Galapagos -

Wyspy Galápagos, Wyspy Żółwie (nazwa urzędowa: hiszp. Archipiélago de Colón, czyli Archipelag Kolumba) - archipelag wysp pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Spokojnym na wysokości równika, ok. 960 km na zachód od wybrzeża Ameryki Południowej. Wyspy należą do Ekwadoru a ich powierzchnia wynosi 7,8 tys. km².

Galapagos i teoria ewolucji

Galapagos rozsławił przede wszystkim Karol Darwin, a właściwie teoria ewolucji, do której podparcia niejednokrotnie wykorzystywano zjawiska przyrodnicze zaobserwowane na archipelagu. Sam Darwin, jednak, do sformułowania teorii posłużył się przede wszystkim obserwacjami doboru sztucznego gołębi. Tak więc błędem (powszechnym) jest twierdzenie, że oparł teorię ewolucji na obserwacjach tzw. zięb Darwina, tym bardziej, że w procesie zbierania okazów wrzucił je wszystkie do jednego worka, nie zaznaczając nawet z jakiej wyspy pochodzą.

Opis archipelagu

Archipelag składa się z 13 większych wysp, których powierzchnia przekracza 10 km², 19 powyżej 1 km², 42 wysepek mniejszych niż 1 km² i przynajmniej 26 wynurzających się skał. Około 128 wysp archipelagu ma swoje nazwy. Największa to Isabela o powierzchni 4,588 km² wznoszącą się do 1,707 m i Darwin jako najmniejsza mająca tylko 1.1 km² i wzniesieniem 168 m. Całkowity obszar archipelagu to 7,882 km², a długość linii brzegowej wynosi 1336 km. Najstarsze wyspy mają około 4 milionów lat, a najmłodsze są jeszcze w procesie tworzenia. Wyspy Galápagos to jeden z najbardziej aktywnych obszarów wulkanicznych na świecie. Wyspy te narodziły się z morza i nigdy nie miały połączenia z kontynentem. Początkowo była to jedna duża wyspa, która z czasem w wyniku ruchów tektonicznych rozpadła się na mniejsze. Archipelag jest zamieszkany przez około 18 500 ludzi (2001).
Archipelag był znany po wieloma nazwami, np. (Las Encantadas) "Zaczarowane Wyspy", nazwę tę nadał im w połowie XVI w. kapitan Diego de Rivandeira gdyż sądził, że dryfują po morzu. Pierwszą mapę wysp wyrysował pirat Ambrose Cowley w 1684 i tam ponadawał poszczególnym wyspom nazwy od nazwisk kilku swoich piratów albo nazwami rodów po angielskich szlachcicach, którzy pomogli piratom. Hiszpańska nazwa "Archipelago de Galápagos" albo "Islas Galápagos" pochodzi od słowo "galápago" czyli "żółw" i wiąże się z zamieszkującymi Wyspy żółwi słoniowych, jednych z największych żółwi na świecie. Inne choć znacznie mniej popularne nazwy to "Archipelago de Colon" - nadana w 400. rocznicę odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba, oraz "Archipelago de Ecuador" nadana po przyłączeniu do Ekwadoru w 1832 roku.

Historia

Galápagos został odkryty przypadkiem 10 marca 1535 r. Biskup Panamy Tomás de Berlanga wybrał się w podróż statkiem do Peru by załatwić spór między Francisco Pizarro a jego porucznikami jaki rozgorzał po podboju Inków. Płynąc w niedalekiej odległości od brzegów był już bliski celu żeglugi gdy nagle wiatr ucichł. Statek biskupa podryfował unoszony silnym prądem morskim na pełny Pacyfik. Zaczęło brakować wody pitnej a nie zanosiło się na deszcz gdy oczom załogi wyłoniły się nad widnokręgiem z oceanu wysokie szczyty Galápagos.
Z tej niezwykłej podróży biskup napisał sprawozdanie do króla Karola V. Opisał w nim wielkie żółwie, legwany i ptaki. Zwrócił uwagę, że zwierzęta te nie czują lęku przed człowiekiem. Narzekał na brak wody, dzięki czemu większość wysp pozostała niezamieszkana do dzisiaj.
Biskup umieścił cztery wyspy, które
Wyspy były wykorzystywane jako wielki magazyn mięsa i wody przez marynarzy, wielorybników i łowców fok. Wielorybnictwo było bardzo dochodowym interesem w pierwszej połowie XIX w. co spowodowało zdziesiątkowanie nie tylko wielorybów ale też olbrzymich żółwi z Galapagos.
Prawdziwy rozgłos Wyspy Galapagos uzyskały w XIX wieku dzięki wyprawie Charles'a Darwina. Badania endemicznej i nie zmienionej przez ewolucję fauny archielagu przyczyniły się do sformułowania teorii ewolucji i wydania pracy o pochodzeniu gatunków i doborze naturalnym.
W roku 1832 Wyspy Żółwie zostały przyłączone do Ekwadoru i z tej okazji nadano im nazwę "Archipelago de Ecuador".
Podczas II Wojny Światowej ze względu na strategiczne położenie w pobliżu Kanału Panamskiego rząd Ekwadoru zezwolił USA założyć bazy morskie US Navy na wyspach Hood i Południowa Seymour. W latach 1946-1959 wyspy były siedzibą karnej kolonii.
Najnowsza historia Wysp Żółwich rozpoczęła się w 1959 roku gdy powstał Park Narodowy Galapagos. W 1998 roku powstał z kolei Rezerwat Morski Galápagos chroniący wody okalające wyspy. Od 1978 roku wyspy znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Klimat

