Formuła 1 lub wyścigi Grand Prix to najbardziej znana klasa jednomiejscowych samochodów wyścigowych o otwartym nadwoziu i kołach wystających poza ich obrys. Sport zapoczątkowany został w Europie, ale obecnie jest sportem międzynarodowym, wyścigi organizowane są w Europie, Amerykach, Afryce, Azji i Australii. W trakcie sezonu odbywają się wyścigi (w sezonie 2005 odbędzie się 19 eliminacji), znane jako grand prix, na wydzielonych torach ulicznych (obecnie tylko Grand Prix Monako organizowane jest na torze ulicznym w Monako) lub na specjalnie stworzonych do tego celu torach nie-ulicznych.
Zasady Formuły 1 regulowane są przez FIA (Fédération Internationale de l'Automobile). Najbardziej znaną osobą z FIA, zajmującą się i promującą F1 jest Bernie Ecclestone.

Historia

Pełny artykuł: Historia Formuły 1
Seria wyścigów od których wywodzi się obecne F1 została zapoczątkowana w przedwojennej Europie w latach 20 i 30 XX wieku. Formalną klasyfikację kierowców zaczęto stosować od roku 1950, a klasyfikację konstruktorów od roku 1958. Organizowane były także nie-mistrzowskie wyścigi Formuły 1, ale zaprzestano ich organizowania we wczesnych latach 80 XX wieku. Regulamin F1 ulegał zmianom, wraz z rozwojem technologia produkcji samochodów. Pod koniec lat 50 zaczęto konstruować samochody z umieszczoną z tyłu jednostką napędową, w latach 60 zaczęto stosować skrzydła, a pod koniec lat 70 Lotus wykorzystał efekt "downforce". W latach 80 zapoczątkowana została era silników z turbodoładowaniem, które osiągały moc ponad 1000 koni mechanicznych (750 kW). Były to pojazdy o największej mocy jakie kiedykolwiek uczestniczyły w tych wyścigach.
W latach 80 zaczęto stosować wiele usprawnień, które konstruowane były z myślą aby zapewnić kierowcom łatwiejsze prowadzenie pojazdów. Te usprawnienia to m.in.: aktywne zawieszenie, automatyczne skrzynie biegów, sterowanie wszystkimi czterema kołami i system kontroli trakcji. Niektóre z tych usprawnień były zaczerpnięte ze zwykłych samochodów ulicznych, ale inne, np. aktywne zawieszenie czy hamulce tarczowe, były specjalnie zaprojektowane dla Formuły 1 a potem znalazły zastosowanie w samochodach ulicznych.
W latach 90 żadna ze stajnii wyraźnie nie dominowała, najwięcej tytułów zdobył Team McLaren, trzech kierowców zdobyło dwukrotnie tytuły mistrza świata byli to kolejno: Ayrton Senna w sezonach 1990 i 1991; Michael Schumacher w sezonach 1994 i 1995 oraz Mika Häkkinen w sezonach 1998 i 1999.
Od roku 1984, wyścigi Formuły 1 są zdominowane przez trzy teamy: McLaren, Ferrari i Williams. Tylko w dwóch sezonach od tego czasu mistrzostwa nie zdobywał kierowca z któregoś z tych zespołów (Michael Schumacher w sezonach 1994 i 1995 zdobył tytuły dla stajnii Benetton). Obecnie znaczącą przewagę uzyskało jednak Ferrari, które od 1999 nieprzerwanie zdobywa tytuł mistrza konstruktorów, a od sezonu 2000 tytuł mistrza kierowcy.

Samochody

Pełny artykuł: Samochody Formuły 1
Zgodnie z ideą Formuły 1 samochody budowane są przez stajnie i zazwyczaj napędzane przez silniki firm trzecich. Są to samochody o otwartym nadwoziu i kołami wystającymi poza ich obrys. Konstrukcja musi być zgodna z precyzyjnymi przepisami FIA, dlatego samochody nie różnią się zbytnio od siebie. Obecnie jednostki napędowe to dziesięcio-cylindrowe silniki o pojemności 3 litry. Moc silników oscyluje około 900 KM przy 19 tys. obrotów na minutę. Skrzynie są najczęściej 7 biegowe, muszą być sterowane ręcznie (tzn. kierowca musi zasygnalizować zmianę biegu); jednakże większość pozostałych funkcji (np: użycie sprzęgła) kontrolowana jest elektronicznie.

