Trzecia Rzeczpospolita to nieformalne określenie państwa polskiego po przemianach ustrojowych, jakie zaszły po 1989 roku.

Powstanie

Zazwyczaj przyjmuje się, że przegłosowanie przez Sejm kontraktowy przywrócenie nazwy Rzeczpospolita Polska i godła w postaci orła w koronie zapoczątkowało symbolicznie w 1990 powstanie tak zwanej III Rzeczypospolitej. Według innych opinii za początek III Rzeczypospolitej uznaje się zakończenie obrad Okrągłego Stołu, lub powołanie rządu Tadeusza Mazowieckiego.

Wybory prezydenckie 1990

Pierwsze w pełni wolne wybory prezydenckie miały miejsce w listopadzie 1990. Były one wynikiem popularności koncepcji prezydentury sprawowanej z woli narodu, czyli pochodzącej z wyborów powszechnych.
Kandydatami do fotela prezydenckiego byli: Roman Bartoszcze, Włodzimierz Cimoszewicz, Tadeusz Mazowiecki, Leszek Moczulski, Stanisław Tymiński i Lech Wałęsa. Pozornie, dwoma najbardziej liczącymi się kandydatami byli przedstawiciele obozu solidarnościowego Lech Wałęsa i urzędujący premier Tadeusz Mazowiecki. Tadeusz Mazowiecki odpadł jednak w I turze, a do drugiej nieoczekiwanie dostali się Lech Wałęsa i "czarny koń" tych wyborów Stanisław Tymiński, który został pokonany przez przywódcę "Solidarności".
Po zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na Prezydenta RP Ryszard Kaczorowski, ostatni prezydent na wychodźstwie, przekazał mu oficjalnie insygnia władzy prezydenta II RP, co dla wielu było symbolem ciągłości trwania Rzeczypospolitej i zakończeniem okresu braku systemu demokratycznego w Polsce.

Wybory parlamentarne 1991

Pierwsze po drugiej wojnie światowej w pełni wolne wybory parlamentarne w Polsce odbyły się 27 października 1991. Przy stosunkowo niskiej frekwencji wyborczej (43%) na około 100 ugrupowań uczestniczących w wyborach mandaty poselskie uzyskali reprezentanci 29 z nich. Zwycięstwo osiągnęła postsolidarnościowa Unia Demokratyczna uzyskując 12,31% głosów (62 mandaty poselskie i 21 senatorskich). Kolejne miejsca w pierwszej dziesiątce zajęły: Sojusz Lewicy Demokratycznej z 11,98% głosów (60 mandatów poselskich i 4 senatorskie), Wyborcza Akcja Katolicka z 8,73 % głosów (49 posłów i 9 senatorów), Polskie Stronnictwo Ludowe - Sojusz Programowy z 8,67 % głosów (48 posłów i 8 senatorów), Konfederacja Polski Niepodległej z 7,5% głosów (46 posłów i 4 senatorów), Porozumienie Obywatelskie Centrum z 8,71 % głosów (44 posłów i 9 senatorów), Kongres Liberalno-Demokratyczny z 7,48% (37 posłów i 6 senatorów), Porozumienie Ludowe z 5,46% głosów (28 posłów i 7 senatorów), NSZZ "Solidarność" z 5,05% głosów (27 posłów i 11 senatorów) i, ku zaskoczeniu wielu obserwatorów, Polska Partia Przyjaciół Piwa z 3,27% głosów i 16 posłami. Tak duże rozproszenie mandatów spowodowało kłopoty z utworzeniem stabilnej większości parlamentarnej i rządu. Po dwóch miesiącach konsultacji został utworzony rząd koalicyjny z Janem Olszewskim (PC) jako premierem. Marszałkiem Sejmu został Wiesław Chrzanowski (ZChN), a Senatu August Chełkowski (NSZZ "Solidarność"). Wybory te zakończyły proces formowania się demokratycznych władz w Polsce. Wskazały równocześnie na rosnącą siłę ugrupowań postkomunistycznych: SLD i PSL.

