Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo (urodzony 4 grudnia 1892 w El Ferrol - zmarł 20 listopada 1975 w Madrycie) w skrócie Francisco Franco Bahamonde, nazywany również Generalísimo Francisco Franco.
Francisco Franco
Francisco_Franco -
Funkcja: Władca Hiszpanii
Okres urzędowania: od 1936 do 1975
Poprzednik: Manuel Azana y Diaz
Następca: (król) Juan Carlos I
Data urodzin: 4 grudnia 1892
Miejsce urodzin: El Ferrol
Żona prezydenta: -
Zawód: -

Przyszły generalissimus obrał zwykłą w jego rodzinie karierę wojskową. 1907 wstąpił do Akademii Piechoty w Toledo, którą ukończył 1910 z niską lokatą (251 na 312 kadetów), toteż dopiero 1912 udało mu się otrzymać przydział na front w Maroku. Tam, w walkach z Kabylami, dał się poznać jako znakomity dowódca, co znalazło odzwierciedlenie w błyskawicznych awansach: już 1912 został porucznikiem, 1915 kapitanem. Po odniesieniu poważnych ran w El Biutz koło Ceuty (29 czerwca 1916) został 2 II 1917 najmłodszym w całej armii hiszpańskiej majorem. Po rekonwalescencji służył w garnizonie w Oviedo.
10 października 1920 Franco został zastępcą dowódcy hiszpańskiej Legii Cudzoziemskiej w Maroku, a w czerwcu 1923 - dowódcą tej formacji w stopniu podpułkownika. Stopień pułkownika osiągnął w lutym 1925, po kolejnych błyskotliwych operacjach w Maroku. We wrześniu 1925, po hiszpańsko-francuskim desancie w Al-Husajmie (Alhucemas), Franco rozbił kryjących się w górach rifeńskich powstańców, za co w lutym 1926 otrzymał szlify generalskie (był w tym momencie najmłodszym generałem w Europie) oraz Legię Honorową.
1926-1928 Franco dowodził I brygadą I dywizji garnizonu madryckiego. Dowodem uznania było powierzenie mu 4 I 1928 stanowiska komendanta nowo utworzonej Głównej Akademii Wojskowej w Saragossie (której pierwszym przykazaniem było "Kochaj ojczyznę i króla"). Po powstaniu republiki akademię szybko, bo już 30 czerwca 1931 zamknięto, natomiast samego Franco dwa lata później pozbawiono tytułu generalskiego. 21 II 1932 Franco został dowódcą 15 brygady piechoty w La Coruni, a następnie w marcu 1933 komendantem okręgu wojskowego Balearów. W październiku 1934 jako doradca ministra wojny zaplanował i przeprowadził stłumienie lewicowej rebelii w Asturii. W nagrodę w grudniu 1934 mianowano go naczelnym dowódcą armii w Maroku, a już w lutym 1935 został szefem sztabu generalnego armii hiszpańskiej.
W tym okresie Franco pozostawał lojalny wobec Republiki, nawet mimo zdegradowania go do stanowiska komendanta wojskowego Wysp Kanaryjskich w lutym 1936. Wobec rosnącej agresji lewicy nawiązał jednak kontakty z wojskową konspiracją, która planowała wojskowy zamach stanu na wypadek przejęcia władzy przez komunistów. Po zabójstwie przywódcy prawicy parlamentarnej Calvo Sotela Franco ostatecznie przystąpił do przygotowań do powstania. W planach powstania był przewidywany na dowódcę wojsk w Maroku, natomiast dowódcą powstania miał zostać generał Jose Sanjurjo.
Wojna domowa w Hiszpanii zaczęła się buntem garnizonu w Melilli 17 lipca 1936. 19 lipca 1936 Franco objął dowództwo wojsk w Maroku, które niezwłocznie, dzięki pomocy ze strony Niemiec i faszystowskich Włoch przerzucił do Hiszpanii. Na początku wojny Franco dowodził najsilniejszą grupą wojsk rebelianckich, co - w połączeniu z uzdolnieniami dowódczymi - w naturalny sposób doprowadziło do postawienia go na czele rebelii. 12 września 1936 junta powołała go na stanowisko naczelnego dowódcy sił zbrojnych w stopniu generalissimusa, a 28 września złożyła w jego ręce również całą władzę cywilną, mianując go szefem rządu. Jednak już 1 października 1936 Franco określił swoje stanowisko jako szefa państwa, które to określenie przetrwało aż do końca jego rządów.
Kierując wojskowymi operacjami rebelii Franco doprowadził do jej militarnego zwycięstwa 1 kwietnia 1939. Jednocześnie zręcznie umocnił swą pozycję polityczną. Jeszcze w 1936 powołał Juntę Techniczną Państwa, 30 stycznia 1938 zastąpioną "zwykłą" Radą Ministrów, powoływaną i kierowaną przez niego samego. Masową organizacją polityczną, na której oparła się dyktatura, stała się Hiszpańska Falanga Tradycjonalistyczna i Junt Ofensywy Narodowo-Syndykalistycznej, powstała z połączenia wcześniej istniejącej Falangi i organizacji karlistowskich. Statut Falangi z 4 sierpnia 1937 powołał Franco na wodza (Caudillo) tego ruchu, odpowiedzialnego jedynie przed Bogiem i historią. W rezultacie tych wszystkich działań Franco objął w Hiszpanii władzę dyktatorską.
W 1947 Franco proklamował monarchię "katolicką, społeczną, tradycyjną i reprezentacyjną", która jednak nie miała być przywrócona, lecz wprowadzona na nowo (zerwanie z tradycją słabej monarchii XIX wieku), i to dopiero po śmierci Franco jako Caudilla.
