Gady
'
Systematyka
Domena: eukarioty
Królestwo: zwierzęta
Gromada: gady
Rząd: żółwie
 Podrząd: żółwie bokoszyjne
 Podrząd: żółwie skrytoszyjne
Rząd: krokodyle
Rząd: sfenodonty
Rząd: łuskonośne
 Podrząd: jaszczurki
 Podrząd: amfisbeny
 Podrząd: węże
Nazwa systematyczna
Reptilia
Gady (Reptilia) - gromada kręgowców (czworonogów) zmiennocieplnych. Współczesne gady są pozostałością po znacznie większej grupie zwierząt, której największy rozkwit przypadł na erę mezozoiczną. Z osiemnastu znanych rzędów gadów obecnie żyją tylko cztery, pozostałe wymarły w końcu ery mezozoicznej. Niektóre kopalne gady naczelne czyli archozaury takie jak pterozaury i dinozaury były prawdopodobnie zwierzętami stałocieplnymi.

Cechy budowy

skóra sucha, szorstka lub delikatna - pokryta rogowymi tarczami (żółwie i krokodyle) lub tarczki i łuski (jaszczurki, węże)
uzębienie brak u żółwi u pozostałych dobrze rozwinięte. Według sposobu osadzenia są reprezentowane 3 typy osadzenia:
  • akrodontyczne - osadzone podstawą na kościach szczęki lub żuchwy
  • pleurodontyczne - przytwierdzone z boku kości
  • tekodontyczne - osadzone w zębodołach (tylko krokodyle)
U większości podlegają stałej wymianie - polifiodontyzm (oprócz agam i kameleonów)
czaszka połączona z 1-szym kręgiem za pomocą 1 kłykcia potylicznego - połączenie ruchome
kręgosłup posiada 2 kręgi krzyżowe
serce z 2 przedsionków oraz komory podzielonej niepełną przegrodą na 2 części a jedynie u krokodyli przegroda jest pełna (serce z 2 przedsionków i 2 komór)
kończyny dobrze rozwinęte, zredukowane lub brak zupełnie
jaja typu polilecytalnego - zawierają duże ilości żółtka w osłonkach pergaminowatych a u żółwi i krokodyli w wapiennych skorupkach
rozmnażanie; zapłodnienie wewnętrzne, jajorodne lub jajożyworodne lub żyworodne, rozwój prosty, zarodki tworzą błony płodowe - owodniowce.

Ewolucja gadów

Pierwsze najprymitywniejsze gady Anapsida, charakteryzujące się czaszką pozbawioną dołów skroniowych, pojawiły się w karbonie. Były to kotylozaury (Cotylosauria), które dotrwały do triasu i żółwie, których potomkowie żyją do dzisiaj. Kotylozaury dały początek grupie Synapsida, w których czaszce występował jeden dół skroniowy - dolny oraz Diapsida z czaszką z dwoma dołami skroniowymi (2 pary: dolna i górna). Dzięki obecności dołów skroniowych czaszka mogła być lżejsza, a mięśnie miały więcej miejsca; w rezultacie szczęka stawała się silniejsza i bardziej ruchliwa. Synapsida ostatecznie dał początek pierwszym ssakom, podczas gdy diapsydy rozdzieliły się na dwie linie:
  • lepidozaury (do których należą współczesne węże, jaszczurki i hatterie jak również, chociaż tu istnieje spór wygasłe morskie gady mezozoiczne)
  • archozaury (obecnie reprezentowane tylko przez krokodyle i ptaki, ale wcześniej do tej grupy należały pterozaury i dinozaury)

