Gimnazjum (łac. gymnasium z gr. gymnásion) to określony typ szkoły średniej, różnej postaci zależnie od epoki i kraju.
Współcześnie gimnazja to różnego typu szkoły średnie, ogólnokształcące i zawodowe, między innymi w Austrii, Niemczech, Danii, Szwecji, Norwegii, a w Polsce po reformie w latach trzydziestych XX wieku do roku 1948 i od 1999 obok szkoły podstawowej i liceum znaczący etap w procesie kształcenia.
Gimnazjum to drugi, obowiązkowy poziom kształcenia w Polsce. Uczęszcza do niego młodzież w wieku 13-15 lat. Nauka w nim trwa 3 lata i kończy się ogólnopolskim egzaminem, od którego wyników w dużej mierze zależy wybór kolejnej szkoły. Egzamin składa się z dwóch części: humanistycznej oraz matematyczno-przyrodniczej. Na każdej z nich uczeń może zdobyć po 50 punktów (razem 100). Jeżeli jest laureatem olimpiady na szczeblu wojewódzkim i wyższych, może być zwolniony przez kuratora z jednego z bloków, a nawet z całego egzaminu. W tym przypadku formalnie zyskuje maksimum możliwych punktów.
W różnych krajach szkoła określana jako gimnazjum zajmuje różne miejsce w procesie kształcenia, na przykład w Niemczech gimnazjum oznacza szkołę średnią ośmio- lub 9-letnią kończącą się maturą uprawniającą do podjęcia studiów wyższych, jednak po spełnieniu dodatkowych warunków. Jednak w niektórych landach (na przykład w Berlinie), a również w Holandii gimnazjum zaczyna się od siódmego roku nauczania.
Profile kształcenia w gimnazjum są różne zależnie od systemu oświaty i mogą być następujące:
  • w Polsce:
    • gimnazjum ogólnokształcące,
    • gimnazjum akademickie (jest takie w Toruniu);
  • w innych krajach:
    • gimnazjum humanistyczne ukierunkowane na języki starożytne (łacina, greka), albo z przewagą języków nowożytnych,
    • matematyczno-przyrodnicze, czasami kombinowane z profilem językowym nowożytnym,
    • muzyczne,
    • techniczne,
    • sportowe.

