Hiszpania, Królestwo Hiszpanii (hiszp. España, Reino de España; kataloński Regne d'Espanya; bask. Espainiako Erresuma; galisyjski Reino da España) – państwo w południowo-zachodniej Europie, obejmujące większą część Półwyspu Iberyjskiego. Graniczy od północy z Francją i Andorą, od zachodu z Portugalią i od południa z Gibraltarem oraz Marokiem. Członek Unii Europejskiej.
Dane statystyczne:
Całkowita granica lądowa: 1 917,8 km
Długość wybrzeża: 4 964 km
Długość granic z sąsiadującymi państwami: Najwyższy punkt: Pico de Teide na Wyspach Kanaryjskich 3 718 m n.p.m.
Najniższy punkt: Ocean Atlantycki 0 m

Góry

Podział administracyjny

Hiszpania jest podzielona na 17 wspólnot autonomicznych, tzw. Comunidades Autónomas, które cieszą się dużą autonomią (głównie w kwestiach szkolnictwa, podatków, itd.). Oto one:
Podział na Comunidades na swoje odbicie historyczne - większość z obecnych "regionów" była kiedyś niezależnymi królestwami. Comunidades dzielą się na prowincje:
  • Andalucía (Andaluzja):
Almería, Grenada, Huelva, Jaén, Kadyks, Kordowa (Kordoba), Málaga, Sewilla
  • Aragón (Aragonia):
Huesca, Teruel, Saragossa (Zaragoza)
  • Asturias (Asturia):
Asturia
  • Cantabria (Kantabria):
Kantabria
  • Castilla La Mancha (Kastylia La Mancha):
Albacete, Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara, Toledo
  • Castilla León (Kastylia-Leon):
Ávila, Burgos, León, Palencia, Salamanka (Salamanca), Segowia, Soria, Valladolid, Zamora
  • Catalunya (Katalonia):
Barcelona, Girona, Lleida, Tarragona
  • Estremadura (Estremadura):
Badajoz, Cáceres
  • Galicia (Galicja):
La Coruña, Orense, Pontevedra
  • Islas Baleares (Baleary):
Islas Baleares
  • Islas Canarias (Wyspy Kanaryjskie):
Las Palmas de Gran Canaria, Santa Cruz de Tenerife
  • La Rioja (La Rioha):
La Rioja
  • Madrid (Madryt):
Madryd
  • Murcia (Murcja):
Murcja
  • Navarra (Nawarra):
Nawarra
  • País Vasco (Kraj Basków):
Álava, Guipúzcoa, Vizcaya

Historia

główny artykuł  Historia Hiszpanii

Począwszy od IX wieku p.n.e. Półwysep Iberyjski był terenem ekspansji licznych ludów i państw (Celtów, Fenicjan, Greków czy też Kartagińczyków. W II wieku p.n.e. na półwyspie pojawili się Rzymianie. W V wieku na tereny obecnej Hiszpanii wdarli się Wizygoci i stworzyli tam własne królestwo. W roku 711 z północnej Afryki na Półwysep Iberyjski przedostały się wojska arabskie pod wodzą Tarika, które błyskawicznie podbiły prawie cały półwysep.
Niewielkie królestwa chrześcijańskie na północy rozpoczęły rekonkwistę, która zaowocowała ostatecznym wyparciem Maurów w 1492. Z drobnych państw chrześcijańskich z czasem wyłoniły się dwa silne królestwa: Kastylia i Aragonia. Rozkwit i ekspansja powstałej z połączenia obu tych państw Hiszpanii były przede wszystkim związane z podbojami kolonialnymi w Ameryce i zdobyciem wielkich bogactw. Problemy z następstwem tronu w XVIII wieku doprowadziły do wojny o sukcesję hiszpańską, która w znacznym stopniu osłabiła państwo.
Z czasem kurczyły się tereny kolonii i Hiszpania dostała się pod wpływy Francji. Hiszpania stała się powoli biednym prowincjonalnym królestwem. W latach 1936-1939 kraj ogarnęła wojna domowa. W jej wyniku władzę w kraju przejęli nacjonaliści pod wodzą generał Francisco Franco.
Po śmierci dyktatora Franco w 1975, władzę przejął wyznaczony przez niego na następcę książę Jan Karol z dynastii Burbonów. Wprowadził on w kraju demokratyczne reformy. W 1982 Hiszpania wstąpiła do NATO, a w 1986 stała się członkiem Unii Europejskiej.

Ustrój polityczny

główny artykuł  Ustrój polityczny Hiszpanii

Na czele Królestwa Hiszpanii stoi wywodzący się z dynastii Burbonów król Jan Karol. Wstąpił na tron w 1975 po śmierci generał Francisco Franco. Król, mimo iż cieszy się ogromnym autorytetem w społeczeństwie (nawet wśród komunistów) nie ma w swych rękach żadnej realnej władzy. Mianuje on szefa rządu który zawsze wywodzi się ze zwycięskiego ugrupowania. Może wygłaszać orędzia do narodu (w wyjątkowych sytuacjach). Jest również najwyższym dowódcą wojska.
Premierem Hiszpanii jest od 2004 socjalista José Luis Rodríguez Zapatero.