Mała Konstytucja 1992

Zmiany polityczne i ustrojowe, które zaszły w Polsce po 1989 wymagały uchwalenia nowej konstytucji. Nie zrealizowano tego w latach 1989 - 1991 ze względu na to, że większość ugrupowań wywodzących się z Solidarności uważała, że konstytucja powinna być przegłosowana przez w pełni demokratycznie wybrany parlamet, którym Sejm Kontraktowy z całą pewnością nie był. Dopiero Sejm kadencji 1991-1993 utworzył Komisję Konstytucyjną i podjął działania zmierzające do rozwiązania tego problemu. Jednak udało mu się tylko uchwalić Małą Konstytucję - Ustawę konstytucyjną z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym. Na jej mocy zostały uchylone przepisy Konstytucji PRL z 1952 roku dotyczące ustroju socjalistycznego i wprowadzone nowe, stanowiące podstawę ustroju politycznego i gospodarki rynkowej. Stanowiła ona, że "organami Państwa w zakresie władzy ustawodawczej są Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie władzy wykonawczej - Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, w zakresie władzy sądowniczej - niezawisłe sądy".
Wcześniejsze rozwiązanie parlamentu (1993) przez prezydenta Lecha Wałęsę uniemożliwiło zakończenie prac nad nową konstytucją i spowodowało przełożenie tego zadania na nowy parlament.

Wybory parlamentarne 1992

Kolejne w III RP wybory parlamentarne odbyły się 19 września 1993 w oparciu o nową ordynację ustalającą progi wyborcze dla partii politycznych (5%) i koalicji (8%). Przy 53% frekwencji w parlamencie znaleźli się przedstawiciele sześciu ugrupowań politycznych i mniejszości niemieckiej (nie obowiązywał ich próg wyborczy). Były to w kolejności: SLD z 20,41% głosów (171 posłów i 37 senatorów), PSL z 15,40% głosów (132 posłów i 36 senatorów), Unia Demokratyczna (Unia Wolności) z 10,49% głosów (74 posłów i 3 senatorów), Unia Pracy z 7,28% głosów (41 posłów), KPN z 5,77% głosów (22 posłów) Bezpartyjny Blok Wspierania Reform z 5,42% głosów (16 posłów i 2 senatorów) i Mniejszość Niemiecka z 4 posłami. Wyniki wyborów były sukcesem ugrupowań postkomunistycznych, które zawarły umowę koalicyjną i powołały rząd z Waldemarem Pawlakiem (PSL) jako premierem. Rząd ten utrzymał się do lutego 1995 r. i został zastąpiony przez rząd Józefa Oleksego (SLD), a następnie Włodzimierza Cimoszewicza (SLD). Marszałkiem Sejmu został Józef Oleksy (SLD) zastąpiony później przez Józefa Zycha (PSL), a marszałkiem Senatu Adam Struzik (PSL).

Wybory prezydenckie 1995

Do wyborów prezydenckich w 1995 zgłoszono 17 kandydatur. Był to bardzo szeroki wachlarz kandydatów, m.in. Aleksander Kwaśniewski, Waldemar Pawlak, Lech Wałęsa, Jacek Kuroń, Jan Olszewski, Lech Kaczyński, Hanna Gronkiewicz-Waltz, Tadeusz Zieliński, Adam Strzembosz, Leszek Moczulski, w wyborach startował także monarchista (Leszek Wierzchowski), artysta kabaretowy (Jan Pietrzak) i Stanisław Tymiński. Wybory odbyły się 5 listopada 1995 i do drugiej tury przeszli Aleksander Kwaśniewski (35,11%) i Lech Wałęsa (33,11%).
Zwyciężył Kwaśniewski (51,72%), któremu w dużym stopniu pomogły dwie debaty telewizyjne i hasło "Wspólna Polska" rozumiane jako kraj normalności i bez podziałów politycznych.