Występują tu dwie pory roku: sucha (trwająca od lipca do grudnia) i deszczowa (trwająca od stycznia do czerwca). Wpływ zimnego Prądu Peruwiańskiego powoduje, że mimo położenia wysp na równiku panuje tu klimat równikowy chłodny i suchy. Temperatura powietrza rzadko przekracza 27°C w ciągu dnia.

Ochrona przyrody

Wyspy słynne są z licznych endemitów. Galápagos są parkiem narodowym od 1959, chroniącym 97.5% obszaru archipelagu. W 1986 otaczający ocean został ogłoszony morskim rezerwatem. UNESCO uznało wyspy jak Miejsce Światowego Dziedzictwa w 1978, które było poszerzone w grudniu 2001 przez włączenie morskiego rezerwatu. Fundacja Karola Darwina została powołana do ochrony wysp w Belgii w 1959 r. Niektóre gatunki endemiczne występujące na Galapagos to:
  • legwan lądowy, Conolophus subcristatus
  • legwan morski, Amblyrhynchus cristatus (jedyna jaszczurka żywiąca się w morzu)
  • żółw słoniowy, Geochelone elephantopus, po hiszpańsku Galapago oznacza żółwia, co dało nazwę wyspom.
  • jaszczurki lawowe, Tropidurus - 7 gatunków
  • gekkony galapagoskie, Phyllodactylus - 6 gatunków
  • 13 endemicznych gatunków zięb, Zięby Darwina
  • pingwin równikowy, Spheniscus mendiculus
  • nielotny kormoran galapagoski, Nannopterum harrisi
  • myszołów galapagoski, Buteo galapagoensis
  • sowa galapagoska, Asio galapagoensis
  • drozd przedrzeźniacz, Nesomimus
Na 89 gatunków gniazdujących tam ptaków aż 76 nie występuje nigdzie indziej. Wszystkie gady i ssaki to endemity. Wśród ssaków są 2 formy płetwonogich, 2 gryzoni i 1 nietoperz. Wśród gadów 4 rodzaje jaszczurek (legwany lądowe i morskie, jaszczurki lawowe, gekkony, 1 żółw i 1 wąż. Nie ma na wyspach w ogóle płazów i ryb słodkowodnych.

Główne wyspy archipelagu wraz z ich angielskimi nazwami

Pozostałe zwierzęta występujące w poniższym opisie wysp:
głuptaki niebieskonogie, czerwononogie i maskowe, faetony, faeton białosterny Phaethon aethereus, mewa galapagoska Larus fuliginosus i widłosterna Creagrus furcatus, albatrosy i nawałniki Hydrobatidae, gołębie: gołębiak plamouchy Zenaida auriculata, gołębiak galapagoski (plamisty) Zenaida galapagoensis, rybitwa brunatna Anous stolidus, flaming różowy Phoenicopterus ruber, rożeniec białolicy Anas bahamensis, pelikan brunatny Pelecanus occidentalis lew morski, delfiny, wieloryby, rekiny
( wyspy w kolejności ze wschodu na zachód)

San Cristóbal (Chatham)

Nazwa nadana by uczcić patrona żeglarzy Św. Krzysztofa, angielska nazwa wyspy wywodzi się od angielskiego rodu Chatham. Ma obszar 558 km² a najwyższy punkt wznosi się do 730 m n.p.m. Wyspę zamieszkują fregaty, lwy morskie, żółwie słoniowe, niebieskonogie i czerwononogie głuptaki, faetony, legwany morskie, delfiny, mewy widłosterne. Największe jezioro wody słodkiej na archipelagu, "Laguna El Junco" leży w pogórzu San Cristóbal. Stolica archipelagu - Puerto Baquerizo Moreno jest ulokowana przy południowym końcu wyspy.

