Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego NKWD (GUGB - Gławnoje Uprawlenije Gosudarstwiennoj Bezopastnosti), jeden z czołowych zarządów Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, odpowiedzialny m.in. za bezpieczeństwo wewnętrzne, ochronę rządu, wywiad zagraniczny i kontrwywiad.

Utworzenie

Istniejący od 1923 roku Połączony Państwowy Zarząd Polityczny (OGPU) działający niezależnie od NKWD, w 1934 roku został przemianowany na Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego i włączony jako główna struktura do Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Radzieckiego.

Naczelnicy GUGB

Na czele GUGB stał naczelnik, który był także pierwszym zastępcą Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych, byli nimi

Struktura

Naczelnik Wsiewołod Mierkułow
  • Wydział I - Ochrona Rządu: Nikołaj Własik
  • Wydział II - Tajno-Polityczny (SPO): Piotr Fjedotow
  • Wydział III - Kontrwywiad (KRO) : T Kornienko
  • Wydział IV - Specjalny (OO): Wiktor Boczkow
  • Wydział V - Zagraniczny (INO) Paweł Fitin
  • Wydział VI - Szyfrowy: A Kopytcew
  • Sekcja Śledcza GUGB: W Sergijenko
    • Kontrwywiad przeciwko Polsce prowadził oddział 6 Wydziału III.
    • Wywiad przeciwko Polsce prowadził Oddział 2 Wydziału V INO.

Stopnie 1935-40

Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB NKWD)
  • Komisarz Generalny Bezpieczeństwa Państwowego
  • Komisarz Generalny Bezpieczeństwa Państwowego 1 rangi
  • Komisarz Generalny Bezpieczeństwa Państwowego 2 rangi
  • Komisarz Generalny Bezpieczeństwa Państwowego 3 rangi
  • Starszy major Bezpieczeństwa Państwowego
  • Major Bezpieczeństwa Państwowego
  • Kapitan Bezpieczeństwa Państwowego
  • Starszy Lejtnant Bezpieczeństwa Państwowego
  • Lejtnant Bezpieczeństwa Państwowego
  • Mł. Lejtnant Bezpieczeństwa Państwowego
  • Sierżant Bezpieczeństwa Państwowego

Reorganizacje

Luty 1941
W lutym 1941 roku na polecenie Józefa Stalina wywiad zagraniczny (INO) i służby bezpieczeństwa (dotychczasowy Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego - GUGB), zostały wyłączone z Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD i stały się niezależnym Ludowym Komisariatem Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR (NKGB ZSRR), na czele którego stanął Wsiewołod Mierkułow. (Oddział zagraniczny został przemianowany w I Zarząd NKGB) NKWD pozostało pod zwierzchnictwem Ławrientija Berii i zasadniczo zajmowało się wewnętrznymi sprawami policyjnymi i projektami budowlanymi na dużą skalę.
lipiec 1941
Do stanu poprzedniego powrócono już w lipcu tego samego roku (1941), po wybuchu wojny z Niemcami. NKGB przeformowano na GUGB i włączono z powrotem do Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych.
Powody reorganizacji
Amerykański analityk wywiadu, John Dziak, pisze w swej książce - Chekisty: A History of KGB (1988) między innymi:
Tych szczególnych zmian organizacyjnych nigdy w pełni nie wyjaśniono, ale być może miały one coś wspólnego z wchłonięciem przez ZSRR podbitych krajów i narodów - Estonii, Litwy, Łotwy, części Polski i oderwaniem od Rumunii Besarabii i północnej Bukowiny. Liczba aresztowań, deportacji, egzekucji i łagrów zwiększyła się, a to wymagało zreorganizowanych i zwiększonych sił bezpieczeństwa. (....) Szok spowodowany agresją i szybkimi postępami Wehrmachtu doprowadził w lipcu 1941 roku do fuzji i oba organy znowu połączyły się jako NKWD pod kierownictwem Berii. (....)Zwycięstwa pod Stalingradem stworzyły perspektywę odzyskania wojennych strat, stąd ponowny rozdział, jak ten z 1941 roku (NKWD - NKGB)

maczec 1943
W marcu 1943 roku dokonano kolejnej reorganizacji, Główny Zarząd Bezpieczeństwa został wyłączony z NKWD celem ponownego utworzenia NKGB.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.