Konstytucja 1997

Zgromadzenie Narodowe II Kadencji uchwaliło 2 kwietnia 1997 Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, nad którą pracowano od 1989 r. W jej świetle ustrój polityczny RP opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej (Sejm i Senat), władzy wykonawczej (Prezydent RP i Rada Ministrów) i władzy sądowniczej (sądy i trybunały). Podstawą ustroju gospodarczego jest gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej i własności prywatnej. 25 maja 1997 w referendum konstytucyjnym Polacy wyrazili zgodę na wejście w życie konstytucji - za głosowało 53,75 % (frenkfencja 42 %).

Wybory parlamentarne 1997

Wybory parlamentarne z 21 września 1997 zakończyły się sukcesem Akcji Wyborczej Solidarność, która zdobyła 33,83% głosów (201 posłów i 51 senatorów). Kolejne ugrupowania, które znalazły się w parlamencie to: SLD z 27,13% głosów (164 posłów i 28 senatorów), UW z 13,37% głosów (60 posłów i 8 senatorów), PSL z 7,31% głosów (27 posłów i 3 senatorów), Ruch Odbudowy Polski z 5,56% głosów (6 posłów i 5 senatorów), Mniejszość Niemiecka 2 mandaty poselskie, a kandydaci niezależni 5 mandatów senatorskich. Zwycięstwo Akcji Wyborczej Solidarność, która uzyskała 1/3 głosów potwierdza zdobycie nowej wiedzy o demokracji przez społeczeństwo polskie. Głosowało ono na duże ugrupowania polityczne, a odrzuciło niewielkie efemerydy nie dające nadziei na polepszenie sytuacji politycznej i gospodarczej. Akcja Wyborcza utworzyła rząd wraz z Unią Wolności. Na jego czele stanął Jerzy Buzek. W późniejszym czasie UW wycofała się z koalicji.

Wstąpienie Polski do NATO

12 marca 1999 roku po wielu latach starań i zabiegów dyplomatycznych Polska została przyjęta do NATO.

Wybory prezydenckie 2000

W 2000 Aleksander Kwaśniewski ponownie wygrał wybory prezydenckie.

Wybory parlamentarne 2001

W wyborach parlamentarnych z 23 września 2001 wygrała koalicja SLD/UP uzyskując 41% głosów. Do parlamentu weszły ponadto Platforma Obywatelska 12,7%, Samoobrona 10,2 % Prawo i Sprawiedliwość 9,5%, Liga Polskich Rodzin 7,9 %, Polskie Stronnictwo Ludowe 9%. Klęskę poniosły AWS (5.6%) i Unia Wolności (3.2%), które nie dostały się do parlamentu. Porażka ugrupowań sprawujących władzę spowodowana była nieudolnym wprowadzaniem 4 reform: służby zdrowia, edukacji, podziału terytorialnego oraz ubezpieczeń społecznych. SLD/UP i PSL utworzyły rząd, na czele którego stanął Leszek Miller. W późniejszym czasie PSL wycofał się z koalicji.

Wejście Polski do UE (2004)

13 czerwca 2003 Polacy w referendum wyrazili zgodę na wstąpienie Polski do Unii Europejskiej. 1 maja 2004 rząd Leszka Millera wprowadził Polskę do UE, a następnego dnia podał się do dymisji. 13 czerwca 2004 odbyły się pierwsze wybory do Parlamentu Europejskiego, które wygrała Platforma Obywatelska przed Ligą Polskich Rodzin, Prawem i Sprawiedliwością, Samoobroną, Sojuszem Lewicy Demokratycznej/Unią Pracy, Unią Wolności, Polskim Stronnictwem Ludowym i Socjaldemokracją Polską. Polska otrzymała w Parlamencie Europejskim kilka stanowisk takich jak: vice-przewodniczący (Jacek Saryusz-Wolski z PO i Janusz Onyszkiewicz z UW), kwestor (Genowefa Grabowska z SDPL) oraz przewodniczących i wiceprzewodniczących komisji (między innymi szefem komisji budżetu został Janusz Lewandowski z PO). Deputowany UW Bronisław Geremek mógł przewodniczyć Parlamentowi UE, ale przegrał batalię z Hiszpanem Josepem Borellem.
Powołano rząd Marka Belki, znanego finansisty i polityka, który dopiero w drugiej próbie dostał votum zaufania.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.