Historia

  • W starożytnej Grecji gimnazjon był publicznym ośrodekiem ćwiczeń paramilitarnych dla
    Gimnazjum -
    łodzieży męskiej, wykonywanych zwykle nago, stąd nazwa, z gr. gymnázesthai "nago ćwiczyć".
    • Najstarsze gimnazjony były w Sparcie, nadzorowane przez państwo za pośrednictwem funkcjonariusza, zwanego sofronistą. Ćwiczyli w nich zawodnicy oraz osiemnastoletni i dziewiętnastoletni efebowie odbywający służbę wojskową i inni ludzie wolni.
    • Jako obiekt był to park z budynkiem przeznaczony nie tylko do uprawiania ćwiczeń, lecz także miejsce spotkań towarzyskich i dysput.
    • Najbardziej znane gimnazjony ateńskie:
  • W starożytnym Rzym gimnazjum był to pewien rodzaj państwowej szkoły średniej.
  • W epoce Odrodzenia jako gimnazjum zaczęto określać różne szkoły średnie.
    • 1519 biskup Jan Lubrański założył w Poznaniu szkołę humanistyczna zwane Akademią Lubrańskiego lub Kolegium Lubrańskiego, z kursami akademickimi, zorganizowane na wzór uniwersytetu. Istniało do roku 1780. Nie było to jednak gimnazjum w ścisłym tego słowa znaczeniu, gdyż od uniwersytetu różniła się jedynie brakiem prawa do nadawania tytułów naukowych.
    • 1538 Johannes Sturm, niemiecki humanista, pedagog, polemista kalwiński, założył gimnazjum humanistyczne w Strasburgu, na którym wzorowano się jeszcze w XIX wieku, program obejmował przede wszystkim języki klasyczne (łacina i greka) i lekturę dzieł starożytnych, a nawet język hebrajski oraz retorykę.
    • W Polsce powstały podobne gimnazja, między innymi:
      • 1558 Gimnazjum w Gdańsku,
      • 1568 w Toruniu jako 6-klasowa luterańska szkoła średnia (schola particularis), 1594 rozszerzona do 12-13 lat nauki działała jako Toruńskie Gimnazjum Akademickie do roku 1793 (drugi rozbiór Polski).
  • Na początku XIX wieku w Prusach utworzono nowy typ gimnazjum, określanego jako gimnazjum klasyczne z przewagą języków obcych, zwłaszcza łaciny i greki, na kontynencie europejskim stało się ono wzorem elitarnej, ogólnokształcącej szkoły średniej, naturalnie męskiej, przeważnie państwowej. Wtedy to ugruntował się system klasowo-lekcyjny, praktykowany do czasów obecnych z różnym skutkiem.
  • Pod koniec XIX wieku zaczęto nazywać gimnazjami także szkoły realne, a następnie nawet zawodowe.
  • Na ziemiach polskich w XIX wieku państwa zaborcze (Rosja, Prusy, Austria) zakładały również gimnazja klasyczne z językiem nauczania odpowiednio rosyjskim albo niemieckim.
  • Po I wojnie światowej w Polsce dla młodzieży w wieku 10 lat powstały ośmioletnie gimnazja męskie, a z czasem i żeńskie, kończące się maturą.
  • Po 1999 roku w Polsce przystąpiono do kolejnych reform oświaty w trakcie których wprowadzono 3-letnie gimnazjum ze zmienionymi programami nauczania takich przedmiotów jak::
    • język polski,
    • język obcy nowożytny
    • historia,
    • wiedza o społeczeństwie (w ramach tego przedmiotu realizowane są zajęcia - wychowanie do życia w rodzinie),
    • matematyka,
    • fizyka i astronomia,
    • chemia,
    • biologia,
    • geografia,
    • plastyka,
    • muzyka,
    • technika,
    • informatyka,
    • wychowanie fizyczne.
    • religia lub etyka
    • Ponadto wprowadzono tak zwane ścieżki edukacyjne w obszarze edukacji filozoficznej, prozdrowotnej, ekologicznej, czytelniczej i medialnej, regionalnej, a także obrony cywilnej, integracji europejskiej oraz kultury polskiej na tle tradycji śródziemnomorskiej.

Cele i metody wychowawcze

W Sparcie cel wychowania w gimnazjonie był określony jasno i jednoznacznie: Wracaj z tarczą lub na tarczy. mówiła matka synowi wyruszającemu na wojnę, jak napisał Plutarch. Natomiast metody były spartańskie.
W epoce Odrodzenia zwanej Renesansem celem był harmonijny rozwój zdolności ucznia w oparciu o spuściznę kulturową antyku poprzez studiowanie tekstów starożytnych w języku oryginału łacina, greka, język hebrajski.
W XIX wieku i pierwszej połowie XX wieku celem kształcenia w gimnazjum było przygotowanie kandydatów do służby państwowej i korpusu oficerskiego. Kładziono nacisk na wygląd, ubiór i zachowanie się uczniów zgodne z rygorystycznie przestrzeganymi kanonami. Jednym z ważniejszych zabiegów policyjno-pedagogicznych był przymus noszenia mundurów (wraz obowiązkową charakterystyczną czapką) przez uczniów, a częściowo i nauczycieli. W ten sposób w miejscach publicznych uczeń wyróżniał się z otoczenia, był łatwy do rozpoznania co do szkoły, a czasami i klasy do której chodził. Wszystko to opisał Stefan Żeromski w powieści Syzyfowe prace.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.