Konstruktorzy i kierowcy

Pełna lista: Lista kierowców Formuły 1 i Lista konstruktorów Formuły 1
W sezonie 1950, który był pierwszym oficjalnym, do rywalizacji stanęło osiemnaście teamów, jednak ze względy na rosnące koszty wiele z nich wycofało się bardzo szybko. W sezonie 2005 rywalizuje już tylko dziesięć teamów, każdy reprezentowany jest przez dwóch kierowców. Ferrari to jedyny zespół, który jest nadal aktywny. Ferrari, Renault i Toyota to zespoły fabryczne, British American Racing sponsorowany jest przez firmę British American Tobacco (producent papierosów), a Red Bull Racing jest własnością austriackiego producenta napojów. McLaren i Williams są prywatnymi teamami, silniki do ich bolidów są dostarczane odpowiednio przez firmy Mercedes i BMW. Sauber i Minardi, to też prywatne stajnie ale z powodu mniejszego budżetu klasyfikują się na końcu stawki. Jordan Grand Prix jest aktualnie własnością grupy Midland i od przyszłego sezonu (2006) będzie nosił nazwę Midland F1.
Numer bolidu Imię i nazwisko Kraj Stajnia
1
2
Michael Schumacher
Rubens Barrichello
Niemcy
Brazylia
Scuderia Ferrari Marlboro
3
4
Jenson Button
Takuma Sato
Formuła_1 -
Wielka Brytania
Formuła_1 -
Japonia
Lucky Strike B.A.R Honda
5
6
Fernando Alonso
Giancarlo Fisichella
Hiszpania
Włochy
Mild Seven Renault F1 Team
7
8
Mark Webber
Nick Heidfeld
Australia
Niemcy
BMW WilliamsF1 Team
9
10
Kimi Räikkönen
Juan Pablo Montoya
Finlandia
Kolumbia
West McLaren Mercedes
11
12
Felipe Massa
Jacques Villeneuve
Brazylia
Kanada
Sauber Petronas
14
15
David Coulthard
Christian Klien
Szkocja
Formuła_1 -
Austria
Red Bull Cosworth
16
17
Jarno Trulli
Ralf Schumacher
Włochy
Niemcy
Panasonic Toyota Racing
18
19
Narain Karthikeyan
Tiago Monteiro
Formuła_1 -
Indie
Portugalia
Jordan-Toyota
20
21
Christijan Albers
Patrick Friesacher
Holandia
Formuła_1 -
Austria
Minardi Cosworth

Numer 13 nie jest używany od roku 1974, wcześniej był używany okazjonalnie przez indywidualnych organizatorów wyścigów.

Grand Prix i tory

Pełna lista Lista eliminacji Formuły 1, Lista torów Formuły 1
W sezonie 2005 kierowcy uczestniczyć będą w rekordowej liczbie, dziewiętnastu eliminacji. Do kalendarza dołączyło Grand Prix Turcji, które zostanie zorganizowane na torze w Istambule.
Nazwa Kraj Tor Data
Grand Prix Australii Australia Albert Park 6 marca
Grand Prix Malezji Malezja Sepang International Circuit 20 marca
Grand Prix Bahrajnu
Formuła_1 -
Bahrajn
Sakhir 3 kwietnia
Grand Prix San Marino San Marino Autodromo Enzo e Dino Ferrari 24 kwietnia
Grand Prix Hiszpanii Hiszpania Circuit de Catalunya 8 maja
Grand Prix Monako Monako Circuit de Monaco 22 maja
Grand Prix Europy Niemcy Nürburgring 29 maja
Grand Prix Kanady Kanada Gilles Villeneuve Circuit 12 czerwca
Grand Prix Stanów Zjednoczonych Stany Zjednoczone Indianapolis Motor Speedway 19 czerwca
Grand Prix Francji Francja Circuit de Nevers Magny Cours 3 lipca
Grand Prix Wielkiej Brytanii
Formuła_1 -
Wielka Brytania
Silverstone Circuit 10 lipca
Grand Prix Niemiec Niemcy Hockenheimring 24 lipca
Grand Prix Węgier
Formuła_1 -
Węgry
Hungaroring 31 lipca
Grand Prix Turcji Turcja Istanbul Autodrom Circuit 21 sierpnia
Grand Prix Włoch Włochy Autodromo Nazionale di Monza 4 września
Grand Prix Belgii Belgia Circuit of Spa Francorchamps 11 września
Grand Prix Brazylii Brazylia Autodromo Carlos Pace 25 września
Grand Prix Japonii
Formuła_1 -
Japonia
Suzuka International Racing Course 9 października
Grand Prix Chin Chiny Shanghai International Circuit 16 października

Przyszłość

Pełny artykuł: Przyszłość Formuły 1
Rozmowy na temat przyszłości Formuły 1, zajmują zarówno fanom jak i osobom bezpośrednio zaangażowanym w sport, prawie tyle samo czasu, co rozmowy o aktualnych prawach. Zawsze istnieje wiele teorii w jakim kierunku pójdzie Formuła 1 i w jakim powinna iść aby się dalej rozwijać.

Nowe stajnie

Od sezonu 2006 dwa nowe teamy planują przystąpić do rywalizaji w Formule 1.
Midland F1
Partnerem stajni Midland F1 będzie Dallara (zbuduje nadwozie), głównym celem stajni jest wprowadzenie do Formuły 1 pierwszego, rosyjskiego kierowcy. Dnia 24 stycznia 2005 Midland poczynił pierwsze kroki i wykupił stajnię Jordan Grand Prix od Eddiego Jordana. Stajnia w sezonie 2005 będzie dalej nazywać się Jordan.
Team Dubai
Team Dubai miało być początkowo zbudowane na podstawie stajni Jordan Grand Prix, do kupna jednak nie doszło. W tej chwili ma powstać zupełnie nowa stajnia. Szefowie teamu mają nadzieję na pomoc techniczną ze strony firmy Mercedes (dostarczanie silników) i stajni McLaren.

