ADHD {Attention Deficit Hyperactivity Disorder} czyli Zespół nadpobudliwości psychoruchowej', określany w literaturze jako zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi lub zaburzenia hiperkinetyczne, jest to grupa zaburzeń charakteryzujących się „wczesnym początkiem (zazwyczaj w pierwszych pięciu latach życia), brakiem wytrwałości w realizacji zadań wymagających zaangażowania poznawczego, tendencją do przechodzenia od jednej aktywności do drugiej bez ukończenia żadnej z nich oraz zdezorganizowaną, słabo kontrolowaną nadmierną aktywnością”. (ICD-10 Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów)

Gdzie zaklasyfikować nadpobudliwość?

Zgodnie z obowiązującymi również w Polsce międzynarodowymi klasyfikacjami zaburzeń zdrowia, takimi jak np. DSM–III R, nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci zaliczana jest do grupy zaburzeń związanych z zachowaniami destrukcyjnymi. Natomiast wg cytowanej ICD–10, należy do „zaburzeń zachowania i emocji rozpoczynających się zwykle w dzieciństwie i wieku młodzieńczym”
  • Według ICD-10 Zaburzenia hiperkinetyczne (zespoły nadpobudliwości ruchowej) F90
  • Według DSM-IV Zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi 314.01

biologiczne

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej jest zespołem zaburzeń o podłożu genetycznym, który powoduje powstawanie objawów z trzech grup impulsywności, nadruchliwości i zaburzeń koncentracji uwagi, spowodowany jest zaburzeniami równowagi pomiędzy dopaminą i noradrenaliną w CUN
Objawy nadpobudliwości mogą również występować w wyniku uszkodzenia centralnego układu nerwowego, a także przy innych zespołach objawowych np. u pacjentów z łamliwym chromosomem X

korelacja czynników biologicznych ze społecznymi

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej ma podłoże biologiczne to znaczy, że nie wynika on z błędów wychowawczych, czy czynników psychogennych.
Niektóre objawy podobne do zespołu nadpobudliwości psychoruchowej mogą występować u dzieci wychowywanych bez systemów zasad i konsekwencji, ale także np. u dzieci maltretowanych fizycznie lub psychicznie.

W sferze ruchowej:

  • wyraźny niepokój ruchowy w zakresie dużej i małej motoryki,
  • niemożność pozostawania w bezruchu przez nawet krótki okres czasu,
  • podrywanie się z miejsca,
  • bezcelowe chodzenie,
  • zwiększona szybkość i częsta zmienność ruchów (wrażenie ciągłego pośpiechu),
  • bieganie,
  • przymusowe wymachiwanie rękami,
  • podskakiwanie,
  • wzmożone drobne ruchy kończyn (machanie nogami, poruszanie palcami rąk,ciągłe zajmowanie się rzeczami, które leżą w zasięgu rąk lub nóg, kiwanie się na krześle itp.).

W sferze poznawczej:

  • trudności w skupieniu uwagi (uwaga chwiejna, wybitnie zależna od czynników afektywnych),
  • brak wytrwałości w przypadku małego zainteresowania i niedostrzegania bezpośredniej korzyści z działania,
  • wzmożony odruch orientacyjny,
  • pochopność,
  • znaczna męczliwość w pracy intelektualnej i związana z tym nierównomierna wydajność,
  • pobieżność myślenia,
  • przerzucanie uwagi z obiektu na obiekt (udzielanie nieprawidłowych, nieprzemyślanych odpowiedzi na pytania lub nieprawidłowe rozwiązywanie zadań)
  • w badaniach inteligencji niektórzy autorzy stwierdzają poziom „poniżej spodziewanego”, głównie w skalach wykonawczych,
  • trudności wizualno–motoryczne,
  • trudności syntetyzowania w myśleniu,
  • brak umiejętności planowania,
  • u wielu dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi występują pewnego rodzaju zaburzenia mowy lub języka, do których należą :
    • opóźnienie rozwoju mowy,
    • kłopoty z artykulacją,
    • problemy ze struktura zdania,
    • nieprawidłowe układanie dźwięków,
  • Trudności stanowi również pisemne wyrażanie myśli i słuchowa pamięć krótkotrwała.

W sferze emocjonalnej:

  • nieopanowane, nieraz bardzo silne reakcje emocjonalne,
  • wzmożona ekspresja uczuć,
  • zwiększona wrażliwość emocjonalna na bodźce otoczenia,
  • wybuchy złości,
  • impulsywność działania.

Główne cechy osobowości dziecka z zaburzeniami koncentracji uwagi

  • nieustępliwość,
  • niskie poszanowanie własnej godności,
  • okresowo występująca depresja,
  • niedojrzałe zachowanie,
  • zaburzenia snu:
    • wczesne budzenie się,
    • trudności z zaśnięciem,
    • niespokojny sen,
    • lunatykowanie lub mówienie przez sen (somnambulizm),
    • koszmary nocne,
  • zaburzenia apetytu:
    • przejadanie się,
    • wybredność,
    • specyficzny gust smakowy.

Diagnoza i wykrywanie:

Diagnoza różnicowa z zespołem Aspergera.

