotychczasowe zadania MGB przyłączył do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (MVD), wywiad zagraniczny prowdził wtedy II Zarząd MVD.
W wyniku reorganizacji organów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR w 1954 roku powstał Komitet Bezpieczeństwa Państwowego KGB, na czele jako przewodniczącym byłym dowódcą kontrwywiadu wojskowego Smiersz Iwan Sierow|Iwanem Sierowem. Wówczas wywiadem zagranicznym aż do rozwiązania KGB czyli do 1991 roku, zajmował się I Zarząd Główny KGB.

Rezydentury

W początkowych latach istnienia Sowieckiej Rosji, Moskwa nie dysponowała wieloma misjami zagranicznymi, które mogły zapewnić oficjalny kamuflaż dla legalnej placówki wywiadu zwanej rezydenturą. Dlatego też INO polegało głównie na tzw. nielegałach. W miarę zakładania w zagranicznych stolicach sowieckich przedstawicielstw dyplomatycznych i handlowych tworzono w nich legalne rezydentury, pod kierownictwem rezydenta, którego tożsamość ujawniano oficjalnie jedynie ambasadorowi lub posłowi, jeżeli przedstawicielstwo nie miało rangi ambasady. Jeśli w danym kraju działało kilku nielegałów, grupowali się czasami w nielegalną rezydenturę, działając bez osłony immunitetu dyplomatycznego lub oficjalnego przykrycia i kierowali meldunki bezpośrednio do centrali w Moskwie.

Organizacja I Zarządu Głównego KGB

  • Kierownik
  • Zastępcy
  • Sekretariat
  • Komitet partyjny
  • Instytut wywiadowczy
    • Administracja
    • Biblioteka operacyjna
    • Sekcja poczty dyplomatycznej
    • Personel
    • Kurierzy
    • Finanse
    • Pomocnicze jednostki administracyjne i operacyjne
ZARZĄDY I SŁUŻBY -
  • Zarząd R - Planowanie operacyjne i analizy
  • Zarząd K - Kontrwywiad
  • Zarząd S - Nielegalni (agenci - tzw. nielegały)
  • Zarząd OT - Wsparcie operacyjne i techniczne
  • Zarząd I - komputery
  • Zarząd T - Działania aktywne
  • Zarząd RT - Operacje wewnątrz ZSRR
  • Zarząd Informacji wywiadowczej - Analiza i ocena danych
  • Służba A - Dezinformacja i tajne akcje
  • Służba R - Łączność radiowa
  • Służba A VIII Zarządu Głównego - Sekcja kodów
WYDZIAŁY
  1. USA, Kanada
  2. Ameryka Łacińska
  3. Wielka Brytania, Australia, Nowa Zelandia, Skandynawia
  4. NRD, RFN, Austria
  5. Beneluks, Francja, Hiszpania, Portugalia, Szwajcaria, Grecja, Włochy, Jugosławia, Albania, Rumunia
  6. Chiny, Wietnam, Laos, Kambodża, Korea Północna
  7. Tajlandia, Indonezja, Japonia, Malezja, Singapur Filipiny
  8. Afganistan, Iran, Jordania, Izrael, Turcja
  9. Afryka (anglojęzyczna)
  10. Afryka (francuskojęzyczna)
  11. Łączność z krajami socjalistycznymi
  12. Dokumentacja i archiwa
  13. Nadsłuch i łamanie szyfrów zachodnich
  14. Indie, Sri Lanka, Pakistan, Nepal, Bangladesz, Birma
  15. Kraje arabskie i Egipt
  16. Emigranci
  17. Łączność z krajami rozwijającymi się
Przed reorganizacją w 1967 roku Wydziały 12, 13, 14 nie istniały, były wydziałami 17, 18, 19

Naczelnicy wywiadu zagranicznego w latach 1920 - 1991

Jakow Dawtian 1920 - 1921 Czeka
Solomon Mogilewski 1921 - Czeka
Michaił Trilisser 1921 - 1930 Czeka/GPU/OGPU
Artur Artuzow 1930 - 1936 OGPU/NKWD
Abram Słucki 1936 - 1938 NKWD
Zeleman Pasow 1938 NKWD
Siergiej Szpigelglas 1938 NKWD
Władimir Diekanozow 1938 - 1939 NKWD
Paweł Fitin 1939 - 1946 NKWD/NKGB/NKWD/MGB
Piotr Kubatkin 1946 (VI-IX) MGB
Piotr Fiodotow 1946 - 1949 Komitiet Informacyi
Siergiej Sawczenko 1949 - 1951 Komitiet Informacyi
Jewgienij Pitowranow 1952 - 1953 MGB
Wasilij Riasnoj 1953 (III-IV) MGB
Aleksandr Paniuszkin 1953 - 1955 MGB/KGB
Aleksandr Sacharowski 1956 - 1971 KGB
Fiodor Mortin 1971 - 1974 KGB
Władimir Kriuczkow 1974 - 1988 KGB
Leonid Szebraszyn 1988 - 1991 KGB

Organizacja rezydentury KGB

  • Rezydent
  • Personel techniczny
  • Personel operacyjny
  • Pion:(PR) - Wywiad polityczny, gospodarczy, wojskowo-strategiczny, środki aktywne
    • Redakcja raportów
  • Pion:(KR) - Kontrwywiad i bezpieczeństwo
    • Oficer bezpieczeństwa (9-obiektowy) ambasady
  • Pion:(X) - Wywiad naukowo-techniczny
  • Pion:(N) - Wsparcie nielegałów
  • Pion:(EM) - Rozpoznanie emigracji
  • Pion:(SK) - Kolonia sowiecka
  • (rezerwiści specjalni)
  • Kierowca operacyjny
  • Oficer operacyjnego wsparcia technicznego
    • (IMPULS) - Stacja nadsłuchu i radiowywiadu
  • Oficer pionu (RP) radiowywiadu
  • Pion:(I) - Komputery
  • Szyfrant radiooperator
  • Sekretarka maszynistka
  • Księgowy
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.