Gospodarka

Do lat sześćdziesiatych ubiegłego stulecia Hiszpania była jednym z najuboższych krajów Europy. Masowy napływ turystów spowodował wielki wzrost inwestycji i napływ kapitału zagranicznego, który wzmógł się jeszcze po przystąpieniu do Unii Europejskiej.
Hiszpania była przez ostatnie pół wieku jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy. W 2001 r. PKB wyniósł 662 mld euro, czyli 16,5 tys. euro na mieszk. Hiszpania uporała się w ostatnich latach ze zmorą, jaką była znaczna inflacja (od r. 1990 spadła z ponad 9% do ok.2,5-3% obecnie) i masowym bezrobociem (obecnie ponad 11% wobec 21,6% w 1978 r.).
Hiszpania jest znaczącym uczestnikiem hadlu zagranicznego, wielkie banki mają swe siedziby gł. w Madrycie, Bilbao, Barcelonie i Walencji.

Przemysł

Najważniejszą gałęzią gospodarki jest wysoko rozwinięty przemysł, zgrupowany w kilku wielkich okręgach. Hiszpania jest ważnym producentem samochodów osobowych i ciężarowych (Barcelona i Lleida, Walencja, Madryt, Valladolid, La Coruńa). Kilka wielkich koncernów ulokowało tutaj swoje zakłady (VW, grupa PSA, Ford). Produkcja samochodów osobowych wyniosła ponad 1,9 mln sztuk (2000). W Walencji, Bilbao, Barcelonie, Kadyksie oraz La Corunie są duże stocznie. Rozwinięty jest przem. metalurgiczny (huty w Oviedo, Gijon, El Ferrol de Caudillo koło Bilbao i in.), w Asturii kopalnie węgla. Różnorodny przem. elektrotechn. (sprzęt gosp. domowego, komputery, półprzewodniki) rozwinął się w większych miastach (np. Barcelona, Madryt, Sewilla, Malaga). Dzięki importowi paliw płynnych oraz znacznym zasobom energii wodnej Hiszpania produkuje ok. 185 TWh energii elektrycznej (4,612 kWh na mieszkańca). Wielkim atutem jest rozwinięty przemysł włókienniczy, a nade wszystko rolno-spożywczy (prod. cukiernicza, wina - ponad 34 mln hl (czwarte miejsce w świecie - konserw rybnych itp.) rozrzucony po całym kraju.

Rolnictwo

W rolnictwie dominującą rolę odgrywa hodowla bydła, trzody i drobiu (rozległe pola i łąki Kastylii, Asturii czy Estremadury), a także uprawa winorośli, zbóż, oliwek oraz owoców cytrusowych. Lasy (głównie w regionach górskich) dostraczają drewna i owoców leśnych oraz szalków.

Rybołówstwo

Doniosłe znaczenie posiada rybołówstwo (1,4 mln ryb), zwłaszcza na wybrzeżu atlantyckim (La Coruña w Galicji, Jerez de la Frontera w Andaluzji, ale także Málaga).

Komunikacja

Sieć komunikacyjna Hiszpanii uległa znaczącym przeobrażeniom po II wojnie światowej, dzięki dewizom napływającym od turystów zagranicznych. Drogi liczą ogółem ponad 326 tys. km (gęstość 64,5 km na 100 km² powierzchni); wielki postęp zanotowano w budowie nowoczesnych magistral obsługujących narastający ruch turyst. (w połowie 2001 r. było w Hiszpanii ponad 4,7 tys. km autostrad i 6,5 tys. km dróg ekspresowych). Hiszpania jest krajem wysoko zmotoryzowanym (w tym samym czasie było ponad 14,7 mln samochodów osob. - 36,7 pojazdów na 100 mieszk. - oraz ponad 1,8 mln ciężarowych. Dług. kolei wyniosła 12,6 tys.km (w tym 7,5 tys. km zelektrtyfikowanych). Najważniejsze port morskie: Algeciras, Kadyks, Walencja, Barcelona, Bilbao, La Coruńa i in.). Bezprecedensowy rozwój nastapił w dziedzinie przewozów lotn.; Madryt jest jednym z najważniejszych portów lotn. w Europie, in. ważniejsze porty lotn.: Barcelona, Palma (Mallorca), Sewilla, Walencja, Santa Cruz de Tenerife (Wyspy Kanaryjskie), Bilbao.

Turystyka

Burzliwa historia, która pozostawiła ślad w postaci niezliczonych zabytków i przebogatych muzeów oraz najcieplejszy klimat na kontynencie sprzyjają masowej turystyce, która stanowi jeden z filarów gospodarki przysparzający znacznych dochodów (w 2001 r. ponad 47 mld euro). Liczba turystów zagranicznych odwiedzających Hiszpanię wyniosła prawie 71 mln, którzy wypoczywali głównie na wybrzeżu śródziemnomorskim), na Balearach i Wyspach Kanaryjskich oraz zwiedzali hiszpańskie miasta i muzea (Toledo, Madryt, Barcelona, Sewilla, Salamanka i in.). Ośrodkiem pielgrzymkowym o europejskiej sławie jest Santiago de Compostela.
Największy ruch turystyczny koncentruje się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego oraz na Majorce. Z dochodów z turystyki sfinansowano budowę dróg oraz przemysł lokalny.
Do najciekawszych miejsc w Hiszpanii należą:

Kultura

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.