Henryk IV (13 grudnia 1553 - 14 maja 1610) to król Francji od 1589 r., pierwszy z dynastii Burbonów.
Henryk_IV_(król_Francji) -


Od 1562 r. był królem Nawarry i przywódcą hugenotów. Jego ślub z katoliczką, księżną Małgorzatą de Valois, na który przybyło wielu szlachty hugenockiej, zakończył się rzezią Nocy św. Bartłomieja, zainspirowaną przez młodego króla Francji Karola IX Walezjusza. W 1574 r. Karol IX zmarł na gruźlicę, a tron po nim objął jego brat Henryk III Walezy, król Polski. Nowy król poczynił ustępstwa na rzecz hugenotów, co stało się przyczyną kilkuletniej religijnej wojny domowej. Protestanci stawiali zbrojny opór, a ich wojskami dowodził, ocalały z rzezi w czasie Nocy św. Bartłomieja, król Nawarry, Henryk. Odniósł on szereg zwycięstw nad wojskami Ligi Katolickiej, wspieranej zresztą finansowo przez króla Hiszpanii Filipa II i moralnie przez papieża Sykstusa V, który rzucił klątwę na niego, a później także na króla Henryka III Walezjusza. Mimo to, po śmierci w 1589 r. Henryka III, zasztyletowanego przez fanatyka katolickiego, królem Francji został król Nawarry, Henryk IV. Zapoczątkował on nową dynastię królewską Burbonów, którzy panowali, z przerwami, do 1830 r.
Koronacja hugenoty Henryka IV stała się powodem wzniecenia przez Ligę Katolicką kolejnej, bardzo krwawej, domowej wojny religijnej, która toczyła się, ze zmiennym szczęściem, także przy udziale wojsk hiszpańskich, przez osiem lat. Skończyła się w 1598 r. układem pokojowym między Francją i Hiszpanią, po tym jak Henryk IV przeszedł z powrotem na katolicyzm („Paryż wart jest mszy!”). Równocześnie Henryk IV wydał Edykt nantejski, zrównujący w prawach protestantów i katolików i usuwający w ten sposób przyczyny wojen religijnych we Francji. Edykt przyznawał protestantom prawo praktykowania wiary, budowy własnych kościołów, posiadania zamków itp. Nie obowiązywał jednak w kilku miastach, a w Paryżu tylko w dzielnicy Charenton. Był więc kompromisem, który nie zadawalał w pełni ani protestantów, ani katolików. Pozwolił jednakże na kilkanaście lat wewnętrznego pokoju.
Henryk IV okazał się znakomitym władcą. W ciągu kilku lat doprowadził budżet państwa do równowagi. Odbudowane zostało przede wszystkim rolnictwo, zrujnowane uprzednimi dziesięcioleciami wojen religijnych i kilkoma latami bardzo mroźnych zim. Usprawniono transport w kraju przez budowę mostów, dróg i kanałów; zakładano liczne manufaktury królewskie, produkujące sukno i inne towary na potrzeby ludności i na eksport. Rozwój ten stymulowany był znacznym rozszerzeniem się handlu zagranicznego, rozrostem miast oraz wynalazkami w dziedzinie transportu morskiego, tkactwa i metalurgii. Francja liczyła na początku XVII w. ok. 16 milionów ludności, czyli dwukrotnie więcej niż Hiszpania, a czterokrotnie jak Anglia.
Pod koniec XVI stulecia rozpoczęły się wyprawy Francuzów przez Atlantyk do Ameryki Północnej, gdzie założyli oni pierwsze francuskie kolonie na Florydzie, rozpoczynając rywalizację w podboju nowego kontynentu z Hiszpanami, a później z Anglikami. Zaś w pierwszym dziesięcioleciu XVII w. Francuzi rozpoczęli kolonizację Kanady, gdzie założyli miasto Quebec u ujścia rzeki Św. Wawrzyńca, rozpoczynając swój pochód w głąb Nowej Francji, jak nazwali terytoria na północ od Wielkich Jezior. W 1604 r. złożyli także swą pierwszą kolonię w Ameryce Południowej, Gujanę.

Król Henryk IV Burbon wyparł ostatecznie Hiszpanów z północnych terenów Francji i umocnił centralną, absolutystyczną władzę w kraju, ograniczając secesyjne ambicje lokalnych książąt. Zginął w 1610 r., zasztyletowany przez fanatyka katolickiego. Tron po nim przejął jego syn Ludwik XIII (1610-1643)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.