Española (Hood)

Nazwa nadana na cześć Hiszpanii, angielska nazwa wyspy wywodzi się od angielskiego rodu Hood. Wyspa ma obszar 60 km² i maksymalną wysokość 206 m n.p.m. Gnieżdżą się na niej albatrosy, Myszołowy galapagoskie, składają jaja morskie żółwie, głuptaki maskowe i niebieskonogie, legwany morskie, rekiny, lwy morskie, mewy widłosterne, zięby, żółwie słoniowe, ptaki morskie faetony . Lawa na brzegu uformowała szczeliny przez, które tryska wysoko w powietrze woda kiedy fale uderzają w skały. To najbardziej na południe wysunięta wyspa archipelagu.

Santa Fé (Barrington)

Nazwę swą wywodzi od miasta w Hiszpanii. Ma obszar 24 km² i maksymalną wysokość 259 m n.p.m. Kaktusowe lasy Opuncji i Palo Santo są tu największe na archipelagu. Wystawione na działanie atmosferyczne urwiska dostarczają kryjówek mewom widłosternym, Faetonom, faetony białosterne. Legwany lądowe i jaszczurki lawowe są liczne. Na brzegach malowniczej turkusowej laguny wylegują się morskie lwy.

Genovesa (Tower)

Nazwa od miasta Genui we Włoszech gdzie urodził się Krzysztof Kolumb. Wyspa ma obszar 14 km² i maksymalną wysokość 76 m n.p.m. Stanowi krawędź wielkiego zanurzonego krateru. Nazywana wyspą ptaka gdyż obfituje w gatunki. Przy zatoce Darwina można zobaczyć fregaty, mewy widłosterne, czerwononogie głuptaki, rybitwy brunatne, galapagoskie mewy, faetony, gołębie, nawałniki i zięby Darwina. Rośnie wielki las drzew Palo Santo.

Floreana (Charles or Santa María)

Nazwana na cześć Juan'a Jose Flor, pierwszego prezydenta Ekwadoru, który to podczas swoich rządów wziął w posiadanie archipelag Galapagos. Nazwa Santa Maria odnosi się do jednej z karawel Kolumba. Wyspa ma obszar 173 km² i maksymalną wysokość 640 m n.p.m. Na wyspie można spotkać różowe flamingi a morskie żółwie zielone zakopują na plażach jaja od grudnia do maja.

South Plaza

Nazwana na cześć prezydenta Ekwadoru, generała Leonidas Plaza. Ma obszar 0.13 km² i maksymalną wysokość 23 m n.p.m. Na wyspie rosną opuncje i rośliny Sesuvium , które pokrywają formacje lawy czerwonawym dywanem. Legwany morskie i lądowe występują w dużej ilości. Także ptaki są liczne jak np. faetony i mewy widłosterne.

Santa Cruz (Indefatigable)

Nazwana po Świętym Krzyżu, jego angielska nazwa była nadana po brytyjskim statku noszącym to imię - H.M.S. Indefatigable. Ma obszar 986 km² i maksymalną wysokość 864 m n.p.m. Na wyspie mieszka największa ludzka populacja w archipelagu w mieście Puerto Ayora. Mieszczą się tu Stacja biologiczna Charles Darwin (CDRS) i główne biuro Parku Narodowego Galápagos. W CDRS podhodowuje się małe żółwie słoniowe aby potem wprowadzić je do ich naturalnego środowiska. Na wzgórzach wyspy sławnych z tuneli lawy przebiega bujna wegetacja. Żółwie żyją tu w dużej ilości.

Baltra (South Seymour)

Pochodzenie nazwy wyspy jest nieznane. Ma obszar 27 km² i maksymalną wysokość 100 m n.p.m. Na wyspie znajduje się główne lotnisko archipelagu zbudowane podczas II wojny światowej przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych by patrolować Kanał Panamski. Legwany lądowe wprowadzono ponownie gdy rodzima populacja wygasła podczas pobytu wojsk amerykańskich. Można tu teżspotkać legwany morskie i żółwie morskie.

North Seymour

Nazwa nadana po angielskim szlachcicu lordzie Hugh Seymour. Ma obszar 1.9 km² i maksymalną wysokość 28 m n.p.m. Żyje tu duża populacja głuptaków niebieskonogich oraz mewy widłosterne. A także jedna z największych populacji Fregat.

