Dysleksja czyli specyficzna rozwojowa dysleksja (ICD-10 R48)) to zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania, mimo stosowania obowiązujących metod nauczania, normalnej inteligencji i sprzyjających warunków społeczno-kulturowych. Jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Osobę dotkniętą dysleksją nazywa się dyslektykiem.

Typy dysleksji

U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji percepcyjno-motorycznej. W związku z tym niektórzy autorzy wyróżniają nastepujące typy dysleksji:
  • dysleksja typu wzrokowego, u której podłoża leżą zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowo–przestrzennej,
  • dysleksja typu słuchowego uwarunkowana zaburzeniami percepcji i pamięci słuchowej dźwięków mowy, najczęściej powiązana z zaburzeniami funkcji językowych
  • dysleksja integracyjna, kiedy to poszczególne funkcje nie wykazują zakłóceń, natomiast zaburzona jest koordynacja, czyli występują zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej,
  • dysleksja typu mieszanego, gdy występują jednocześnie zaburzenia w percepcji i pamięci słuchowej, pamięci i percepcji wzrokowej, wyobraźni przestrzennej.
W dysleksji mogą wystąpić zaburzenia mowy, uwagi, koncentracji i pamięci. Pierwotną przyczynę dysleksji rozwojowej wielu badaczy upatruje w zakłóceniach pracy OUN. Nie wyklucza się również roli czynnika genetycznego.
Do wskazania rodzaju poszczególnych trudności przyjmuje się na ogół trzy pojęcia:
  • dysleksja jest terminem stosowanym także w węższym znaczeniu, do specyficznych trudności w czytaniu,
  • dysortografia to specyficzne trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych,
  • dysgrafia to zniekształcenia strony graficznej pisma – brzydkie, niekaligraficzne pismo.

Częstość i występowanie

Objawy dysleksji występują u mniej więcej 10% uczniów, pięciokrotnie częściej u chłopców. Dysleksja może być sprzężona z chromosomem Y decydującym o płci męskiej i dlatego jest przekazywana po linii męskiej z pokolenia na pokolenie. Niektórzy wskazują na rolę hormonu męskiego – testosteronu. Jego nadprodukcja u chłopców, jeszcze w okresie prenatalnym modeluje rozwój mózgu, wywołując dysleksję. Są i tacy badacze, którzy przewagę chłopców w grupie dzieci dyslektycznych wyjaśniają mniejszą zdolnością osób płci męskiej do adaptacji i wyrównywania deficytów rozwojowych powstałych wskutek nieprawidłowego przebiegu okresu okołoporodowego. Niektórzy też wskazują na nadpopudliwość psychoruchową, agresywność i trudności wychowawcze, które powodują, że chłopcy są w centrum uwagi nauczyciela i z tych powodow są kierowani do psychologa, co sprzyja wczesnemu i częstszemu wykrywaniu tych trudności u chłopców.

Objawy tzw. ryzyka dysleksji

W wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym u dzieci tzw. ryzyka dysleksji można zaobserwować następujące symptomy:
  • małą obniżoną sprawność ruchową w zakresie swojego ciała, trudności z utrzymaniem równowagi,niezdarność ruchów,niechęć do zabaw ruchowych kłopoty z łapaniem piłki,rzucanie do celu,
  • mała sprawność rąk, niechęć w zapinaniu guzików, sznurowania butów, używanie widelca, nożyczek,
  • słaba koordynacja wzrokowo–ruchowa, dziecku sprawia trudność budowanie z klocków, niechętnie bawi się klockami puzzlami, nie umie układać układanek według wzoru, tworzy tylko własne kompozycje, niechętnie rysuje,
  • opóźniony rozwój lateralizacji – dziecko używa na zmianę raz jednej a raz drugiej ręki, ma trudności w określeniu stron: lewa – prawa,
  • zaburzenia rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej, trudności z rysowaniem figur, odtwarzaniem figur geometrycznych, rysowaniem szlaczków,
  • ma trudności w różnicowaniu głosek podobnych dźwiękowych,
  • zaburzenia analizy i syntezy wyrazów,
  • ma problemy z zapamiętywaniem krótkich wierszyków i piosenek, oraz miesięcy, trudności z wymową, wadliwa wymowa,
  • przy pierwszych próbach czytania przekręca wyrazy, wolne tempo czytania,
  • słabe rozumienie tekstu,
  • przy pierwszych próbach pisania – niestaranne a nawet brzydkie pismo, popełnianie błędów przy przepisywaniu, mylenie liter, opuszczanie liter, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter,

Objawy trudności w nauce:

W pisaniu
  • trudności w pisaniu ze słuchu
  • mylenie liter b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w (inwersja statyczna) s-z, dz-c, sz-s, o-a, ł-l, ę-e
  • trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami tracącymi dźwięczność
  • nieróżnicowanie ę-en-e, ą-om
  • opuszczanie drobnych elementów liter, gubienie liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów
  • przestawianie liter w wyrazach (inwersja dynamiczna)
  • przestawianie szyku dyktowanych wyrazów
  • błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej
  • zniekształcanie graficznej strony pisma
  • wolne tempo pisania
  • niewłaściwe stosowanie małych i wielkich liter,
  • trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka - półka);
  • złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni;
  • brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji;
W czytaniu
  • wolne tempo,niepewne, "wymęczone",
  • błędy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów
  • trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści
  • rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie
  • opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania;
  • opuszczanie całego wiersza
  • zmiana kolejności liter i wyrazów,
  • zestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens;
  • niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego
  • trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab;
  • trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście;
Trudności występujące w nauce innych przedmiotów
  • trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach ( błędny kierunek odwzorowywania)
  • trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – symptomy takie jak w języku polskim
  • trudności w uczeniu się pamięciowym – tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne
  • trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata
  • trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne)
  • trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni , obniżona sprawność ruchowa
  • nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy
  • często występuje dysleksja o podłożu emocjonalnym
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.