Drzwi Gnieźnieńskie – zabytek sztuki romańskiej wykonany ok. 1175 r. Znajdują się w południowej kruchcie katedry gnieźnieńskiej, dla której zostały odlane z brązu metodą wosku traconego. Nie znamy ani dokładnie czasu ani miejsca ich powstania. Najprawdopodobniej zostały zamówione przez Mieszka III. Drzwi składają się z dwóch skrzydeł różniących się nieco wymiarami (skrzydło lewe ma wymiary 328 x 84 mm a prawe 323 x 83 mm). Nieco inna była też technika wykonania obu skrzydeł – skrzydło lewe odlano w całości a prawe w 24 częściach i zlutowano. Płaskorzeźby zdobiące je też różnią się między sobą – na skrzydle lewym są bardziej wypukłe niż na prawym. Skrzydła obramowane są bordiurą ozdobioną ornamentem roślinnym z wplecionymi postaciami ludzi i zwierząt. Na skrzydłach umocowano dwie kołatki w kształcie lwich głów, które odlano oddzielnie. Na pionowej listwie lewego skrzydła widnieje słabo widoczny napis, którego fragmenty (pojedyncze grupy liter) zostały odczytane w XIX wieku przez Polkowskiego. Najprawdopodobniej zawierał on imię artysty, który wykonał to dzieło.
Drzwi zdobi 18 scen z życia i męczeństwa św. Wojciecha. Na skrzydle lewym umieszczono obrazy z pobytu świętego w Czechach, Niemczech i we Włoszech (sceny te należy oglądać od dołu ku górze). Na skrzydle prawym znajdują się sceny ilustrujące działalność misyjną św. Wojciecha w Prusach i w Polsce (w układzie od góry do dołu). Poszczególne sceny układają się w opowieść od momentu narodzin do śmierci świętego. Poszczególne pola przedstawiają:
  • Skrzydło lewe:
    • Scena podzielona jest na dwa pola. Po stronie lewej pokazano św. Wojciecha z matką Strzyżysławą a po prawej kąpiel św. Wojciecha. Scena ukazuje narodziny świętego w 956 r w Libicach.
    • Złożenie chorego dziecka na ołtarzu i ofiarowanie go do stanu duchownego.
    • Oddanie w 972 r. chłopca do szkoły Otryka przy katedrze w Magdeburgu.
    • Nocna modlitwa przed kościołem (scena rozgrywa się w Pradze lub w Magdeburgu).
    • Nadanie św. Wojciechowi godności biskupa, scena rozgrywa się w 983, w Weronie. Cesarz Otton II wręcza Wojciechowi pastorał;
    • Uzdrowienie opętanego człowieka.
    • Widzenie św. Wojciecha. Chrystus upomina go podczas snu o tolerowanie handlu niewolnikami.
    • Św. Wojciecha oskarża Żydów o handel niewolnikami przed czeskim księciem Bolesławem II.
    • Cud z dzbanem. Podczas pobytu św. Wojciecha w rzymskim klasztorze św. Bonifacego i św. Aleksego na Awentynie, upuszczony przez niego gliniany dzban z wodą lub winem nie rozbił się. Zdarzenie zostało uznane za cud.
  • Skrzydło prawe:
    • Św. Wojciech wraz z dwoma duchownymi: swoim bratem przyrodnim Radzymem - Gaudentym oraz Boguszą - Benedyktem i orszakiem zbrojnych przypływa do Prus łodzią w 997 r. Na brzegu stoją uzbrojeniu Prusowie.
    • Chrzest Prusów (scena oparta jest tylko na przekazach).
    • Kazanie św. Wojciecha w kraju Prusów.
    • Ostatnia msza św. Odprawiona przez św. Wojciecha.
    • Męczeńska śmierć świętego w dniu 23 kwietnia 997 r. Scena ukazuje przebicie oszczepem i obcięcie głowy świętego.
    • Wystawienie na marach zwłok owiniętych w całun. Wbitą na pal głowę świętego i jego ciało strzeże orzeł.
    • Wykupienie zwłok świętego. Zgodnie z legendą Bolesław I Chrobry wykupił je ilością złota równoważną ciężarowi zwłok.
    • Orszak niosący ciało świętego Wojciecha z Prus do Gniezna.
    • Złożenie ciała do grobu w katedrze gnieźnieńskiej. Scena rozgrywa się w 997 r., obecności biskupa i Bolesława Chrobrego.
Drzwi Gnieźnieńskie uważane są za jeden z najwspanialszych zabytków sztuki romańskiej.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.