Nowe Grand Prix

Z powodu wprowadzania w kolejnych krajach europejskich zakazów reklam wyrobów tytoniowych, coraz bardziej atrakcyjne staje się organizowanie Grand Prix poza starym kontynentem. Przykładem takiej tendencji mogą być Grand Prix Chin i Grand Prix Turcji.
Grand Prix, które zostaną zorganizowane lub ich organizacja jest planowana w następnych latach:
  • Grand Prix Meksyku (od sezonu 2006)
  • Grand Prix Rosji (prawdopodobnie od sezonu 2006)
  • Grand Prix Indii
  • Grand Prix Szwajcarii
O przywrócenie do kalendarza Grand Prix Austrii starał się austriacki team, Red Bull. Wydano kilka milionów euro w modernizację toru A1 Ring. Prace zostały chwilowo przerwane z powodu protestów okolicznej ludności i ekologów. Projekt modernizacji obiektu został ostatecznie zawieszony po uznaniu przez władze Austrii racji okolicznej ludności i cofnięciu pozwolenia na budowę.
Pod znakiem zapytania stoi przyszłość kilku obecnie organizowanych wyścigów. Grand Prix Wielkiej Brytanii i Grand Prix San Marino miały problem ze spełnieniem oczekiwań FIA na sezon 2005. Jeszcze gorzej było z Grand Prix Kanady i Grand Prix Francji, które z trudem zostały zaakceptowane w sezonie 2004. Ważnym argumentem do usunięcia tych Grand Prix z kalendarza jest to, że gdy liczba wyścigów w sezonie przekracza 17, to stajnie mogą domagać się rekompensat. Inny powód to przestarzała konstrukcja torów i ich niskie bezpieczeństwo.

Cięcia kosztów

Obecnie, liczące się zespoły wydają rocznie grube sumy, nierzadko przekraczające 150 mln dolarów rocznie. Stawia to w ciężkiej sytuacji stajnie mniejsze, nie posiadające tak dużego zaplecza technologicznego i finansowego. FIA postanowiła więc obniżyć koszty poprzez wprowadzenie kilku zmian w regulaminie. Od sezonu 2005 jedna jednostka napędowa musi wystarczyć na dwa weekendy Grand Prix, kierowcy mają do dyspozycji dwa komplety opon na jedno Grand Prix, opony nie mogą być jednak zmieniane podczas wyścigu (chyba, że opona ulegnie zniszczeniu), zakazano dotankowywania samochodu podczas wyścigu i ograniczono liczbę testów w ciągu sezonu. Dodatkowo, od sezonu 2006 wprowadzone zostaną nowe jednostki napędowe V8 o pojemności 2,5 litra.
Tego typu zmiany budzą jednak wiele kontrowersji. Mogą doprowadzić do tego, że różnica między Formuła 1, a seriami niższymi prawie zniknie, doprowadzając ostatecznie do zmniejszenia rangi tej dyscypliny sportu.

Ludzie

Pełny artykuł: Ludzie Formuły 1
Formuła 1 została nazwana operą mydlaną świata sportu, gdyż odbywa się w egzotycznych miejsca, związane są z nią duże pieniądze i sławni ludzie świata Formuły 1. Podczas Grand Prix można spotkać też wiele sławnych osobistości ze świata muzyki, filmu i polityki. Oto lista najsławniejszych ludzi związanych z światem Formuły 1:
  • Bernie Ecclestone, miliarder, prezydent organizacji Formula One Management
  • Max Mosley, prezydent FIA
  • Jean Todt i Ross Brawn, odpowiednio, szef i dyrektor techniczny teamu Ferrari
  • Sir Frank Williams i Ron Dennis, odpowiednio, właściciele teamów Williams i McLaren
  • Peter Sauber, Eddie Jordan i Paul Stoddart, odpowiednio, właściciele teamówSauber, Jordan i Minardi
  • Michael Schumacher, siedmiokrotny Mistrz Świata Formuły 1, posiadacz większości rekordów Formuły 1, najlepiej zarabiający sportowiec na świecie
  • Juan Manuel Fangio, pięciokrotny Mistrz Świata
  • Ayrton Senna, trzykrotny Mistrz Świata Formuły 1, Brazylijski bohater narodowy, który zginął w wypadku na torze Imola w 1994 r.
  • Sir Jackie Stewart, trzykrotny Mistrz Świata Formuły 1
  • Colin Chapman, założyciel firmy Lotus; zrewolucjonizował tworzenie pojazdów i ich design
  • Komentatorzy ITV Murray Walker i Martin Brundle, popularni ze względu na ich entuzjastyczny styl i słynne gafy
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.