Polityka wewnętrzna Franco była odbiciem jego przekonań politycznych i społecznych - zbudował Hiszpanię ultrakatolicką, nacjonalistyczną i korporacjonistyczną. Początkowo, pod wpływem socjalizujących haseł Falangi, ograniczał wolny rynek poprzez szeroką interwencję państwa. W ten sposób w latach 40. nastąpiła odbudowa kraju zniszczonego przez republikańską anarchię i przez wojnę. W drugiej połowie lat 50., widząc gospodarczą stagnację kraju, Franco - ze zwykłym u siebie pragmatyzmem - odszedł od interwencjonizmu, co poskutkowało intensywnym rozwojem gospodarczym Hiszpanii.
Pochodną przekonań Franco była również Jego polityka zagraniczna. Hiszpania frankistowska utrzymywała kontakty z państwami realizującymi katolicko-konserwatywny ideał życia społecznego, przede wszystkim z Portugalią na bazie wspólnoty ideowej cywilizacji chrześcijańskiej i antykomunizmu oraz z krajami latynoamerykańskimi, złączonymi również więzią "hiszpańskości" - hispanidad. Natomiast nieprzejednanie zwalczał Franco komunizm, co było przyczyną poparcia Franco dla Hitlera w wojnie z ZSRR. Na drugim planie w stosunku do wspólnoty narodów katolickich był równie trwały priorytet dobrych stosunków z krajami arabskimi.
Podczas II wojny światowej Franco z dużą zręcznoscią lawirował między jej stronami, unikając wciągnięcia Hiszpanii w konflikt po kórejkolwiek ze stron. Hiszpania pod rządami Franco nie uczestniczyła w działaniach zbrojnych - Błękitna Dywizja (później Błękitny Legion) walczyła na froncie wschodnim 1941-43 jako formacja ochotnicza. Ani podczas spotkania w Hendaye 23 października 1940, ani później Franco nie dał Hitlerowi skłonić się do ataku na Gibraltar, konsekwentnie odmawiał również i Osi, i aliantom wykorzystywania terytorium Hiszpanii w celach militarnych. Po II wojnie światowej Franco, po okresie międzynarodowej izolacji w latach 1945-1950, związał Hiszpanię militarnie z USA, zawierając sojusz wojskowy (poza NATO). Franco uniknął również wojen kolonialnych, doprowadzając do bezkrwawej likwidacji hiszpańskich kolonii w Afryce.
Frankistowska Hiszpania była przyjaźnie nastawiona do Polaków. W czasie wojny polscy uciekinierzy przenikali przez Hiszpanię i Portugalię do wielkiej Brytanii. Po wojnie Hiszpania nadal uznawała Polski Rząd na uchodźstwie za legalny rząd Polski i finansowała działalność Sekcji Polskiej Radia Madryt (nadającej program o profilu zbliżonym do Radia Wolna Europa).
W lutym 1959 w Baskonii powstała separatystyczno-komunistyczna organizacja ETA (Euskadi Ta Askatasuna), która zapoczątkowała najgroźniejszy problem wewnętrzny, nękający Hiszpanię do dziś - terroryzm.
W 1969 Franco desygnował na przyszłego króla Jana Karola z linii Burbonów hiszpańskich, który 23 lipca 1969 przed Kortezami zaprzysiągł wierność zasadom frankizmu. W czerwcu 1973, po 37 latach kierowania rządem, Franco zrezygował z funkcji premiera, zachowując jednak stanowisko szefa państwa i zwierzchnika sił zbrojnych. Premierem mianował swego nabliższego współpracownika - Carrero Blanco, który jednak wkrótce padł ofiarą zamachu. Kolejnym premierem został burmistrz Madrytu Carlos Arias Navarro.
W połowie lat 60. stan zdrowia Franco wyraźnie się pogorszył, wystąpiła u niego choroba Parkinsona. W czerwcu 1969 Franco niespodziewanie zemdlał w samochodzie. 6 lipca 1974 został przewieziony do szpitala z rozpoznaniem zakrzepowego zapalenia żył prawej nogi; już w szpitalu doszło do 2 krwotoków żołądka. Ostatni rok sprawowania władzy po powrocie ze szpitala 30 lipca 1974, upłynął pod znakiem narastającego kryzysu politycznego: z jednej strony ok. 200 zamachów ETA i Antyfaszystowskiego Rewolucyjnego Frontu Proletariackiego (FRAP), z drugiej - nacisków opozycji antyfrankistowskiej.
17, 19 i 23 października 1975 Franco przeszedł zawały serca. 30 października przekazał stanowisko szefa państwa Janowi Karolowi. Zmarł o 5.25 20 listopada 1975. Przez 2 dni setki tysięcy Hiszpanów przeszły przed otwartą trumną ze zwłokami, wystawioną w sali kolumnowej Pałacu Oriente. Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo pochowany został w Dolinie Poległych. W uroczystościach pogrzebowych udział wzięło jedynie 3 szefów państw: książę Rainier z Monaco, król Jordanii Abdullah Husajn i prezydent Chile gen. Augusto Pinochet. Zaprzysiężony 22 listopada 1975 król Jan Karol mógł - wbrew przysiędze z 1969 roku - przystąpić do budowy demokratycznego państwa.
Pomniki Franco, kłopotliwe dla władz państwa demokratycznego nie chcącego popierać wspomnienia dawnego reżimu, zostały na ogół już usunięte z ulic miast, jak też na ogół zmieniono nazwy ulic nadane ongiś na jego cześć. Ostatnia statua Franco stojąca w Madrycie została usunięta w marcu 2005 roku.
Poprzedni:
prezydent Manuel Azana y Diaz
Głowa państwa Hiszpanii Następny:
Król Juan Carlos I

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.