We wczesnym dzieciństwie:

Diagnoza ADHD możliwa jest we wczesnym dzieciństwie na podstawie wymienionych nizej wystarczajacych objawów:
  • ciągła aktywność ruchowa,
  • opóźniony rozwój mowy,
  • problemy ze snem,
  • problemy z jedzeniem, łącznie z występowaniem wymiotów, lub słaby odruch ssania,
  • ataki kolki, które mogą wynikać z uczulenia, ale również mogą być wynikiem zaburzeń koncentracji uwagi,
  • dzieci nadpobudliwe nie lubią (wg opinii wielu rodziców), gdy się je przytula,

W wieku szkolnym:

  • niedostosowanie do wymagań szkolnych (zajęcia w pozycji siedzącej),
  • nadmierna gadatliwość i impulsywność, która narzuca dziecku rolę błazna w oczach klasy,
  • problemy z koordynacją objawiające się przede wszystkim nieprawidłowym chwytaniem ołówka lub brakiem umiejętności zabawy w grupie,
  • coraz wyraźniejsze problemy z mową.

Działanie diagnostyczne i terapeutyczne

1. ocena profilu psychoedukacyjnego, w skład którego wchodzi:
  • test na inteligencję,
  • ocena osiągnięć dziecka w zakresie pięciu podstawowych umiejętności: czytania, literowania, liczenia, pisania i mówienia.
    • testy inteligencji przeprowadza się z dwóch powodów:
- aby ocenić ogólne możliwości dziecka oraz zorientować się, czy istnieje znacząca różnica między możliwym a aktualnym poziomem osiągnięć w zakresie podstawowych umiejętności,
- dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi maja charakterystyczną dużą rozpiętość w wynikach IQ.

2. stwierdzenie pewnego stopnia niedojrzałości ośrodkowego układu nerwowego dziecka, np. poprzez korowe potencjały wywołane (EEG), co pozwala na dokładne stwierdzenie zaburzeń koncentracji uwagi u dzieci, a nawet na ich sklasyfikowanie.
Dzięki wszechstronnemu badaniu dziecka, w skład którego wchodzi badanie lekarskie, badanie psychopedagogiczne, badania neurofizjologiczne, ocena mowy oraz terapia zajęciowa, tylko u nielicznych dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi diagnoza nie ujawnia problemu.
Zdecydowana większość będzie sklasyfikowana jako pacjenci z łagodną, średnią lub ciężką postacią zaburzeń koncentracji uwagi. Badania wykażą też, czy nadpobudliwość jest częścią obrazu klinicznego choroby, czy nie. W ten sposób zdiagnozowane dziecko, można poddać właściwej terapii.
3. Sposoby działania:
1.Terapia behawioralna: celem jest modyfikacja zachowania dziecka poprzez wygaszanie złych nawyków, a wzmacnianie dobrych (zasada nagradzania i karania). Postępy widoczne są po długim czasie.
2.Nauczanie wyrównawcze: dodatkowe zajęcia podczas których, dziecko nabywa pewnych nawyków pomocnych w uczestniczeniu w zajęciach. Ważne jest tutaj zaangażowanie rodziców.
3.Terapia mowy i języka: u dzieci nadpobudliwych psychoruchowo mogą występować zaburzenia mowy (takie jak jąkanie, problemy z artykulacją), dlatego w takich przypadkach niezbędna jest pomoc logopedy.
4.Terapia zajęciowa: nacisk głównie na prawidłowy rozwój motoryczny dziecka (u dzieci nadpobudliwych, często występuje lateralizacja skrzyżowana, co może powodować duże problemy w funkcjonowaniu).
5.Kontrola dietetyczna: istnieje przypuszczenie, że spożywanie takich produktów jak: kakao, środki konserwujące, barwniki, salicylany i cukier mogą dodatkowo wzmagać aktywność dziecka - jednak brak na ten temat dokładnych badań naukowych.
6.Leczenie farmakologiczne: w Polsce jest bardzo rzadko stosowane. Leki takie jak Ritalin, Dexedrine, Cylert, poprawiają przebieg procesów neurochemicznych zachodzących w mózgu.

Ogólne zasady dotyczące postępowania wychowawczego:

1. Cel, do którego ma prowadzić działanie dziecka, nie może być zbyt odległy (niecierpliwość).
2. Konsekwentne przyzwyczajanie dziecka do kończenia każdego rozpoczętego zadania.
3. Stała kontrola i przypominanie o zobowiązaniach:
  • zakres określonych obowiązków musi być dostosowany do możliwości i ograniczeń dziecka,
  • trzeba zaoszczędzić wystąpienia dodatkowych niepotrzebnych bodźców,
  • nie dać się zdominować dziecku,
  • należy przygotować dziecko do przezwyciężania trudności (a nie chronić przed nimi);
  • po wystąpieniu konfliktu - należy go przedyskutować z dzieckiem w atmosferze spokoju i rzeczowości, po uspokojeniu dziecka;
  • należy unikać agresji słownej i fizycznej, która bardzo mocno pobudza dodatkowo dziecko (może doprowadzić do objawów nerwicowych takich jak: lęki, moczenie nocne, natręctwa, czy też reakcje obronne: arogancka postawa, agresja, kłamstwa, a nawet doprowadzić do niewłaściwego rozwoju osobowości);
  • Pomoc w nauce
    • czytanie – ze względu na małą zdolność koncentracji, opowiadania powinny być ciekawe;
    • czytanki powinny być opowiedziane przez dziecko (w celu skontrolowania zapamiętanego tekstu);
    • odrabianie lekcji powinno się odbywać o regularnych porach, (w domu powinien wtedy panować względny spokój);
    • dziecko powinno wykonywać prace zręcznościowe (uczą cierpliwości, a także skrupulatności);
    • zasada trzy R: rutyna, regularność, repetycja;
Nauka powinna odbywać się pod kontrolą rodziców.

Literatura przedmiotu:
  • Nartowska H., (1972), Dziecko nadpobudliwe psychoruchowo.
  • Serfontein G., (1999), Twoje nadpobudliwe dziecko.
  • Nartowska H., Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo zaburzenia w zachowaniu i trudności szkolne.

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.