Diakonat – pierwotnie najniższy stopień w trójstopniowej hierarchii kapłaństwa urzędowego, w skład której wchodzili diakoni, prezbiterzy (kapłani) i biskupi.
Diakon -
) w dalmatyce.
Diakonat wykształcił się w początkach chrześcijaństwa jako święcenie pomocnicze, przeznaczone dla osób odpowiedzialnych za funkcje praktyczne i charytatywne we wspólnocie chrześcijańskiej.
Według Dziejów Apostolskich (Dz 6, (1 – 6) apostołowie wybrali w Jerozolimie 7 osób, mających odciążyć ich od spraw „stołu”:
(1) Wówczas, gdy liczba uczniów wzrastała, zaczęli helleniści szemrać przeciwko Hebrajczykom, że przy codziennym rozdawaniu jałmużny zaniedbywano ich wdowy. (2) Nie jest rzeczą słuszną, abyśmy zaniedbywali słowo Boże, a obsługiwali stoły - powiedziało Dwunastu, zwoławszy wszystkich uczniów. (3) Upatrzcie zatem, bracia, siedmiu mężów spośród siebie, cieszących się dobrą sławą, pełnych Ducha i mądrości. Im zlecimy to zadanie. (4) My zaś oddamy się wyłącznie modlitwie i posłudze słowa. (5) Spodobały się te słowa wszystkim zebranym i wybrali Szczepana, męża pełnego wiary i Ducha Świętego, Filipa, Prochora, Nikanora, Tymona, Parmenasa i Mikołaja, prozelitę z Antiochii. (6) Przedstawili ich Apostołom, którzy modląc się włożyli na nich ręce. (wg Biblii Tysiąclecia).
Początkowo zgodnie z tradycją powoływano przy siedzibach biskupich po siedmiu diakonów. Z czasem przestano przestrzegać tej zasady, a diakoni zaczęli pełnić również pewne funkcje liturgiczne (czytanie Ewangelii, podawanie intencji wiernych, głoszenie Słowa Bożego, rozdawanie Eucharystii) oraz uzyskali między innymi możliwość udzielania sakramentu chrztu i prowadzenia pogrzebu.
Dość szybko diakonat utracił swe znaczenie jako jedno z głównych święceń i stał się święceniem przejściowym, udzielanym klerykom na rok przed przyjęciem święceń kapłańskich.
Kościół katolicki nawiązując do pierwotnej instytucji diakonatu postanowił na Soborze Watykańskim Drugim wprowadzić instytucję diakonatu stałego, który mogą pełnić również mężczyźni żonaci. Motywem tej decyzji był spadek powołań kapłańskich. Podobnie jak we wczesnym chrześcijaństwie, diakon ma pełnić funkcje pomocnicze, liturgiczne, a nawet udzielać niektórych sakramentów. Może wygłaszać kazania, przechowywać i rozdawać komunię świętą, udzielać chrztu, błogosławić związki małżeńskie oraz przewodniczyć obrzędom żałobnym i pogrzebowym. Strojem liturgicznym diakona nie jest ornat lecz dalmatyka, stułę ma przewieszoną przez jedno ramię.
W Polsce diakonat stały jest nowością. Pierwotny zanikł zanim Polacy stali się chrześcijanami, a utrzymująca się względnie duża liczba powołań kapłańskich nie zmuszała do pośpiechu we wprowadzaniu tej instytucji. W 2001 roku Konferencja Episkopatu Polski zwróciła się do Stolicy Apostolskiej z prośbą o pozwolenie na wprowadzenie w Polsce diakonatu stałego. 22 stycznia 2004 roku, czyli w liturgiczne wspomnienie św. Wincentego, diakona i męczennika, watykańska Kongregacja Edukacji Katolickiej zatwierdziła na okres sześciu lat dokument dotyczący formacji i posługi diakonów stałych w Polsce. Diakonat jest więc w Polsce w fazie organizacji i trudno jest przewidzieć jak na tę instytucję zareagują wierni.
Diakonat istnieje współcześnie również w większości kościołów protestanckich, które wcześniej niż katolicyzm nawiązały do pierwotnego charakteru tej instytucji. W prezbiterianizmie diakoni rozdają komunię, odwiedzają chorych, rozdzielają dary. W protestanckich kościołach Niemiec i Skandynawii istnieją specjalne instytuty diakonalne (od I połowy XIX wieku), które przygotowują diakonów do pracy z młodzieżą i służby społecznej. W wielu kościołach niezależnych diakonat jest obieralną przez wiernych funkcją, a wybrani tak diakoni tworzą ciało odpowiedzialne za finanse i administrację wspólnoty.
Do X wieku istniała również funkcja diakonisy. Kobiety nie były jednak wyświęcane, powierzano im tylko pewne funkcje pomocnicze w liturgii i obowiązki związane z działalnością charytatywną. W kościele wschodnim instytucja ta przetrwała do XIII wieku. Współcześnie diakonisy istnieją w niektórych kościołach protestanckich: episkopalnym, prezbiteriańskim, luterańskim, baptystycznym i anglikańskim. W tym ostatnim pierwszą diakonisę wyświęcono w 1987 roku.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.