Systematyka

Współczesne gady należą do czterech rzędów: żółwie, krokodyle, sfenodonty (hatteria) i łuskonośne, które dzielą się na trzy podrzędy: jaszczurki, amfisbeny i węże. Liczbę żyjących współcześnie gatunków gadów szacuje się na około 7000 gatunków. Systematyka gadów nie jest ostatecznie ustalona.
Żółwie posiadają pokryte płytkami skorupy, zamykające ich ciała z dołu i z góry. Do skorupy przyrośnięte są żebra. Nie mają zębów. Pysk kończy się mocnym rogowym dziobem.
Węże i jaszczurki mają ciało wydłużone, pokryte łuskami lub tarczkami, duży pysk, język przeważnie rozdwojony. Jaszczurki mają przeważnie cztery kończyny (ale np. padalec nie ma kończyn), a węże nie mają ich wcale.
Krokodyle i aligatory są podobne do jaszczurek, wielkie, o skórze pokrytej twardymi, dużymi łuskami. Mają wielkie pyski i liczne zęby. U większości nozdrza znajdują się na szczycie głowy.

Gady (Reptilia)

  • Podgromada: Anapsida (Cotylosauromorpha)
    • Rząd: kotylozaury (Cotylosauria)
      • Podrząd: Captorhinomorpha
      • Podrząd: Procolophonia
      • Podrząd: eunotozaury (Eunotosauria) (?)
  • Podgormada: Chelonomorpha
    • Rząd: żółwie (Testudines)
      • Podrząd: Proganochelydia
      • Podrząd: żółwie skrytoszyjne (Cryptodira)
      • Podrząd: żółwie bokoszyjne (Pleurodira)
  • Podgromada: Synapsida
    • Rząd: pelykozaury (Pelycosauria)
      • Podrząd: Ophiacodontia
      • Podrząd: Sphenacodontoidea
      • Podrząd: Edaphosauria
    • Rząd: terapsydy (Therapsida) gady ssakokształtne
      • Podrząd: Phthinosuchia syn. Eotitanosuchia
      • Podrząd: teriodonty (Theriodontia) gady ssakozębne
      • Podrząd: Anomodontia
    • Rząd: mezozaury (Mesosauria)
  • Podgromada: Proganosauria
  • Podgromada: Ichthyopterygia
  • Podgromada: Synaptosauria syn. Euryapsida
  • Podgromada: diapsydy
    • Nadrząd: lepidozaury (Lepidosauria)
      • Rząd: Eosuchia
        • Podrząd: Younginiformes
        • Podrząd: Choristodea
        • Podrząd: talatozaury (Talattosauria)
        • Podrząd: prajaszczurki (Prolacertiformes)
      • Rząd: ryjkogłowe (Rynchocephalia)
      • Rząd: łuskonośne (Squamata)
        • Podrząd: jaszczurki (Sauria syn. Lacertilia)
        • Podrząd: amfisbeny (Amphisbaenia syn. Annulata)
        • Podrząd: węże (Serpentes syn. Ophidia)
    • Nadrząd: archozaury (Archosauria) gady naczelne
      • Rząd: tekodonty (Thecodontia)
        • Podrząd: Proterosuchia
        • Podrząd: fytozaury (Phytosauria syn. Parasuchia)
        • Podrząd: aetozaury (Aetosauria)
        • Podrząd: Pseudosuchia
      • Rząd: krokodyle (Crocodylia)
        • Podrząd: krokodyle pierwotne (Protosuchia)
        • Podrząd: Archeosuchia
        • Podrząd: Mesosuchia
        • Podrząd: Sebecosuchia
        • Podrząd: Eusuchia
      • Rząd: dinozaury gadziomiedniczne (Saurischia)
      • Rząd: dinozaury ptasiomiedniczne (Ornithischia)
        • Podrząd: tyreofory (Thyreophora)
        • Podrząd: Neornithischia
        • Podrząd: Lesothosaurus
        • Podrząd: Pisanosaurus
      • Rząd: pterozaury (Pterosauria) gady latające
        • Podrząd: ramforchynusy (Rhamphorhynchoidea)
        • Podrząd: pterodaktyle (Pterodactyloidea)
 


Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.