Marchena (Bindloe)

Nazwa od Antonio Marchena. Ma obszar 130 km² i maksymalną wysokość 343 m n.p.m. Myszołowy galapagoskie i lwy morskie mieszkają na wyspie.

Pinzón (Duncan)

Nazwana na cześć braci Pinzón, kapitanach karawel Pinta - Martin Pinzon i Ninia - Vincente Pinzon podczas pierwszej wyprawy Kolumba. Ma obszar 18 km² i maksymalną wysokość 458 m n.p.m. Morskie lwy, myszołowy galapagoskie, żółwie słoniowe, legwany morskie i delfiny łatwo tu spotkać.

Rábida (Jervis)

Nosi nazwę klasztoru Rábida gdzie Kolumb zostawił swojego syna podczas podróży do Ameryki. Ma obszar 4.9 km² i maksymalną wysokość 367 m n.p.m. Wysoka ilość żelaza zawartego w lawie w Rábida dają jej wyróżniający czerwony kolor. Flamingi i Rożeńce białolice mieszkają w lagunie słonej wody blisko plaży, gdzie ptaki Pelikany brunatne i Głuptaki zbudowały gniazda. Dziewięć gatunków Zięb zaobserwowano na tej wyspie.

Bartolomé

Nazwana po Lt. David Bartholomew z brytyjskiej Marynarki wojennej. Ma obszar 1.2 km² i maksymalną wysokość 114 m n.p.m. Sławna z Pinnacle Rock, który jest najbardziej reprezentatywnym punktem orientacyjnym Galápagos. Można tu spotkać pingwiny równikowe i lwy morskie. Są tu zdumiewająco ukształtowane formacje lawy.

Santiago (San Salvador, James)

Nazwa równoważna do św. Jakuba po angielsku. Znana też jako San Salvador, tak jak pierwsza wyspa odkryta przez Kolumba na Karaibach. Wyspa ma obszar 585 km² i maksymalną wysokość 907 m n.p.m. Legwany morskie, lwy morskie, foki, lądowe i morskie żółwie, flamingi, delfiny i rekiny można tu spotkać. Jest też jeszcze duża liczba kóz i świń - zwierząt wprowadzonych przez ludzi, które stanowią zagrożenie dla gatunków endemicznych wysp. Zięby Darwina i myszołowy galapagoskie są często spotykane.

Pinta (Abingdon)

Dostała nazwę od jednej z karawel Kolumba. Ma obszar 60 km² i maksymalną wysokość 777 m n.p.m. Mewy widłosterne, legwany morskie, myszołowy galapagoskie i foki można na niej zobaczyć.

Isabela (Albemarle)

Wyspa została nazwana na cześć Królowej Izabeli, która sponsorowała podróż Kolumba. Z obszarem 4.588 km² jest największą wyspą Galápagos. Kształtem przypomina Półwysep Apeniński. Jest długim na 120 km grzbietem jak gdyby przyklejonych do siebie 4 stożków czynnych wulkanów. Najwyższy z nich Wolf wznosi się 1,707 m n.p.m. Żyją tu pingwiny, kormorany, legwany morskie, pelikany, głuptaki, myszołowy galapagoskie, gołębie galapagoskie. Na brzegach kraterów wulkanów można spotkać legwany lądowe i żółwie słoniowe, jak również Zięby Darwina. Trzecia co do wielkości ludzka osada archipelagu -Puerto Villamil jest zlokalizowana przy południowo-wschodnim cyplu wyspy.

Fernandina (Narborough)

Fernandina ma obszar 642 km² i maksymalną wysokość 1,494 metrów. Jest najmłodszą i najbardziej na zachód wysuniętą wyspą Archipelagu. Punta Espinoza to wąski odcinek lądu gdzie setki legwanów morskich wygrzewa się w słońcu na czarnych skałach lawy. Oprócz nich wyspę zamieszkują nielotne kormorany, pingwiny równikowe, pelikany i lwy morskie.

Wolf (Wenman)

Nazwa wyspy wywodzi się od niemieckiego geologa Theodora Wolf'a. Zajmuje obszar 1.3 km² a maksymalna wysokość wynosi 253 metry. Żyją tutaj uchatki, fregaty, czerwononogie i maskowe głuptaki, mewy widłosterne, legwany morskie, rekiny, wieloryby, delfiny.

Darwin (Culpepper)

Wyspa nazwana na cześć Karola Darwina. Obszar wynosi 1.1 km² a najwyższe wzniesienie ma 168 m n.p.m. Można na niej spotkać uchatki, fregaty, legwany morskie, mewy widłosterne, lwy morskie, wieloryby, żółwie morskie, delfiny, głuptaki czerwononogie i maskowe.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.